SỢ HÃI KÉO DÀI: “KẺ GIẤU MẶT” ÂM THẦM PHÁ HỦY SỨC KHỎE
Khi đối mặt với nỗi sợ hãi, cơ thể chúng ta tự động kích hoạt cơ chế “chiến đấu hoặc chạy trốn” (fight-or-flight), một phản ứng sinh tồn đã tồn tại hàng triệu năm. Tuy nhiên, nếu nỗi sợ này trở thành thường trực, hai hormone chính được tiết ra là adrenaline (epinephrine) và cortisol có thể chuyển từ “người hùng” thành “kẻ phá hoại” nghiêm trọng đối với sức khỏe.
.
Khi bạn hoảng sợ, tuyến thượng thận ngay lập tức phóng thích adrenaline trong vòng vài giây. Hormone này khiến tim đập nhanh, huyết áp tăng, phổi giãn nở, cơ bắp được tiếp thêm năng lượng để sẵn sàng chạy trốn hoặc đối đầu. Tiếp theo là cortisol, hormone căng thẳng chính được tiết ra chậm hơn nhưng duy trì lâu dài, giúp cơ thể duy trì trạng thái cảnh giác cao độ.
.
Trong tình huống nguy hiểm ngắn hạn (như gặp tai nạn, bị truy đuổi), bộ đôi hormone này thực sự cứu mạng chúng ta. Nhưng khi nỗi sợ hãi trở thành trạng thái mãn tính, lo âu kéo dài, áp lực công việc, sợ hãi xã hội, hoặc ám ảnh sau chấn thương thì lượng adrenaline và cortisol liên tục ở mức cao sẽ gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
.
Những tác hại cụ thể khi sợ hãi
.
Tim mạch chịu áp lực nặng nề
Adrenaline làm tăng nhịp tim và huyết áp liên tục, lâu dần dẫn đến cao huyết áp, rối loạn nhịp tim, thậm chí tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Nghiên cứu từ Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy người thường xuyên căng thẳng có nguy cơ bệnh tim mạch cao gấp 1,5–2 lần so với người bình thường.
.
Hệ miễn dịch bị “đánh gục”
Cortisol ở mức cao kéo dài ức chế hoạt động của các tế bào miễn dịch, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng, vết thương lâu lành, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư và bệnh tự miễn.
.
Tăng cân, tiểu đường và rối loạn chuyển hóa
Cortisol thúc đẩy tích tụ mỡ bụng, làm cơ thể kháng insulin, từ đó tăng nguy cơ béo phì và tiểu đường type 2. Nhiều người “stress ăn nhiều” chính là do cơ chế này.
.
Não bộ và sức khỏe tinh thần bị tổn thương
Cortisol mãn tính làm teo hồi hải mã, vùng não chịu trách nhiệm về trí nhớ và cảm xúc. Kết quả là suy giảm trí nhớ, khó tập trung, dễ mắc rối loạn lo âu, trầm cảm và thậm chí rối loạn stress sau sang chấn (PTSD).
.
Hệ tiêu hóa và xương khớp cũng không thoát
Loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích, loãng xương, yếu cơ là những hậu quả thường gặp khi cortisol “làm chủ” cơ thể quá lâu.
.
Làm sao để bảo vệ bản thân?
Các chuyên gia y tế khuyến cáo:
Nhận diện sớm: Nếu bạn thường xuyên tim đập nhanh, khó ngủ, mệt mỏi, cáu gắt, hay lo lắng vô cớ, hãy coi đó là dấu hiệu cần can thiệp.
Các biện pháp giảm cortisol tự nhiên: Tập thể dục đều đặn (30 phút/ngày), thiền, hít thở sâu, ngủ đủ 7–8 giờ, ăn uống giàu omega-3, vitamin C, magiê.
.
Tìm sự hỗ trợ: Nói chuyện với người thân, bạn bè hoặc tham vấn tâm lý chuyên nghiệp là cách hiệu quả nhất để cắt đứt vòng luẩn quẩn của căng thẳng mãn tính.
Bác sĩ Nguyễn Thị Lan Hương, chuyên gia tâm lý lâm sàng tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, nhấn mạnh: “Sợ hãi ngắn hạn là bạn, nhưng sợ hãi kéo dài chính là kẻ thù nguy hiểm nhất của sức khỏe. Đừng chờ đến khi cơ thể “kêu cứu” mới hành động”.
.
Hãy nhớ rằng, sức khỏe tinh thần cũng quan trọng không kém sức khỏe thể chất. Khi bạn học cách quản lý nỗi sợ, bạn đang bảo vệ chính mình khỏi những tổn thương vô hình nhưng cực kỳ nghiêm trọng.
.
Mỹ Mỹ
