ĐỌC… ĐỂ LÀM GÌ?
Thói quen đọc sách cũng là một chủ đề được khảo sát, nghiên cứu ở Singapore ngõ hầu tìm ra giải pháp ứng phó với những phát sinh khi công nghệ đi vào cuộc sống và làm thay đổi mọi thứ. Tác giả bài viết cũng là một doanh nhân đã chia sẻ suy nghĩ của mình về đề tài nhiều trăn trở này.
Học sinh lớp càng lớn thì càng bớt đọc sách! Đó là một trong những phát hiện từ khảo sát mới đây của Cục Thư viện Quốc gia Singapore (NLB) về thói quen đọc sách của người dân đảo Sư tử trong năm 2021. 59% số học sinh đầu cấp trung học (Secondary 1) đọc sách hàng ngày hoặc hai ba ngày mới đọc một lần, còn với học sinh cuối cấp (Secondary 4) thì tỷ lệ này chỉ là 39,8%.
Có lẽ không cần phải bàn cãi về tầm quan trọng của thói quen đọc bởi bất kỳ hình thức đọc nào mà chúng ta tham gia đều có những lợi ích tích cực của nó, cho dù chỉ đơn giản là để tìm hiểu các sự kiện, thông tin nghiêm túc hay để giải trí nhẹ nhàng.
Nghiên cứu khoa học cho thấy càng tiếp thu nhiều thông tin từ cuốn sách thì người đọc càng sử dụng não trái, liên quan đến logic và phân tích.
Tuy nhiên, khi đọc tiểu thuyết hay văn học hư cấu, ngôn ngữ và kịch bản mà người viết sử dụng tạo không gian cho người đọc sử dụng trí tưởng tượng và mở rộng tâm trí của mình theo một cách khác – những chức năng vận động não phải.
Đây là lý do tại sao đọc văn bản hư cấu có một vai trò khác so với đọc thực dụng hoặc chức năng. Người đọc tương tác với chữ viết và sự tương tác này kích thích sự khám phá và sáng tạo.
Thế nhưng, thái độ và nhận thức đối với việc học và cách đọc của nhiều người cũng mang tính thực dụng nếu không muốn nói là có phần lệch lạc, chẳng hạn như những thông điệp kêu gọi đọc một vài quyển sách để làm giàu, thành tỉ phú, nhà thông thái hay người thành đạt.
Tại nhiều nước, người ta cổ động sáng tạo và đổi mới nhưng những điều này dường như chỉ dành cho kinh doanh và những thứ thực tế. Chính phủ các nước thường đặt ưu tiên quốc gia cho giáo dục stem (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) hay vào những công việc được trả nhiều tiền nhất.
Các bậc làm cha làm mẹ khi dạy cho trẻ em cũng tập trung vào việc đọc theo chức năng, nắm vững sách giáo khoa phục vụ thi cử. Nhiều người sau khi lấy bằng cử nhân, thạc sĩ hay tiến sĩ cũng chủ yếu đọc những gì liên quan đến công việc…
Thực tiễn hành nghề tư vấn và dạy văn cho học sinh trường quốc tế trong suốt mười lăm năm qua đã giúp tôi cảm nhận cụ thể và sâu sắc về vai trò của việc đọc thực dụng và cả văn học. Khi đọc một tác phẩm văn học, người đọc phải vận dụng trí tưởng tượng của mình và cố gắng lấp đầy những khoảng trống trong câu chuyện theo cách mà định dạng hình ảnh không thể làm được.
Một nhân vật hoặc một ý tưởng, bất kể được tác giả mô tả chặt chẽ đến đâu, luôn được hình thành và tham khảo từ trải nghiệm của chính người đọc, theo một cách nào đó trở thành sản phẩm của cả tác giả và người đọc.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, hành động đọc về bản chất là một bài tập để xây dựng một thực tế thay thế, sử dụng ngôn từ của tác giả.
Người đọc phải sử dụng trí tưởng tượng của mình như một cánh cổng để tưởng tượng ra những thế giới khác. Việc đọc giúp con người có được những hiểu biết và kinh nghiệm mà chúng ta có thể không có được trong cuộc sống hàng ngày và cũng là một hình thức hoạt động giải trí.
Thành thật mà nói, mặc dù đọc là một phần không thể thiếu trong cuộc sống nhưng kể từ khi đại dịch chấm dứt tôi cũng không còn xem đó là giải trí đơn thuần vì hầu hết các hoạt động này đều liên quan đến công việc giảng dạy hay yêu cầu viết lách.
Tôi cũng nhận ra một sự thật phũ phàng là tôi dành khá nhiều thời gian đọc trên màn hình máy tính hay điện thoại thông minh, tỷ lệ đọc e-book ngày càng cao hơn sách giấy.
Lẽ đương nhiên e-book cũng có những thế mạnh của nó, nhưng với tôi sách giấy vẫn luôn có sức hấp dẫn kỳ lạ.
Việc cầm trên tay quyển sách giấy cho dù mới hay cũ, mua từ nhà sách hay mượn của thư viện là khởi đầu của một hành trình khám phá bản năng với các giác quan khi ngửi mùi hương từ giấy sách (khứu giác), những ngón tay lướt trên gáy sách (xúc giác), lắng nghe tiếng sột soạt khi lật từng trang sách (thính giác), ngắm nhìn thiết kế hay màu sắc trên bìa sách (thị giác).
Chắc hẳn các bạn thế hệ trẻ hơn sẽ có những cảm nhận khác và đọc vì những lý do khác nhau nhưng tôi tin rằng nếu bạn tìm thấy niềm vui và hứng thú khi đọc bất kỳ thể loại và duy trì thói quen đó suốt đời thì cuộc sống của các bạn rất đáng sống với nhiều ý nghĩa và thú vị.
Lê Hữu Huy
