CÓ NÊN BẮT TRẺ XIN LỖI?

 

Một số cha mẹ cho rằng việc ép trẻ nói lời xin lỗi là vô ích, thậm chí có hại. Thực tế có nhiều sắc thái hơn. "Xin lỗi đi". Nhiều thế hệ đã dùng câu này để xử lý khi trẻ chơi với anh chị em, bạn bè xô xát nhau, cãi vã.

 

Nhưng gần đây nó đã gây tranh cãi, đặc biệt trong một nhóm các bậc cha mẹ thuộc thế hệ Millennial - những người nổi bật với phong cách nuôi dạy con cái tôn trọng cảm xúc.

Nguyên tắc chủ đạo là cân nhắc cảm xúc của trẻ hiện tại hoặc tương lai ở mọi thời điểm cha mẹ đưa ra quyết định, ngay cả khi con của họ làm tổn thương cảm xúc của trẻ khác. Dựa trên cách tiếp cận này, việc khiến trẻ bày tỏ sự hối hận dường như sai.

 

Và thực sự, cả Big Little Feelings, trung tâm nuôi dạy con nổi tiếng ở Mỹ có hơn 3 triệu khách hàng cha mẹ và tiến sĩ Becky, tác giả sách Good inside, đều đã lên án hành vi này.

Họ lập luận cho rằng việc bảo con xin lỗi là vô ích, không cần thiết, thậm chí có hại. Vô ích vì sẽ tạo ra một lời xin lỗi trống rỗng.

 

Không cần thiết vì có những cách khác tốt hơn để dạy trẻ sửa lỗi. Có hại theo nhiều cách: Nó sẽ dạy trẻ nói dối hoặc xin lỗi như một hình thức để thoát khỏi sự trừng phạt; làm cho chúng kém tử tế và chu đáo hơn; khiến trẻ không sống thật với cảm xúc; hoặc khiến chúng xấu hổ đến mức không bao giờ xin lỗi nữa.

 

Nhìn chung, những người này lập luận để một lời xin lỗi có giá trị phải bắt nguồn từ sự hối hận thực sự. Trẻ nhỏ thiếu khả năng nhận thức để đồng cảm với người chúng làm tổn thương và việc bảo xin lỗi sẽ không giúp chúng phát triển sự đồng cảm.

 

Thay vào đó, nếu cha mẹ dành thời gian trau dồi sự đồng cảm thông qua việc suy ngẫm và làm gương tốt thì lời xin lỗi chân thành sẽ tự nhiên nảy nở.

Ví dụ khi trẻ giật đồ hoặc xô đẩy bạn, cha mẹ có thể thay mặt con xin lỗi và nói chuyện riêng với con về những gì đã xảy ra, rằng con nên tìm ra cách nào đó để giúp bạn kia cảm thấy tốt hơn.

 

Karina Schumann, phó giáo sư tâm lý xã hội tại Đại học Pittsburgh, Mỹ nói mục tiêu là giúp con mình nhận ra hành động của nó gây ra hậu quả cho người khác. "Chỉ cho con thấy hành động đó gây hại cho người bạn đó thế nào, đồng thời con vẫn có thể sửa lỗi với thái độ tích cực", chuyên gia nói.

 

Những chiến thuật này sẽ hiệu quả hơn nếu chính cha mẹ thường xuyên chứng minh một lời xin lỗi tốt sẽ như thế nào. Một trong các cách là nêu tên tác hại và mức độ ảnh hưởng của nó đến người khác, đồng thời đưa ra lời hứa sẽ thay đổi hành vi trong tương lai.

 

"Nếu trẻ em quan sát thấy những người khác sẵn sàng xin lỗi và thông cảm vì hành vi sai trái của mình, chúng sẽ học được bài học kịp thời", Schumann nói. Tuy nhiên, lời xin lỗi là một vấn đề phức tạp về mặt xã hội và cảm xúc.

 

Điều khiến trẻ không muốn xin lỗi không phải vì không hối hận mà là sự hiện diện của những cảm xúc mạnh mẽ khác - sự thất vọng kéo dài về bất cứ điều gì đã thúc đẩy hành động của chúng, sự xấu hổ vì đã công khai làm sai, nỗi sợ hãi quá mức về điều gì sẽ xảy ra nếu xin lỗi.

 

Điểm cuối cùng này cũng đúng với cả người lớn. Một nghiên cứu của Schumann cho thấy ngay cả người lớn cũng sẽ cảm thấy nhục nhã và căng thẳng hơn thực tế khi đối diện với lời xin lỗi.

Còn người bị hại thì sao? Chắc chắn cảm xúc của họ có vấn đề. Thực tế với trẻ nhỏ, lời xin lỗi kịp thời hoặc tự phát đều có thể giúp hàn gắn mối quan hệ của chúng. Và ngay cả lời xin lỗi không chân thành thì vẫn "có còn không", đặc biệt với trẻ dưới 7 tuổi.

 

Việc trẻ chấp nhận lời xin lỗi kém chân thành có thể giải thích vì chúng chưa phát triển đầy đủ về mặt cảm xúc. Một chuyên trang đăng tải các nghiên cứu khoa học về cách nuôi dạy con cái từ thời thơ ấu, việc làm gương xin lỗi và giúp trẻ suy ngẫm về hành động của mình là điều cần thiết, nhưng nên làm ở một không gian hợp lý. Và trẻ sẽ học tốt hơn nếu nhìn cách hành xử của người lớn.

 

Các chuyên gia cũng cho biết đừng lo ngại về tác hại của việc ép trẻ xin lỗi, miễn là cha mẹ có cách tiếp cận phù hợp. Goodwin chỉ ra cần phân biệt giữa kiểm soát tâm lý và kiểm soát hành vi.

 

Những nỗ lực kiểm soát tâm lý trẻ em như cảm giác tội lỗi, xấu hổ hoặc thao túng chúng về mặt cảm xúc, có liên quan đến nhiều kết quả tiêu cực. Vì vậy, bạn không nên mắng mỏ trẻ vì sự thiếu hối hận hoặc khiến chúng xấu hổ khi thể hiện điều đó.

Nhưng không có gì sai khi thiết lập các quy tắc cơ bản và sau đó thực thi chúng bằng cách đặt ra giới hạn hành vi.

 

Bảo Nhiên

 

 

LÀM THẾ NÀO ĐỂ CÓ NHIỀU NIỀM VUI HƠN TRONG CUỘC SỐNG

 

Niềm vui không phải là điều phù phiếm – mà là một phần thiết yếu của hạnh phúc. Dưới đây là một lộ trình giúp bạn tìm lại những khoảnh khắc tận hưởng trong nhịp sống bận rộn của mình.

 

Cuộc sống có thể (hoặc nên) vui hơn không?

Bạn đã bao giờ tự hỏi liệu cuộc sống có thể vui hơn, hoặc có lẽ nên vui hơn hay không? Trong thế giới hiện đại, nhịp sống hối hả khiến nhiều người trong chúng ta chật vật tìm kiếm niềm vui một cách đều đặn.

Áp lực công việc, trách nhiệm gia đình và những yêu cầu không ngừng nghỉ của cuộc sống có thể khiến ta kiệt sức, để rồi mỗi ngày trôi qua đều là một chuỗi nghĩa vụ kéo dài, mà thời gian dành cho niềm vui thì cứ dần bị thu hẹp.

 

Nếu bạn đang thuộc thế hệ "bánh mì kẹp" tức là vừa phải chăm lo cho con cái, vừa phải gánh vác trách nhiệm với cha mẹ già, thì việc tìm kiếm niềm vui lại càng trở thành một thách thức lớn.

Điều này thật đáng lo ngại, nhất là khi ngày càng có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng niềm vui không chỉ là một thú vui xa xỉ, mà còn là một yếu tố quan trọng giúp ta duy trì sức khỏe tinh thần và thể chất. thì giờ đây, cách ta nhìn nhận về niềm vui và giải trí cũng cần được thay đổi triệt để.

 

Niềm vui mang lại vô số lợi ích

Hiểu theo cách đơn giản nhất, niềm vui là bất cứ điều gì khiến bạn thích thú và bị cuốn hút. Xét về tâm lý học, niềm vui được xếp vào nhóm cảm xúc tích cực, những trải nghiệm mang đến sự dễ chịu, thoải mái và hứng khởi.

 

Tuy nhiên, không phải tất cả các hoạt động mang lại khoái cảm đều thực sự là niềm vui. Một số thứ chỉ đánh lừa ta rằng ta đang vui, trong khi thực chất chúng chỉ giúp ta tạm quên đi sự khó chịu bên trong.

Chẳng hạn, lướt mạng xã hội vô thức có thể khiến ta bận rộn, nhưng hiếm khi mang lại niềm vui thực sự. Những cách trốn tránh tiêu cực hơn, như lạm dụng rượu bia hay chất kích thích, cũng xuất phát từ nhu cầu xoa dịu cảm giác trống rỗng.

 

Để tận hưởng niềm vui đích thực, bạn cần tìm đến những hoạt động mang lại sự phong phú và bền vững – dù đó là niềm vui trong công việc, sự gắn kết với gia đình và bạn bè, theo đuổi một sở thích hay đơn giản chỉ là khám phá một điều mới mẻ.

 

Những lợi ích của niềm vui đã được khoa học chứng minh: giảm căng thẳng, tăng cường hệ miễn dịch và kéo dài tuổi thọ. Từ nghiên cứu của Kathleen Dillon về cách cảm xúc tích cực giúp nâng cao sức đề kháng, cho đến công trình của Ed Diener chứng minh rằng những người vui vẻ thường sống lâu hơn, tất cả đều chỉ ra rằng niềm vui là một phần không thể thiếu trong một cuộc sống khỏe mạnh và viên mãn.

 

Nếu bạn vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục, hãy cân nhắc đến nguyên tắc "linh hoạt khoái cảm" (hedonic flexibility principle).

Một nghiên cứu năm 2016 của các nhà khoa học tại MIT, Harvard và Stanford cho thấy: những người không chủ động dành thời gian để tận hưởng cuộc sống có nguy cơ cao bị kiệt sức, và khi rơi vào vòng xoáy tiêu cực này, họ dễ tìm đến những hình thức trốn tránh không lành mạnh để tạm thời giải tỏa.

 

Ngược lại, những người có thói quen vui chơi thường xuyên lại bắt đầu ngày mới với nhiều năng lượng hơn, làm việc hiệu quả hơn và sáng tạo hơn. Họ cũng sẵn sàng đón nhận thử thách hơn so với những người chỉ biết cắm cúi làm việc mà quên mất niềm vui.

Nói cách khác, khi bạn tìm được cách đưa niềm vui vào cuộc sống, bạn không chỉ phát huy tối đa tiềm năng của mình, mà còn trở nên kiên cường hơn, linh hoạt hơn và sẵn sàng đối mặt với những thử thách mà cuộc đời mang đến.

 

Hãy lấy Finley làm ví dụ, một người đàn ông chăm chỉ, tận tụy với công việc, đồng thời là cha của hai đứa trẻ hiếu động.

Ban đầu, Finley dành hầu hết thời gian cho công việc, bỏ quên những sở thích cá nhân và hiếm khi thực sự tận hưởng khoảng thời gian bên gia đình. Việc chăm sóc con cái với anh không còn là niềm vui, mà là một trách nhiệm, một việc "phải làm" thay vì một cơ hội "được làm".

 

Mỗi ngày trôi qua, anh cảm thấy mình kiệt quệ hơn ngày trước. Đến một lúc, anh không còn nghĩ đến chuyện tận hưởng nữa, mà chỉ cố gắng sống sót qua ngày.

Để đối phó với sự mệt mỏi, Finley bắt đầu tìm kiếm những cách trốn tránh. Buổi tối, anh ngồi lì trước TV, cắm cúi xem Netflix, nhấm nháp ly rượu bourbon để "thư giãn". Nhưng dù có tạm quên đi thực tại trong chốc lát, sáng hôm sau anh vẫn thức dậy với cảm giác trống rỗng, mất động lực và kiệt sức.

 

Nhận ra lối sống này không thể kéo dài, Finley quyết định thay đổi. Anh bắt đầu ưu tiên niềm vui bằng cách dành thời gian cho những hoạt động khiến anh thực sự hạnh phúc: đi bộ đường dài, gặp lại những người bạn cũ, và dành thời gian với gia đình theo cách khiến anh thấy hứng thú, thay vì chỉ là nghĩa vụ.

 

Chỉ sau một thời gian, Finley cảm nhận được sự thay đổi rõ rệt. Anh có nhiều năng lượng hơn, làm việc hiệu quả hơn, thậm chí còn chủ động nhận thêm những dự án thử thách. Anh cũng trở nên sáng tạo hơn, tìm ra những cách giải quyết vấn đề mới mẻ, và quan trọng nhất, anh không còn cảm thấy mình đang "sống qua ngày", mà thực sự tận hưởng từng khoảnh khắc.

 

Giống như Finley, bạn có thể học cách đưa niềm vui trở lại cuộc sống của mình, không chỉ để sống tốt hơn, mà còn để đóng góp vào một xã hội hạnh phúc hơn, lành mạnh hơn và hiệu quả hơn. Tin tốt là việc thay đổi này không quá khó khăn như bạn nghĩ.

Vì sao cha ông ta luôn nhắc đến “nam tả, nữ hữu”?

 

VÌ SAO CHA ÔNG TA LUÔN NHẮC ĐẾN “NAM TẢ, NỮ HỮU”?

 

Trong cuộc sống thường ngày, chúng ta không khó để bắt gặp quy tắc “nam tả, nữ hữu”. Khi chụp ảnh gia đình, người lớn thường nhắc con cháu: “Nam đứng bên trái, nữ đứng bên phải”. Trong các lễ cưới truyền thống, nghi thức cúng gia tiên hay nhiều dịp trang trọng khác, cách sắp xếp này cũng xuất hiện khá phổ biến.

Phần lớn mọi người làm theo thói quen mà ít khi tự hỏi: Vì sao lại có quy tắc “nam tả, nữ hữu”? Liệu đây chỉ là một phong tục truyền miệng hay ẩn chứa những quan niệm văn hóa sâu xa mà cha ông đã lưu truyền qua nhiều thế hệ?

 

Bắt nguồn từ triết lý Âm – Dương

Quan niệm “nam tả, nữ hữu” được cho là xuất phát từ học thuyết Âm – Dương trong văn hóa truyền thống Á Đông.

Theo cách nhìn của người xưa, vạn vật trong vũ trụ đều tồn tại và vận hành dựa trên hai yếu tố Âm và Dương: trời thuộc Dương, đất thuộc Âm; mặt trời thuộc Dương, mặt trăng thuộc Âm. Khi áp dụng vào con người, nam giới thường được quy về Dương, còn nữ giới được quy về Âm.

 

Trong quan niệm phương vị cổ truyền, bên trái tượng trưng cho Dương, bên phải tượng trưng cho Âm. Từ đó hình thành cách sắp xếp nam đứng bên trái, nữ đứng bên phải nhằm thể hiện sự cân bằng và hài hòa giữa hai mặt đối lập nhưng bổ trợ lẫn nhau.

 

Ngoài ra, nhiều nghi lễ thời cổ đại còn chịu ảnh hưởng của nguyên tắc “tả tôn, hữu thứ”, trong đó vị trí bên trái thường được xem là vị trí trang trọng hơn trong một số bối cảnh lễ nghi. Chính những quan niệm này đã góp phần hình thành và duy trì quy tắc “nam tả, nữ hữu” trong đời sống truyền thống.

 

Vì sao người xưa đặc biệt coi trọng vị trí đứng?

Đối với xã hội hiện đại, vị trí đứng hay chỗ ngồi đôi khi chỉ mang tính thuận tiện. Nhưng trong xã hội xưa, đó lại là một phần của phép tắc và lễ nghi.

Trong các buổi yến tiệc, chỗ ngồi của quan lại hay khách quý được sắp xếp theo thứ bậc rất rõ ràng. Khi tế lễ tổ tiên hoặc đón tiếp những vị khách quan trọng, đội hình và vị trí của từng người đều phản ánh vai vế cũng như sự tôn trọng dành cho nhau.

 

Ngay cả ngày nay, trong nhiều gia đình, việc sắp xếp vị trí khi chụp ảnh đại gia đình hay tổ chức các nghi lễ truyền thống vẫn phần nào kế thừa tư duy ấy. Với người xưa, vị trí không đơn thuần là chỗ đứng mà còn là một “ngôn ngữ không lời”, thể hiện phép tắc, trật tự và sự kính trọng trong các mối quan hệ.

 

Đừng vội cho rằng “nam tả, nữ hữu” là tư tưởng trọng nam khinh nữ

Khi nhìn từ góc độ hiện đại, không ít người cho rằng quy tắc này phản ánh sự bất bình đẳng giữa nam và nữ.

Tuy nhiên, nếu xét về nguồn gốc, “nam tả, nữ hữu” chủ yếu bắt nguồn từ quan niệm Âm – Dương và hệ thống lễ nghi của xã hội cổ truyền hơn là nhằm khẳng định sự hơn kém giữa hai giới.

 

Trong triết lý Á Đông, Âm và Dương là hai mặt tồn tại song song, bổ sung và cân bằng lẫn nhau để tạo nên sự hài hòa của vạn vật. Chúng không nhất thiết mang ý nghĩa bên nào cao quý hơn hay bên nào thấp kém hơn.

Dĩ nhiên, xã hội cổ đại có những đặc điểm và quan niệm riêng về vai trò của nam giới và nữ giới.

 

Tuy vậy, không nên vì thế mà quy toàn bộ ý nghĩa của “nam tả, nữ hữu” thành biểu hiện của tư tưởng trọng nam khinh nữ. Hiểu đúng bối cảnh lịch sử sẽ giúp chúng ta có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn về phong tục này.

 

Điều đáng gìn giữ không phải là vị trí đứng, mà là sự tôn trọng

Trong cuộc sống ngày nay, không ai cần phải cứng nhắc áp dụng quy tắc “nam tả, nữ hữu” trong mọi tình huống. Khi đi chơi cùng bạn bè, chụp ảnh kỷ niệm hay tham gia những buổi gặp gỡ thân mật, việc đứng ở đâu chủ yếu phụ thuộc vào sự thoải mái và tự nhiên của mỗi người.

 

Tuy nhiên, trong các dịp mang tính truyền thống như lễ cúng gia tiên, hôn lễ theo nghi thức cổ truyền hay chụp ảnh đại gia đình với nhiều thế hệ, việc hiểu và vận dụng linh hoạt quy tắc này vẫn có thể thể hiện sự tinh tế, tôn trọng phong tục và quan tâm đến cảm nhận của những người lớn tuổi.

 

Quan trọng hơn cả, giá trị cốt lõi của lễ nghi không nằm ở việc bạn đứng bên trái hay bên phải. Một người có thể đứng đúng vị trí theo phong tục nhưng cư xử thiếu lễ phép thì quy tắc ấy cũng mất đi ý nghĩa.

Ngược lại, một người biết kính trên nhường dưới, cư xử chân thành và đúng mực vẫn luôn nhận được sự tôn trọng, dù họ đứng ở bất kỳ vị trí nào.

 

Kết luận

“Nam tả, nữ hữu” không chỉ là một cách sắp xếp vị trí, mà còn phản ánh một phần tư duy văn hóa và quan niệm về trật tự, lễ nghi của người xưa. Hiểu về phong tục này giúp chúng ta thêm trân trọng những giá trị truyền thống đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

 

Trong xã hội hiện đại, điều cần thiết không phải là áp dụng máy móc mọi quy tắc cũ, cũng không phải phủ nhận hoàn toàn chúng. Điều quan trọng là biết chọn lọc những giá trị phù hợp, giữ lại tinh thần tôn trọng và ứng xử văn minh mà cha ông muốn gửi gắm.

Bởi sau tất cả, phép tắc chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng sự chân thành, hiểu biết và lòng tôn trọng dành cho người khác.

 

Bạn nghĩ sao về quan niệm “nam tả, nữ hữu”? Gia đình bạn có còn duy trì phong tục này trong những dịp đặc biệt không?

 

Tú Uyên