DANH VÀ LỢI

 

Ngày xưa, ở thời quân chủ, các Nho sĩ thường cố gắng học hành thật giỏi, để mong đạt được cái danh, trước là “vinh thân” (giành lấy vinh quang cho chính mình), sau đó là “phì gia” (làm cho gia đình mình giàu sang phú quý). Những cái danh như quan Trạng, ông Nghè (Tiến sĩ), được ghi vào bia đá, bảng vàng, “vinh quy bái tổ”... chẳng phải là khát vọng của biết bao Nho sĩ mọi thời đại đó ư?

Tuy nhiên, các nhà Nho quân tử chính danh, không chỉ lấy sự “vinh thân phì gia” làm mục tiêu tối thượng, họ muốn đạt tới mục đích cao cả hơn, đó là đem tài năng của mình phụng sự đất nước, làm cho đất nước ngày một rạng rỡ hơn lên. Đó chính là sự nghiệp phò vua, giúp nước, “kinh bang tế thế”, vô cùng cao đẹp của các Nho sĩ.

 

Nho giáo cho rằng “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”, nghĩa là dân mới đáng quý nhất, là hàng đầu; sau đến xã tắc (đất nước); còn sau cùng mới là vua chúa! Lý lẽ là: nếu không có dân, làm gì có xã tắc, làm gì có vua? Cho nên Nhân dân mới là đối tượng được tôn vinh hàng đầu.

 

Suy rộng ra, dân là nước, là đấng tối thượng, mới xứng đáng được tôn vinh trước nhất. Mất lòng dân là mất tất cả! Dẫu vậy, thực tế mỗi thời mỗi khác. Thời thịnh, thường có những bậc quân tử chính danh, họ đã góp phần làm cho giang sơn, xà tắc ổn định, phát triển. Thời suy mạt, danh và thực thường lẫn lộn, gạch ngói lẫn với vàng thau.

 

Khối kẻ bất tài nhưng háo danh, cố tìm mọi cách để đạt được một chút danh nào đó, cho dù đó chỉ là cái danh bất chính, hòng mưu lấy cái lợi của kẻ tiểu nhân đắc chí. Những kẻ mưu lợi cá nhân, thường tìm kiếm cái danh làm phương tiện để leo cao, vươn xa, đã góp phần không nhỏ làm cho đất nước suy yếu, thế nước đi xuống.

 

Trong cuộc sống, cái danh, cái lợi đối với một số người vô cùng quan trọng. Cụ Nguyễn Công Trứ ngày xưa đã từng nói: “Đã mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh gì với núi sông”. Nói về danh, có nhiều lắm, như: danh dự, danh hiệu, danh nghĩa, danh chính, danh xưng và danh vọng...

 

Như ta gọi “Ông quan thanh liêm”, đây là danh xưng tốt đẹp, đối nghịch với quan tham, là danh xưng xấu. Trong cuộc sống, có nhiều người sống vì Danh, chữ Danh đối với họ nó còn quan trọng hơn chính bản thân. Vì danh vọng, họ đã dẫm đạp lên tất cả mọi luân thường đạo lý, chẳng kể chi đến tình phụ tử, nghĩa phu thê, ngay cả đến tình huynh đệ, cũng biến thành “Nồi da xáo thịt”, chà đạp lên tình bằng hữu, để tiến thân cũng vì cái danh.

 

Cái Lợi đối với một số người cũng không kém, vì quyền lợi mà họ có thể làm chia rẽ tình huynh đệ, làm sứt mẻ tình bằng hữu, làm suy tàn nghĩa cha con... Thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm có câu: “Thớt có tanh tao ruồi mới đậu/ Ang không mật mỡ kiến bò chi”. Chẳng thế mà cụ Nguyễn Công Trứ đã nói: “Ra trường danh lợi vinh liền nhục/ Vào cuộc trần ai khóc trước cười”.

 

Cho nên khi vinh, chớ đắc ý, phải nghĩ đến cái nhục tiếp theo. Ngược lại khi nhục, đừng bi quan, sẽ có ngày thái lai. Tóm lại, quan hệ xã hội xoay quanh hai chữ Danh và Lợi. Cái danh tốt thì để lại tiếng thơm cho hậu thế. Còn cái danh xấu: “…Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”.

 

Nếu nói đến danh và lợi mà bỏ qua chữ Tham, đó quả là một sai lầm. Nếu như con người ta, không tham lam quá độ, biết dừng lại đúng lúc, xã hội sẽ tốt đẹp biết bao. Ở đời, phàm việc gì cũng vậy, nếu là kẻ hám danh quá sẽ chết vì danh, người tham lợi quá sẽ bị lợi lộc làm mờ mắt và rồi sớm muộn gì cũng sẽ vào vòng lao lý.

 

Hãy thử nghĩ mà xem, Danh và Lợi không thể bền chặt với con người được, nó thực ra là những thứ phù du. Chẳng phải người xưa đã từng nói: “Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng” đó sao!

Cổ nhân đã từng dạy rằng: “Danh vọng, tiền tài, không mang được xuống mồ, cái còn lại của một đời người là ta đã sống như thế nào, để khi chết, không cảm thấy thẹn với tổ tông dưới suối vàng, lại càng không thẹn với hậu nhân còn lại trên dương thế.”.

 

Thế mới biết “Lợi danh như bóng mây chìm nổi/ Chỉ có tình thương để lại đời”.

 

Tạp chí VHNT số 652

 

VĂN HÓA MẠNG - CON DAO HAI LƯỠI

 

Vào Facebook dần trở thành một thói quen khó từ bỏ, không ít người bị “nghiện” lúc nào không biết... Việc không thể kiểm soát thông tin, hoặc đua theo những trào lưu vô cảm, đang biến các trang mạng xã hội thành những cái bẫy nguy hiểm cho người sử dụng.

Khi xã hội phát triển, công nghệ thông tin trở thành một trong những nhu cầu cần thiết đối với giới trẻ, đặc biệt là sự phát triển của các trang mạng xã hội. Có thể nói, ở Việt Nam, mạng xã hội được biết đến và sử dụng phổ biến nhất hiện nay là Facebook, với khoảng 12 triệu người sử dụng, bên cạnh hàng trăm mạng, diễn đàn xã hội khác.

Phải thừa nhận rằng, Facebook có rất nhiều tiện ích, nhất là sự kết nối thông tin và những ứng dụng giải trí thú vị. Nếu sử dụng đúng mục đích và ở chừng mực phù hợp, mạng xã hội này sẽ là công cụ hữu hiệu cho những công dân hiện đại ưa chuộng công nghệ. Tuy nhiên, thông tin bổ ích cũng nhiều và thông tin tiêu cực cũng không phải ít và thật khó kiểm soát. Rất nhiều người đã không thể cưỡng nổi sự lôi cuốn như mê hoặc của Facebook.

Thực tế hiện nay có rất nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ sử dụng mạng xã hội như một công cụ để xả stress, để soi mói cuộc sống của người khác và thể hiện cái tôi có phần tầm thường và ít va chạm xã hội, hoặc có định kiến với xã hội của mình. Sự nhanh chóng của Facebook, với việc có thể đưa lên ngay lập tức theo thời gian thực một quan điểm, càng khiến họ trở nên thiếu suy nghĩ, càng bộc lộ sự thiếu chín chắn của mình.

Do sức lan tỏa của mạng nhanh tới mức chóng mặt, nên rất nhiều người bị cuốn hút vào một sự việc, rồi không ngần ngại đưa ra những bình luận (cả đúng, cả sai). Thật đáng lo ngại, rất nhiều người mượn Facebook để đưa ra quan điểm cá nhân, cái tôi cục bộ, nói xấu người khác, thậm chí còn lợi dụng diễn đàn này để bôi xấu chế độ.

Với những hotgirl đã nổi tiếng trước đó, có chút nhan sắc hoặc sử dụng mánh lới để chen chân vào giới giải trí, những màn khoe thân nóng bỏng sẽ khiến họ được nhiều người biết đến hơn. Còn với những cô gái vô danh, không có tài năng gì nổi bật, chiêu trò cởi đồ, hoặc những màn khoe thân trên Facebook sẽ sớm làm họ nổi tiếng. Xu hướng này còn đang lan sang cả phái mạnh.

Khi các mạng xã hội, mà ở đây là Facebook, được sử dụng để truyền tải những nội dung và quan điểm lệch lạc, dễ dãi, thiếu trách nhiệm với xã hội và cộng đồng, nó trở thành một công cụ nguy hiểm khi nằm trong tay của một số đông cùng “sở thích”.

Tâm lý đám đông, hiếu kỳ cùng với suy nghĩ thiếu chín chắn đã tạo ra những làn sóng ập lên những “nạn nhân” không cùng sở thích, suy nghĩ với họ. Thật nguy hại khi số đông đã bám lấy những hình ảnh, những thông tin chưa qua kiểm chứng để quy chụp, thậm chí bình luận bằng những lời lẽ vô cảm, thiếu văn hóa.

Vậy phải làm gì để ngăn chặn những tiêu cực từ mạng xã hội đối với giới trẻ? Có lẽ cùng với sự thức tỉnh của bạn trẻ đã trót đam mê thế giới phẳng, thì đó còn là trách nhiệm của các cơ quan chức năng (trách nhiệm chính thuộc về các bộ: Văn hóa, Thể thao & Du lịch và Thông tin truyền thông).

Bên cạnh đó là trách nhiệm chung của cả cộng đồng, nhà trường, gia đình và xã hội. Để ngăn chặn những tác động xấu từ mạng xã hội, rất cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ.

Yến Nhi

 

Sức mạnh của tiềm thức có vai trò thế nào? Ý nghĩa ra sao?

 

SỨC MẠNH CỦA TIỀM THỨC CÓ VAI TRÒ THẾ NÀO? Ý NGHĨA RA SAO?

 

Trong đời sống hằng ngày, con người chịu ảnh hưởng mạnh từ cả ý thức lẫn tiềm thức hay còn gọi là vô thức. Nói một cách gần gũi hơn, tiềm thức giống như gốc rễ của một cái cây. Bên trên, phần bạn nhìn thấy là thân cây, cành, lá, quả là lời nói, hành vi, quyết định, cảm xúc. Nhưng bên dưới là rễ, là những niềm tin cũ, những ký ức cũ, những phản xạ cũ, những cách tự bảo vệ cũ của bạn, đang âm thầm chi phối tất cả.

 

Đó là lý do có những người biết điều gì là đúng, nhưng vẫn không làm được, Nhưng khi bạn hiểu về tiềm thức, bạn sẽ bắt đầu nhận ra, điều gì đang tạo nên cuộc đời mình ngày hôm nay, điều gì đang giữ mình ở trong những vòng lặp cũ, những tổn thương, mô thức nào cần thay đổi.

 

Chức năng của tiềm thức

Nếu cái gì cũng phải chờ ý thức ra lệnh, con người sẽ kiệt sức. Bạn không ngày nào cũng phải nhắc tim mình đập, không cần ra lệnh cho mình thở hay không cần học lại từ đầu, mỗi lần nấu cơm hay đi xe. Vì tiềm thức giúp rất nhiều thứ trở thành tự động, một điều vô cùng tuyệt vời, kỳ diệu.

 

Tuy nhiên, chính cơ chế tự động ấy cũng là lý do, những thói quen xấu rất khó bỏ. Một chức năng quan trọng của tiềm thức, là tạo vùng an toàn để bảo vệ sự sống còn. Nó luôn cố ngăn chặn những gì nó cho là nguy hiểm. Tiềm thức không ưu tiên điều tốt nhất cho bạn, mà có thể nó sẽ ưu tiên điều quen nhất và ít rủi ro nhất theo ký ức cũ.

 

Có thể bạn chưa biết, tiềm thức không chỉ lưu giữ sự kiện, mà nó lưu cả cảm giác khi sự kiện đó xảy ra. Và nhiều khi, con người không phản ứng với hiện tại. Họ phản ứng với một quá khứ vừa bị hiện tại chạm trúng.

 

Tiềm thức tạo liên kết và định hình cách học sống

Tiềm thức ghi nhận và kết nối trải nghiệm để tạo thành kinh nghiệm, nhờ đó nó có thể làm ta lo lắng trước cái mới hoặc hào hứng hơn ở những lĩnh vực từng có trải nghiệm tích cực.

Nói cách khác, tiềm thức liên tục học. Nó học từ những gì lặp đi lặp lại, học từ những gì có cảm xúc mạnh, học từ môi trường bạn sống trong đó mỗi ngày.

 

Một đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng, có thể học rằng tình yêu đi kèm áp lực. Khi bé gái chứng kiến mẹ mình hy sinh quá mức, có thể học rằng yêu là phải chịu đựng. Khi bé trai lớn lên trong môi trường không được bộc lộ cảm xúc, có thể học rằng im lặng là cách sống sót. Lớn lên, họ vẫn sống với niềm tin đó vì tiềm thức của họ từng học như vậy để tồn tại.

 

Tiềm thức hoạt động như thế nào?

Tiềm thức hoạt động theo cơ chế duy trì một dạng cân bằng: Nó ghi nhớ những gì con người đã nói, đã làm, đã lặp lại và từ đó điều chỉnh hành động cho phù hợp với từng cá nhân. Khi bạn bắt đầu thử điều mới hoặc thay đổi thói quen cũ, cảm giác khó chịu, lo lắng, căng thẳng có thể xuất hiện và điều này phần lớn liên quan đến hoạt động của tiềm thức.

 

Vì tiềm thức nằm ngoài ý thức, việc khám phá tiềm thức giúp con người nhận diện suy nghĩ, niềm tin, thói quen và phản ứng tự động, đồng thời hiểu rõ hơn vì sao mình suy nghĩ, cảm thấy và hành động như vậy. việc khám phá tiềm thức bắt đầu bằng một hành động rất giản dị nhưng rất dũng cảm: quay về chính mình.

 

Nếu bạn muốn thấy tiềm thức, hãy nhìn vào điều đang lặp lại: Cách bạn lặp lại nỗi đau trong tình yêu, cách bạn phản ứng mỗi khi bị góp ý, bạn đang né tránh điều gì, thấy mình không đủ ở lĩnh vực nào? Những điều đang tái diễn trong cuộc đời bạn, không phải là ngẫu nhiên, nó xuất phát từ tiềm thức.

 

Khám phá tiềm thức là hành trình không dễ, vì nó buộc ta thôi đứng ở vùng nạn nhân, thôi đổ lỗi cho hoàn cảnh. Khi đó, bạn bắt đầu thấy rằng, mình không chỉ đang bị tổn thương, mà cũng đang vô thức giữ lại tổn thương ấy. Mình không chỉ đang sợ, mà cũng đang bảo vệ nỗi sợ đó như một vùng quen thuộc.

 

Cách vận dụng tiềm thức để thành công

Hãy thay thế suy nghĩ tiêu cực, bằng suy nghĩ tích cực, tưởng tượng, đọc sách và viết nhật ký, là một trong những cách phổ biến và đem lại hiệu quả cao.

Khái niệm “thành công” không chỉ như chuyện có nhiều tiền hơn hay đạt mục tiêu nhanh hơn, mà còn ở việc bạn sống đúng với mình, buông được nhiều điều còn đang vướng bận, có khả năng tạo ra một đời sống lành mạnh hơn từ bên trong.

 

Chúng ta không nên để suy nghĩ tiêu cực chiếm quyền điều khiển. Điều này không có nghĩa là cấm mình buồn hay phủ nhận cảm xúc xấu. Nó có nghĩa là đừng để bản thân nhai đi nhai lại cùng một câu chuyện độc hại. Nếu bạn cứ lặp lại “mình kém lắm”, tiềm thức sẽ tin đó là đúng, tiềm thức sẽ bảo vệ chính sự bất lực đó. Những điều bạn cho vào đầu mỗi ngày, rồi sẽ trở thành chất liệu cho đời sống bên trong.

 

Tập gieo những câu mới

Hãy nói những câu mới, những điều mà bạn muốn hướng tới “Mình xứng đáng được mọi người tin tưởng, yêu thương”, “Mình có thể sống khác đi”, “Mình là một người mẹ minh triết, trí tuệ”,…Và lặp lại những câu nói này đủ lâu, để nó trở thành đích bạn muốn hướng đến.

 

Hãy thử tưởng tượng về điều mình muốn đạt được. Đây là cách giúp tiềm thức làm quen với một phiên bản mới của chính bạn. Tiềm thức cần được thấy cái mới nhiều lần, trước khi nó tin cái mới có thể an toàn.

 

Đây là điều không dễ với rất nhiều người. Vì bạn không thể lập trình lại tiềm thức bằng một đêm cảm hứng, mà cần lặp lại điều mới đủ lâu, sống với điều mới đủ thật, ở lại với quá trình đủ bền.

Thành công bền vững không đến từ cú hích. Nó đến từ việc cái mới dần trở thành cái quen.

Trí Thành