Thứ Bảy, 7 tháng 3, 2026

Giai thoại Henri Poincaré

 

GIAI THOẠI HENRI POINCARÉ

 

Poincaré và Einstein

Tại một hội nghị khoa học, Einstein gặp Poincaré và nói: “Ngày xưa tôi muốn theo đường làm Toán nhưng rồi phải bỏ. Vì giữa những điều đúng chứng minh được, tôi không biết điều nào quan trọng.”

Poincaré trả lời: “Còn tôi thì ngày xưa muốn theo Vật lý nhưng sau phải bỏ. Vì trong những điều cho là quan trọng, tôi không biết điều nào đúng.”

-----

* Henri Poincare (1854 – 1912) Nhà toán học, nhà vật lý lý thuyết, kỹ sư, triết gia khoa học người Pháp, với nhiều đóng góp cho cả toán học thuần túy lẫn toán học ứng dụng.

 

Cải cách giáo dục từ góc nhìn kinh tế học

 

CẢI CÁCH GIÁO DỤC TỪ GÓC NHÌN KINH TẾ HỌC 

 

Nếu nhìn toàn cảnh hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay, từ bất bình đẳng, phân bổ nguồn lực, chất lượng nhân lực cho tới thách thức chuyển đổi số, có thể thấy rõ một điểm chung: vấn đề không nằm ở sự thiếu cố gắng cá nhân, mà ở năng lực thể chế giáo dục còn yếu.

 

Thể chế giáo dục, hiểu theo nghĩa rộng, là tổng hợp các luật lệ, chuẩn mực, cơ chế tài chính, phương thức điều phối và cấu trúc tổ chức chi phối cách hệ thống giáo dục vận hành.

Đây chính là “hạ tầng mềm” quyết định tính hiệu quả, công bằng và khả năng thích ứng của giáo dục với thay đổi xã hội.

 

Từ góc nhìn kinh tế học thể chế, giáo dục là một thị trường đặc biệt: sản phẩm đầu ra (tri thức, kỹ năng, nhân cách) không định lượng ngay được; người tiêu dùng (học sinh - sinh viên) không có đầy đủ thông tin; còn người cung cấp (nhà trường) có xu hướng theo đuổi lợi ích cục bộ nếu không được giám sát.

Vì thế, cải cách giáo dục không thể chỉ là thay đổi sách giáo khoa hay tăng ngân sách, mà cần điều chỉnh lại toàn bộ “luật chơi” và động lực bên trong hệ thống.

 

Thứ nhất, quản trị đại học: từ cấp phát sang cạnh tranh theo kết quả.

Một trong những rào cản lớn với giáo dục đại học tại Việt Nam là cơ chế cấp phát ngân sách theo chỉ tiêu hành chính, thiếu gắn kết với hiệu quả đầu ra. Tình trạng “ngân sách chia đều”, không phân biệt giữa trường có đầu ra việc làm tốt và trường kém hiệu quả, làm triệt tiêu động lực cải tiến.

Cần chuyển sang mô hình tài trợ theo kết quả đầu ra (funding by performance): tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn, việc làm sau tốt nghiệp, năng lực tiếng Anh, kỹ năng số… Những trường có kết quả tốt hơn sẽ được ngân sách ưu tiên hơn, thay vì chỉ dựa vào số lượng sinh viên.

 

Ví dụ, tại Anh, 20% ngân sách đại học được phân bổ dựa trên kết quả nghiên cứu và tác động xã hội (Research Excellence Framework). Tại Hàn Quốc, trường đại học muốn nhận tài trợ từ Bộ Giáo dục phải công khai chỉ số đầu ra theo chuẩn quốc tế. Việt Nam có thể học theo mô hình này ở quy mô thử nghiệm trước tại các trường công lập lớn.

 

Thứ hai, xếp hạng độc lập và minh bạch hóa thông tin giáo dục.

Sinh viên và phụ huynh đang đứng trước một thị trường mù mờ, nơi gần 250 trường đại học công - tư cùng quảng cáo là chất lượng cao mà không có một bảng xếp hạng chuẩn mực nào để đối chiếu.

Cần thiết lập một hệ thống xếp hạng độc lập của quốc gia theo tiêu chí định lượng, do một cơ quan hoặc tổ chức độc lập vận hành - tương tự như CHEA (Hoa Kỳ) hay TEQSA (Úc). Các chỉ số có thể bao gồm: tỷ lệ việc làm 6 tháng sau tốt nghiệp, mức lương trung bình, tỷ lệ sinh viên chuyển tiếp lên cao học, số công bố khoa học, hợp tác doanh nghiệp, đánh giá sinh viên và nhà tuyển dụng.

 

Việc công bố xếp hạng thường niên không chỉ giúp người học có thêm thông tin mà còn tạo áp lực cạnh tranh tích cực giữa các trường - tương tự như các bảng xếp hạng đại học quốc tế đã làm thay đổi diện mạo giáo dục của Hàn Quốc và Trung Quốc trong một thập kỷ qua.

Theo VnEconomy

Thứ Sáu, 6 tháng 3, 2026

Tựa vai nghe mẹ thì thầm bảo cho con gái!

 

TỰA VAI NGHE MẸ THÌ THẦM BẢO CHO CON GÁI!

 

– Mẹ bảo, đàn ông tốt rất nhiều, anh ta sẽ không bao giờ đi ôm người phụ nữ khác. Nhưng trong cái xã hội như thế này, có rất nhiều phụ nữ xấu sẽ giang tay ra cố tình ôm lấy người đàn ông của con.

– Mẹ bảo, phụ nữ nhất định phải ra ngoài làm việc, cho dù là kiếm được nhiều hay ít, làm việc chính là sự thể hiện giá trị cuộc sống của bản thân. Nếu con cứ ở nhà mãi, khó để người khác nói rằng mình đang dựa dẫm vào chồng đấy.

 

– Mẹ bảo, lúc giận đừng có cãi nhau. Có thể không nói gì, không giặt quần áo của chồng, nhưng không được cãi nhau với chồng.

– Mẹ bảo, cãi nhau với đàn ông thì đừng có chạy ra ngoài mà oang oang khắp nơi, anh ta tiến về phía con một bước thì con hãy bước về phía anh ta hai bước.

– Mẹ bảo, ngôi nhà của người phụ nữ, như tổ của loài chim, cho dù có xảy ra chuyện gì thì cũng đừng có bỏ đi. Muôn loài chim có tự nhiên bỏ tổ của chúng bao giờ, đường trở về lại rất khó khăn.

 

– Mẹ bảo, hai người trong nhà đừng có lúc nào cũng chỉ nghĩ đến sĩ diện, hai người sống với nhau, sĩ diện quan trọng lắm sao? Nếu thế thì ra ngoài sống thế nào được?

– Mẹ bảo, bất kể một người đàn ông giàu có, nhiều tiền như thế nào thì anh ta vẫn hi vọng có thể nhìn thấy con thơm tho ở trong một ngôi nhà sạch sẽ, cơm nước tươm tất và đợi anh ta.

 

– Mẹ bảo, con đi làm bên ngoài, dù có bận lắm là bận thì vẫn phải làm việc nhà, nếu không thì dùng tiền của mình mà tìm một người giúp việc theo giờ. Việc trong nhà nhất định phải lo liệu tốt, con cái cũng phải nuôi dạy cho tốt.

– Mẹ bảo, anh ta vì con mà làm những việc mà con không bao giờ ngờ tới, con có thể cảm động, có thể khen ngợi, nhưng nhất quyết không được châm chọc kiểu “Hôm nay mặt trời mọc đằng tây rồi hay sao?”. Vì nếu như vậy, sau này anh ta có thể sẽ không bao giờ làm bất cứ việc gì vì con nữa.

 

– Mẹ bảo, tuy một người là một nửa của ai đó, nhưng ý nghĩ của con mà không nói ra thì ai mà biết được? Cần cảm nhận cái gì, ghét việc gì, con phải nói ra thì người ta mới hiểu được.

– Mẹ bảo, bố mẹ anh ta cũng là bố mẹ con, cho dù bố mẹ anh ta đối xử với con không được tốt cho lắm, thì con cũng phải đối tốt với họ. Bởi họ là bố mẹ của anh ta.

 

– Mẹ bảo, một khi đã quyết định sống cùng người đó rồi, thì đừng có oán thán cuộc sống khó khổ, nếu như con đã chọn anh ta, thì oán trách anh ta cũng là oán trách chính mình.

– Mẹ bảo, đừng có dọa con cái là “Mẹ không cần con!”. Lúc cáu giận, đừng có đuổi con cái ra khỏi nhà, chẳng may không thấy nó thật, con sẽ rất đau khổ.

– Mẹ bảo, tình yêu mà cứ giành giật nhau đúng là mãnh liệt thật, cũng rất lãng mạn. Nhưng không thực tế. Cứ bình thường thôi là được.

 

– Mẹ bảo, cái gì thì cũng đều là duyên phận cả.

– Mẹ bảo, cuộc sống luôn thay đổi, phải biết trân trọng từng ngày…

 

Thái An