Ở đây có Lá Diêu bông

 

Ở ĐÂY CÓ LÁ DIÊU BÔNG

 

Có lần đi làm báo ngang qua Đèo Con (Hà Tĩnh) phía ngoài Đèo Ngang, tôi bắt gặp cái biển quảng cáo các món ăn. Bên dưới có ghi một câu rất gợi: “Ở đây có Lá Diêu bông”.

Tôi ghé quán, hỏi Lá Diêu bông là lá gì? Cô chủ quán trẻ măng mắt liếc dao cau, cười đưa đẩy: “Anh muốn là lá gì thì nó là cái lá đó”.

 

Nghĩa là nhà thơ Hoàng Cầm đã sáng tạo ra một thứ lá ảo. Thứ lá mà ai cũng thuộc tên, cũng mường tượng được hình dáng nó, nhưng nó lại không có thực bao giờ!

Cũng có thể gọi bài thơ Lá Diêu Bông là câu chuyện cổ trong Nghìn lẻ một đêm, các chàng trai phải đi tìm được một cái gì đó, giết được một con vật độc ác nào đó nhà vua mới gả công chúa cho.

Nhưng tìm mãi, có khi tìm được mà vua bảo “không phải”, thế là đành “ngậm một mối hờn” đi tìm tiếp.

 

Tôi cho rằng, bài thơ Lá Diêu Bông là một “hiện thực huyền ảo” trong thơ Việt Nam hiện đại. Nhạc sĩ Trần Tiến dùng lá Diêu bông làm hồn cho ca khúc “Sao em vội lấy chồng”, nghĩa là cái Lá Diêu Bông ấy không chỉ là tình yêu mà nó còn có dính dáng đến vợ chồng, sinh đẻ.

Nhiều doanh nhân đặt tên cho quán mình là Quán Diêu Bông…Ấy cũng là một cách tìm Lá.

 

Xen video =è https://youtu.be/OWRA02GccSg?si=AwadQcC0rG6evq7L

 

GIỮA CƠN BÃO AI, NGƯỜI THẦY VẪN LÀ TRÁI TIM CỦA GIÁO DỤC

 

Chính giáo dục là “ngọn lửa thứ hai”, giúp chúng ta phân biệt đúng sai, giữ lại phẩm giá con người giữa những bộ não nhân tạo.

 

Cách đây hàng trăm ngàn năm, con người lần đầu tiên biết tạo ra lửa. Đó là một bước ngoặt vĩ đại, biến Homo sapiens từ sinh vật yếu thế trở thành trung tâm của thế giới sinh học.

Ngọn lửa giúp xua đuổi thú dữ, nấu chín thức ăn, sưởi ấm trong băng giá và kéo dài sự sống. Lửa mở đầu cho chuỗi văn minh, nơi con người không chỉ sinh tồn, mà còn sáng tạo.

 

Nhưng cùng với ánh sáng rực rỡ ấy, lửa cũng từng thiêu rụi nhà cửa, phá hủy mùa màng và đôi khi, thiêu rụi chính sự sống của con người. Lịch sử cho thấy: lửa là công cụ, nhưng cách sử dụng nó mới là điều quyết định.

 

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo

Ngày nay, loài người đang đối mặt với một “ngọn lửa” mới – Trí tuệ nhân tạo (AI). Không hiện diện bằng lửa đỏ hay tro tàn, AI là sự kết nối của hàng tỉ “nơ-ron nhân tạo” – một cấu trúc mô phỏng não bộ con người, nhưng có thể học nhanh hơn, nhớ lâu hơn và không mệt mỏi.

 

AI có thể viết văn, dịch thuật, sáng tác nhạc, chẩn đoán y khoa, phân tích dữ liệu khổng lồ trong tích tắc. Nó hiện diện trong lớp học, trong điện thoại, trong bệnh viện, ngân hàng, tòa soạn, nhà máy… Một thứ công nghệ từng được xem là viễn tưởng, giờ đây trở thành hiện thực và làm thay đổi cách chúng ta sống, làm việc và học tập.

 

Một lần nữa, đó là innovation. Một sự đổi mới tạo ra cả kì vọng và lo âu. Nếu lửa từng đốt cháy một mái nhà, thì sự thiếu hiểu biết trong sử dụng AI có thể “đốt cháy” toàn bộ hệ giá trị: từ khả năng tư duy độc lập, đạo đức nghề nghiệp, cho đến bản sắc văn hóa và nhân văn.

 

AI: Công cụ của trí tuệ hay mối đe dọa tiềm ẩn?

AI không phải kẻ thù. Giống như lửa, nó không có đạo đức, không có mục tiêu. Nó chỉ làm những gì được thiết kế để làm và thường làm rất tốt. Vấn đề là chúng ta - những con người - sẽ sử dụng nó như thế nào?

 

Nếu chỉ nhìn AI như một công cụ để tiết kiệm thời gian, để trả lời thay học sinh, để soạn bài thay giáo viên, chúng ta đang rút ngắn quá trình học, nhưng cũng rút cạn năng lực tư duy.

Nếu học sinh dựa hoàn toàn vào AI để viết văn, làm toán, dịch thuật, tra cứu… thì điều còn lại trong trí óc các em là gì?

 

Nếu giáo viên sử dụng AI chỉ để “cho nhanh”, “cho tiện”, mà không hướng dẫn cách sử dụng có trách nhiệm, chúng ta đang bỏ quên chính điều làm nên sự khác biệt của con người: tư duy, cảm xúc và đạo đức.

 

Giáo dục - ngọn lửa thứ hai cần được thắp sáng

Lửa đầu tiên đã giúp chúng ta sống sót. Nhưng giáo dục - ngọn lửa thứ hai - mới là thứ giúp chúng ta sống có ý nghĩa.

Trong kỉ nguyên AI, giáo dục không thể tiếp tục là truyền đạt thông tin một chiều. Kiến thức không còn nằm ở người thầy, mà trôi nổi khắp nơi - trên mạng, trong máy và giờ đây trong chính các mô hình trí tuệ nhân tạo.

 

Thầy cô - người giữ lửa nhân văn

Giữa cơn bão AI, người thầy vẫn là trái tim của giáo dục. Nhưng để giữ được ngọn lửa ấy, thầy cô cũng phải sẵn sàng thay đổi. Không sợ AI, không né tránh AI, mà hiểu nó, làm chủ nó và dùng nó như một người thợ dùng lửa, để thắp sáng, không phải để thiêu rụi.

 

Người thầy thời đại mới không cần biết mọi thứ, nhưng cần biết cách truyền cảm hứng học tập suốt đời, giúp học sinh làm chủ công cụ mà không đánh mất mình.

 

Đổi mới giáo dục – không chỉ là một lựa chọn, mà là mệnh lệnh

Chúng ta đang sống trong thời kỳ mà đổi mới không còn là khẩu hiệu. Nó là điều kiện sống còn của giáo dục.

Nhìn về quá khứ, lửa từng là biểu tượng của văn minh. Nhìn về tương lai, AI có thể là động cơ phát triển mạnh mẽ nhất.

 

Nhưng chính giáo dục mới là “ngọn lửa thứ hai”, giúp chúng ta phân biệt đúng sai, giữ lại phẩm giá con người giữa những bộ não nhân tạo và xây dựng một thế hệ biết cách sử dụng công nghệ để làm người, chứ không để đánh mất mình.

Và người thầy - người giữ ngọn lửa ấy - chính là trung tâm của mọi đổi mới.

Hướng Sáng

Mẹ ơi, sao bạn nói mẹ là bà ngoại của con

 

MẸ ƠI, SAO BẠN NÓI MẸ LÀ BÀ NGOẠI CỦA CON

Mới đây, khi đến đón con gái ở cổng trường, mình vô tình nghe thấy tiếng xì xào của mấy đứa trẻ: "Ơ, bà ngoại của Lan đến đón kìa!".

Con gái mình khựng lại, khuôn mặt thoáng chút bối rối. Mình nhìn xuống, đúng là mái tóc muối tiêu lốm đốm của mình trông "dừ" hơn hẳn so với những người mẹ trẻ trung khác.

Về đến nhà, con bé thỏ thẻ hỏi:

“Mẹ ơi, sao tóc mẹ trắng nhiều thế? Bạn con bảo mẹ là bà ngoại...”

Mình lặng người một nhịp, định giải thích về dấu vết thời gian, về vất vả lo toan. Nhưng mình đã chọn cách nói khác, một cách "cổ tích" hơn để con hiểu:

“Con biết không, mỗi sợi tóc bạc của mẹ là một món quà đấy!”

Mỗi khi mẹ lo lắng cho con một đêm dài, một sợi tóc sẽ đổi màu để nhắc mẹ rằng con đã lớn khôn. Mỗi khi mẹ thức khuya làm việc để con có bộ váy mới, sợi tóc lại "nhường" màu xanh cho niềm vui của con.

“Tóc mẹ không già đi, tóc mẹ đang tỏa sáng!”

Giống như những vì sao trên trời, tóc bạc chính là những vệt sáng lấp lánh lưu giữ kỷ niệm của hai mẹ con mình.

Con gái mình nghe xong, đôi mắt tròn xoe chợt sáng lên. Nó chạy lại ôm chầm lấy mình:

“Vậy thì mẹ là 'Bà Tiên Tóc Bạc' của con! Con yêu những sợi tóc lấp lánh này lắm!”

Câu chuyện về mái tóc bạc của mẹ và bài học yêu thương khiến hàng triệu trái tim tan chảy.

THÔNG ĐIỆP GỬI CÁC MẸ:

Chúng ta đôi khi tự ti vì những nếp nhăn, vì mái tóc bạc hay vóc dáng chẳng còn như xưa. Nhưng trong mắt con trẻ, mẹ luôn là người đẹp nhất, vì mỗi dấu vết ấy đều được dệt nên từ tình yêu vô điều kiện.

Đừng buồn nếu ai đó gọi nhầm chúng mình là "bà ngoại". Hãy tự hào vì đó là chứng nhận cho những năm tháng rực rỡ chúng ta đã hy sinh cho thiên thần nhỏ của mình!