Thứ Bảy, 21 tháng 11, 2026

Người trẻ cần hiểu rõ: Niềm vui cấp thấp và cấp cao

 

NGƯỜI TRẺ CẦN HIỂU RÕ: NIỀM VUI CẤP THẤP VÀ CẤP CAO

 

Trong cuộc sống, ai mà chẳng thích được tận hưởng, nhưng có người theo đuổi những niềm vui tinh thần, có người lại chấp nhận chạy theo những thú vui cấp thấp.

Niềm vui và nỗi buồn luôn là thứ thay đổi luân phiên mỗi ngày, nếu bạn chỉ mãi nuông chiều cơ thể của mình, rồi một ngày nào đó, sức khỏe sẽ quay lại trả thù bạn. Khi đó, nỗi buồn sẽ tăng lên gấp bội.

 

1. Niềm vui cấp thấp, lãng phí sinh mệnh

Tôi từng nhìn thấy một tin tức như thế này trên internet: "Một cô gái trẻ 19 tuổi ở Quảng Châu đột nhiên không nhìn rõ đồ vật bằng mắt trái được. Thế nên, cô ấy đã đến khoa mắt tại bệnh viện thành phố để khám và nhận được kết quả là cô ấy bị viêm dây thần kinh thị giác cấp tính. Mắt trái của cô ấy... đã hoàn toàn mất thị lực".

 

Lúc bác sĩ hỏi tình huống trước đây, ông phát hiện ra cô gái này là một mọt phim, thường xuyên theo đuổi phim truyền hình cũng như chơi game. Mỗi ngày mất 16 đến 18 tiếng để lên mạng, đôi khi còn chơi cả đêm.

 

Những thú vui quen thuộc đôi khi lại khiến chúng ta phải trả một cái giá rất đắt!

Gần nhà tôi có một cậu bé 11 tuổi, cha mẹ thường đi làm kinh doanh bên ngoài nên cậu bé sống với bà đã nhiều năm.

Vì cảm thấy có lỗi với con, cha mẹ cậu bé thường dùng tiền để thỏa mãn tất cả mong muốn của cậu bé.

 

Có tiền, cậu bé không thích ăn thức ăn do bà nấu, mà thường ra ngoài ăn gà rán, bánh mì kẹp thịt, hot dog... Hơn nữa, cậu ta còn dùng trà sữa, nước ngọt để thay nước uống nấu sôi.

Thời gian càng dài, chất béo tích lũy càng nhiều. Chỉ đến khi kiểm tra thể chất ở trường, cả gia đình mới phát hiện ra cậu bé đã bị bệnh tiểu đường giai đoạn giữa.

 

"Cảnh giới cao nhất của đời người là học tiết chế, không nuông chiều bản thân." Đừng để cái miệng hại cái thân, ăn nhiều đồ "rác" sẽ không tốt cho sức khỏe, mà nói nhiều lời "thị phi" sẽ tổn đức về sau.

 

2. Niềm vui cao cấp, bắt đầu từ kỷ luật tự giác

Haruki Murakami từng nói: "Khi kỷ luật tự giác trở thành thói quen, bạn sẽ cảm nhận được hạnh phúc của nó."

Cách đây một thời gian, Lưu Đào đã gia nhập Ali, và trở thành nghệ sĩ được ưa thích nhất của Juhuasuan.com.

 

Khi chương trình được phát sóng, Lưa Đào hứa rằng nếu số người xem vượt quá 20 triệu, cô ấy sẽ biểu diễn trồng chuối. Kết quả, có hơn 21 triệu người xem, lập kỉ lúc mới cho chương trình phát sóng trực tiếp của các ngôi sao trên mạng.

 

Dân mạng gào thét: "Chị Đào, chị cừ thật!" Một số người lại chế giễu: "Lớn lên có gương mặt đẹp đúng là mệnh tổng thống!"

Mọi người khen có, chê có, nhưng ít ai biết được rằng, sau ánh hào quang và sự tung hô đó là cả một quá trình dài cô ấy phải luôn thuyết phục mình không được buông lơi kỷ luật tự giác.

 

Dù quay phim có mệt đến đâu đi nữa, cô ấy cũng sẽ đến phòng gym tập thể dục 3, 4 giờ/ tuần. Mỗi sáng đều kiên trì chạy bộ.

Trước khi phát sóng, Lưa Đào cũng từng nói trên Weibo rằng bản thân đã bị căng thẳng rất nhiều và mắc chứng mất ngủ. Cô ấy phải cố gắng tìm hiểu và chuẩn bị đầy đủ về sản phẩm.

 

Thế nên, trong buổi phát sóng, cô ấy mới có thể giới thiệu được chi tiết về sản phẩm như thế. Đồng thời còn phân tích rõ ràng lợi ích của giá cả và chất lượng. Không chỉ thế, Lưu Đào còn dạy mọi người cách làm thức ăn ngon và không lãng phí. Đó đều là những kiến thức mà người tiêu dùng luôn quan tâm.

 

Lưu Đào, trong công việc, cô ấy là một nữ diễn viên giỏi. Trong gia đình, là một người vợ, người mẹ, người con tận chức. Khi chồng nợ một khoản khổng lồ, cô ấy giúp chồng trả hết nợ.

Lời chia sẻ của cô ấy đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ rõ:

"Bạn không thể lười biếng sau khi tan ca, hãy đầu tư nhiều vào chính mình trước khi đi ngủ."

Những người sống kỷ luật tự giác sẽ phải chịu nhiều cay đắng hơn, nhưng hạnh phúc mà họ nhận được cũng nhiều hơn.

 

Hạnh phúc của con người chỉ được thiết lập trên cơ sở hòa bình về thể xác và sự phong phú về tinh thần.

Kỷ luật tự giác khiến cho mọi người kiên định và không mơ hồ, thay đổi thói quen xấu của bạn, tránh xa thị hiếu cấp thấp, khiến cuộc sống của bạn trở nên đầy đủ, dễ hài lòng, vui vẻ.

 

Hạnh phúc cấp thấp giống như một màn pháo hoa rực rỡ, và khi sự rực rỡ ngắn ngủi đó bị phân tán, mọi người sẽ không còn cảm nhận được vui vẻ nữa.

Hạnh phúc cấp cao giống như một dòng nước sâu tĩnh lặng, dù yên ả, nhưng hãy cảm nhận nó như một khúc ca bình dị làm lắng đọng tâm hồn.

 

Kỷ luật tự giác có thể sẽ không hiệu quả trong thời gian ngắn. Nhưng nếu bạn kiên trì trong ba năm, năm năm hay mười năm. Phong cảnh bạn nhìn thấy nhất định sẽ rất khác biệt.

Cuộc sống của bạn sẽ vượt xa tầm nhìn của người khác. Bởi vì hạnh phúc của bạn đến từ sâu thẳm tâm hồn của bạn.

 

St

 

Công lý, ý chí, lý trí

 

CÔNG LÝ, Ý CHÍ, LÝ TRÍ

 

Mình nhớ hồi nhỏ đọc nhiều bài đọc và sách nói nhiều về công lý, ý chí, lý trí, và mình rất say mê và, cũng như mọi trẻ em cũng như thanh niên vào thời đó, cho đó là lý tưởng sống mà chúng ta phải noi theo.

 

Công lý cho đời sống của mình và của mọi người. Ý chí cực kỳ mạnh mẽ. Lý trí là quản gia cho hai thứ kia – công lý và ý chí. Lý trí xác định điều gì là công lý, điều gì là bất công. Lý trí bảo ý chí phải mạnh mẽ để quyết tâm làm điều này, quyết tâm làm điều kia.

 

Lý trí tức là mọi chuyện phải được quản lý bởi lý lẽ, suy xét, bởi cái đầu. Và cái đầu này đứng tách rời khỏi trái tim – không có “tình cảm như đàn bà” xía vô. Như là: Nếu tôi là quan tòa và bố tôi làm sai, tôi cũng xử như ai, kể cả xử tử nếu đó là tội chết.

Hồi nhỏ đọc loại tư duy này mình cảm thấy cũng có một chút run sợ và cho rằng mình yếu đuối, chưa trưởng thành, phải cố mà mạnh mẽ để làm người lớn đúng nghĩa.

 

Và đó là The Age of Reason – Thời đại của Lý trí.

Nhưng nhiều năm sau đó, mình từ từ khám phá ra là cái làm chủ đạo cho tư duy của mỗi người và mọi người là trái tim, tức là tình cảm, không phải cái đầu. Cái đầu chỉ là nô lệ của trái tim. Ví dụ: Nếu bạn yêu một cô, bạn sẽ có đủ lý luận (lý trí) để chứng minh cho chính bạn rằng cô ấy là người đáng yêu nhất hành tinh.

 

Và nhỡ mà bố mẹ bạn không đồng ý hay có nghi ngờ, bạn sẽ là luật sư hùng biện nhất thế giới, trình tòa phụ mẫu những lý luận sâu sắc đến tận đáy vực thẳm, để cố gắng chứng minh cho bố mẹ thấy đây chẳng chỉ là một người con gái như mọi cô khác, mà đây là thiên thần Trời đã định đoạt và gửi xuống cho bạn để thành duyên nợ, và chẳng người nào khác có thể thay thế được.

 

Ý chí cũng thế – cũng là nô lệ của tình cảm – vì yêu nên quyết chí, quyết tâm, lấy nàng, vì ghét nên quyết chí, quyết tâm ly dị.

Các bạn, lý trí và ý chí là nô lệ cho trái tim. Chính vì vậy mà mọi kinh sách lớn và thầy lớn đều chỉ nói “tâm, trái tim”, mà cực kì ít khi nhắc đến lý trí.

 

Trường phái tâm linh có lẽ đặt lý luận vào mức mạnh nhất và thông minh nhất là Phật triết thực ra cũng lấy “từ bi” làm chủ đạo tối hậu đó là yêu thương và thương xót. Mọi thứ khác đều chỉ để phục vụ trái tim từ bi – đó là trái tim Bồ tát, trái tim Phật.

 

Tình nghĩa kiểm soát tư duy và tình nghĩa cũng là cách tư duy thích hợp nhất cho đời sống, vì nó lấy tình yêu làm chủ đạo, và tình yêu kiểm soát mọi điều, kể cả lý trí. Cho nên chúng ta có phương thức luyện tâm, nhưng chẳng nghe nói đến luyện trí bao giờ. Và luyện tâm là luyện để trái tim yêu thương.

 

Người ta nói đủ thứ trong luyện tâm – từ bỏ tham sân si, vô chấp, vô ngã, tĩnh lặng, không phân biệt, từ bi… Nhưng bạn chỉ cần có từ bi – yêu thương tất cả mọi chúng sinh vô điều kiện – bạn không cần có những thứ kia vì bạn có tâm từ bi thì tự nhiên có chúng. Và nếu bạn thực tập những thứ kia cũng chỉ là để đạt được tâm từ bi.

 

Cho nên các bạn hãy quan tâm đến tình yêu trong trái tim mình. Từ bi mang đến trí tuệ bát nhã (prajna), bất khả tư nghị, không thể nghĩ bàn. Hãy gọi ngày nay là The Age of Heart.

Và the Age of Reason đã chấm dứt lâu lắm rồi. Ngày nay ai cũng biết EQ quan trọng như, hay hơn, IQ.

 

Chúc các bạn biết nuôi dưỡng trái tim mình với tình yêu.

Trần Đình Hoành

Thứ Sáu, 20 tháng 11, 2026

Không chỉ Việt Nam, người trẻ nhiều nước cũng ngại sinh con

 

KHÔNG CHỈ VIỆT NAM, NGƯỜI TRẺ NHIỀU NƯỚC CŨNG NGẠI SINH CON

 

Không chỉ Việt Nam, thế giới ngày càng có nhiều người trẻ lười kết hôn hoặc kết hôn nhưng ngại sinh con. Ở Hàn Quốc, quốc gia có tỉ lệ sinh thấp nhất thế giới, nhiều trường tiểu học phải đóng cửa.

Không chỉ Việt Nam, đây là tình trạng mà các nước trong khu vực châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc cũng đang phải đối mặt.

Theo The Korea Herald, Hàn Quốc hiện có tỉ lệ sinh thấp nhất thế giới, bình quân ở mức chỉ 0,78 trẻ/phụ nữ. Năm 2020, chỉ 23% hộ gia đình có trẻ em. Liên tục nhiều trường tiểu học bị đóng cửa.

"Ở Hàn Quốc, mọi người quan niệm rằng cha mẹ phải chu cấp đầy đủ nguồn lực để con cái có thể đi học gia sư, rồi học thêm hay học nghệ thuật trong cả chục năm".

Bên cạnh chi phí học tập khổng lồ cho con cái, một người Hàn Quốc trung bình phải tiết kiệm gần 13 năm để có đủ tiền mua một căn nhà cỡ vừa. So với năm 2014, thời gian đó chỉ khoảng 9 năm, theo số liệu của Ngân hàng Kookmin Bank.

Trong khi đó, trung bình người Hàn Quốc làm việc nhiều giờ nhất mỗi năm so với các nước trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), chỉ sau Mexico và Costa Rica, hơn nhiều so với Nhật Bản và Mỹ.

Thu nhập càng cao càng ngại sinh con

Theo khảo sát, các hộ gia đình có vợ chồng trong độ tuổi từ 25 - 44 do Tổng cục Thống kê Hàn Quốc thực hiện, khi thu nhập của phụ nữ Hàn tăng gấp đôi thì số con của họ giảm 4%, tờ The Korea Herald cho biết.

 

Trung bình, gia đình có hai vợ chồng cùng đi làm chỉ có 1,36 con/hộ, trong khi gia đình chỉ có một đầu lương từ người chồng, tỉ lệ sinh là 1,46 con/hộ.

Báo cáo do Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI) công bố hồi tháng 4 chỉ ra rằng gián đoạn sự nghiệp và những bất lợi tương tự tại nơi làm việc với phụ nữ sau sinh chiếm tới 40% nguyên nhân, khiến tỉ lệ sinh giảm trong giai đoạn 2013-2019.

 

Phụ nữ Hàn có trình độ học vấn cao nhất trong số các quốc gia thuộc OECD, nhưng chênh lệch thu nhập theo giới tính ở nước này lại thuộc hàng cao nhất. Tỉ lệ phụ nữ thất nghiệp cũng cao hơn so với nam giới.

 

Theo giới chuyên gia, tình trạng này cho thấy phụ nữ đang phải lựa chọn giữa sự nghiệp và xây dựng gia đình. Và ngày càng nhiều người chọn sự nghiệp.

Chia sẻ với Đài BBC, Yejin, nữ nhân viên sản xuất chương trình truyền hình 30 tuổi, cho biết: "Có một áp lực ngầm từ các công ty là khi chúng tôi có con, chúng tôi phải nghỉ việc". Cô đã chứng kiến chuyện đó xảy ra với chị gái mình và hai người dẫn chương trình tin tức mà cô yêu thích.

 

Hàn Quốc đã chi hơn 286 tỉ USD cho công tác khuyến sinh từ năm 2006 nhưng không thể đảo ngược xu hướng.

Đây là tình trạng không chỉ xảy ra ở Hàn Quốc, các nước khác trong khu vực châu Á như Trung Quốc cũng đang phải đối mặt.

 

Lối sống độc thân lên ngôi

Năm ngoái, có 9,02 triệu trẻ sơ sinh được sinh ra ở Trung Quốc, đánh dấu năm thứ bảy liên tiếp con số này sụt giảm, The New York Times cho biết.

Chia sẻ với The Guardian, Lijia Zhang, một nhà văn Trung Quốc, cho biết: "Nhiều phụ nữ thành thị, có học thức không còn coi vai trò làm mẹ như một bước tất yếu trong cuộc sống hay là yếu tố cần thiết để có được hạnh phúc".

Một số chính quyền địa phương ở Trung Quốc đã đưa ra các biện pháp nhằm nỗ lực tăng tỉ lệ sinh, từ trợ cấp tiền mặt cho phụ nữ sinh thêm con đến giảm giá kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm.

Nhưng theo The Guardian, cho đến nay các biện pháp khuyến khích của chính phủ hầu như không làm thay đổi được việc tỉ lệ sinh liên tục sụt giảm.

Trong khi đó, lối sống độc thân lâu dài đang dần trở nên phổ biến hơn ở Trung Quốc.

 

Người trẻ lười kết hôn, Việt Nam cần làm gì để thoát khỏi tình trạng trong thời điểm già hóa dân số rất nhanh như hiện nay?

 

Phan Báo