Học ăn, học nói, học gói, học mở

 

HỌC ĂN, HỌC NÓI, HỌC GÓI, HỌC MỞ

 

Ông bà ta dạy từ thuở làm người là phải học ăn, học nói, học gói, học mở, bởi vì tục ngữ có câu: “Sẩy chân thì đỡ, sẩy miệng không đỡ được”

Nói cũng phải học “Ai cũng phải học nói”. Con người khi lọt lòng mới đầu chỉ biết khóc, biết cười. Khóc vì đói vì khó chịu; cười vì no, thỏa mãn. Rồi bập bẹ nói tiếng “mẹ”, tiếng “cha”, tiếng “bà”. Sau khi lớn lên, lời nói ngày càng phát huy tác dụng to lớn trong đời sống con người, ngày càng trở nên quan trọng.

Thử nghĩ mà xem, nếu mất đi tiếng nói thì ngay trong muôn mặt đời sống của con người sẽ khó khăn như thế nào. Có lời nói của một người trở thành của mọi người, thành câu ca dao phổ biến trong nhân gian thành chân lý.

Ngôn ngữ của con người nói ra có nhiều dạng, nhiều cách khác nhau như: nói gần nói xa, nói ngon nói ngọt, nói toạc móng heo, nói bậy nói đùa, nói ngược nói xuôi, nói dóc nói khoét, nói bóng nói gió, nói ngọt lọt tới xương, nói chắc như đinh đóng cột.

Có lời nói “ngọt tựa mía lùi”, “kiến trong lỗ cũng phải bò ra”;

Có những lời nói mãi rực rỡ tấm lòng trung nghĩa như lời nói của Trần Bình Trọng năm 1285: “Thà làm quỷ nước Nam, chứ không làm vương đất Bắc”.

 

Bi kịch của người mẹ "nuôi con bằng thuật toán"

 

BI KỊCH CỦA NGƯỜI MẸ "NUÔI CON BẰNG THUẬT TOÁN"

 

Thùy, 36 tuổi, là một Trưởng phòng Nhân sự luôn tin vào sự tối ưu hóa. Trên điện thoại của chị cài không dưới mười ứng dụng: Từ app theo dõi chỉ số phát triển của con, phần mềm AI gợi ý thực đơn dinh dưỡng hữu cơ, cho đến các nhóm quản lý con học tập. Thùy từng nghĩ công nghệ sẽ giúp chị vừa thăng tiến, vừa làm một người mẹ hoàn hảo.

 

Một buổi chiều muộn, Thùy bước chân vào nhà sau một ngày dài quay cuồng với các cuộc phỏng vấn. Thay vì nghỉ ngơi, chị vội vã bật máy làm sữa hạt, mở ứng dụng AI để tra cứu công thức bữa tối "chuẩn khoa học" cho đứa con lên 3. Theo đúng thực đơn được lập trình, chị cặm cụi hấp cá hồi, xay nhuyễn bơ và bài trí đĩa thức ăn đẹp mắt như nhà hàng.

Chị không quên chụp một bức ảnh, quay một đoạn video ngắn để chuẩn bị đăng lên hội nhóm bỉm sữa với dòng trạng thái đầy năng lượng.

 

Thế nhưng, thực tế không diễn ra như một bài đăng trên mạng xã hội. Đứa trẻ mệt mỏi sau ngày dài ở nhà trẻ đã gạt phăng chiếc đĩa, khiến miếng cá hồi đắt đỏ rơi tung tóe xuống sàn nhà rồi khóc thét lên.

Trong không gian bừa bộn ấy, điện thoại của Thùy liên tục tinh tinh thông báo. Nhìn vào màn hình, chị thấy hình ảnh những người mẹ khác khoe con ngoan ngoãn ăn hết suất, nhà cửa tinh tươm nhờ có robot hút bụi đời mới.

 

Thùy không dọn dẹp, cũng không ôm con. Chị ngồi sụp xuống sàn nhà và khóc nức nở vì bất lực. Công nghệ đã chuẩn bị cho chị mọi thứ tốt nhất, vậy tại sao chị vẫn thất bại? Thùy rơi vào khủng hoảng vì cố gồng mình để khớp với cái khung "bà mẹ thông thái" mà các thuật toán vẽ ra.

Chị quên mất rằng, một đứa trẻ cần một người mẹ bằng xương bằng thịt biết lắng nghe, chứ không cần một người mẹ vận hành chuẩn xác như một cái máy.

 

 

Hướng Dẫn Con cái ở tuổi Thanh thiếu niên

 

HƯỚNG DẪN CON CÁI Ở TUỔI THANH THIẾU NIÊN

 

Đa số chúng ta trong cuộc sống thường nhật phải đảm nhận rất nhiều vai trò khác nhau, từ một người chủ hay đồng nghiệp trong sở làm; hoặc một người lãnh đạo hay thành viên trong hội đoàn; thiện nguyên viên trong xã hội và cộng đồng, đến một người chồng, người vợ, người cha, người mẹ trong gia đình. 

 

Trong tất cả các vai trò ấy, không có vai trò nào khó hơn và quan trọng hơn vai trò làm cha, làm mẹ của con cái ở lứa tuổi thanh thiếu niên từ 13 đến 19 tuổi – cái lứa tuổi “teenagers” mà khi nghe nhắc đến mọi người điều gật gù, đồng thương cảm!

 

Những đứa con ngoan ngoãn, thuần tính, thích được lòng cha mẹ tự nhiên biến mất. Thay vào đó là những cô cậu tính tình vui buồn bất chợt, khi vui vẻ cười nói huyên thuyên, khi cau có lầm lì, ra vào không nói năng, lúc hỏi tới chỉ trả lời ầm ừ từng chữ! Tất cả những phương thức dạy dỗ con cái lâu nay bỗng nhiên không còn đem lại kết quả khả quan như trước. 

 

Làm sao bây giờ” Có người thì tự tách rời, bỏ mặc con, tránh không để ý đến cho yên chuyện. Các giới thượng lưu ở các quốc gia như Anh, Thụy Sĩ có thói quen gửi con vào các trường nội trú gọi là “academy” hoặc “prep schools” – nam riêng, nữ riêng – cho người khác dạy. 

 

Đến khi con qua lứa tuổi này rồi thì chúng cũng trở thành người xa lạ trong gia đình. Có bậc cha mẹ thì nhất quyết muốn uốn nắn con theo ý cha mẹ và truyền thống lâu nay của gia đình. Điều này thường gây ra sự xung đột và căng thẳng trong gia đình. Như vậy thì sao “Phải làm thế nào?”

 

1. Thuận Theo Chiều Gió (Go with the Flow)

Hướng dẫn con cái ở tuổi thanh thiếu niên cũng như điều khiển một chiếc thuyền buồm. Cuộc đời con cái chúng ta khi nào cũng đi tới, cũng có sự đổi thay. Dòng nước cuốn và cơn gió thổi là những gì đang xảy ra trong cuộc sống của chúng.

 

Chiếc thuyền buồm cuộc đời của con đang di động. Chúng ta không thể bắt thuyền quay về hướng chúng ta đã định cho con em chúng ta một cách gắt gao. Khi thấy con đi sai hướng, hãy nhìn hướng gió, dòng nước và điều chỉnh từ từ. Có thể con thuyền sẽ đi lâu hơn mới về tới đích nhưng nếu tiếp tục điều chỉnh và hướng theo chiều gió, có ngày sẽ đến. 

 

Điều quan trọng là không để mặc con thuyền trôi dạt không định hướng hay quặt tay lái bắt đổi hướng bất thình lình. Cả hai phương cách có thể làm con thuyền đi mất hoặc lật đổ rồi chìm luôn.

Làm cha, làm mẹ, chúng ta là người lái thuyền buồm – cần sự uyển chuyển và kiên nhẫn cũng như cần quan sát, để ý, và nhận thức ngoại cảnh cũng như các yếu tố ảnh hưởng chung quanh đời sống con. Thuận buồm, xuôi gió, thuyền sẽ đến đích!

 

Một câu truyện phản ảnh nguyên tắc trên

Một người bạn chúng tôi lâm vào tình cảnh “gà trống nuôi con” đã nhiều năm. Một buổi tối sau một ngày dài làm việc mệt mỏi người bố bước vào phòng cậu con trai út là một học sinh trung học 17 tuổi. Đây là thời gian cậu phải chuẩn bị học thi cho những kì thi lên đại học trong năm tới. 

 

Tuy nhiên, người bố thấy cậu đang nằm dài trên giường, vừa coi TV vừa “chat” với bạn trên internet. Trên bàn và trên kệ, chồng sách vỡ nằm ngay hàng thẳng lối, không có dấu hiệu gì của một người đang học thi. 

Khi thấy bố vào, cậu ngồi lên chào bố. Người bố hỏi, “Hình như ngày mai con có cuộc thi quan trọng phải không” Sao, con đã chuẩn bị kỹ càng chưa”” Cậu con trả lời, “Bố, con chán học lắm rồi. Con thấy học cho lắm cũng vậy thôi. Chả có gì quan trọng cả!” 

 

Người bố cảm thấy một cơn giận đang âm ỉ nổi dậy trong lòng. Bao năm tháng, ông cố gắng một mình lo toan mọi việc cho các con thong thả ăn học. Kỳ vọng duy nhất ông đặt vào các con là phải lo chăm học và giữ đạo nghĩa. 

Bây giờ cậu con út ngang xương tuyên bố không muốn học! Ông lặng người suy nghĩ. Sau đó người bố bình tĩnh trả lời, “Được rồi. Con không muốn học thì bố cũng không ép. 

 

Mấy sách vở này bây giờ con không cần nữa thì để bố dẹp cất đi cho rộng phòng.” Người bố ra garage, lấy vào mấy thùng giấy carton, thong thả xếp từng cuốn sách vào thùng rồi lấy băng keo dán lại.

Ông khiêng từng thùng ra ngoài garage cất xong bước vào phòng đối diện với cậu con trai. Ông móc túi lấy tiền từ trong ví ra và nói, “Ngày mai, con không phải đi học thì con có thể đi chơi. Đây, bố cho con ít tiền mặt. Con cầm lấy mà tiêu.”

 

Sau đó, người bố ngồi xuống bàn giấy của con, lấy giấy viết ra và nói, “Để bố viết một lá thư cho bà hiệu trưởng, xin phép cho con nghỉ học.”

Viết lá thư xong, ông gấp lại, bỏ vào phong bì và đặt trên bàn rồi đứng dậy. “Thôi, bố mệt rồi, bố về phòng nghỉ. Con không phải đi học ngày mai thì con cứ tự nhiên thức khuya, coi TV. Không sao cả.”

 

Nói rồi, người bố vào phòng riêng đóng cửa lại. Chừng một tiếng đồng hồ sau, có tiếng gõ cửa. Giọng người con trai rụt rè nói, “Bố, con muốn nói chuyện với bố.”

Người bố mở cửa ra và cậu con bước vào phòng. Cậu nhìn bố nói, “Bố, con suy nghĩ lại rồi. Con muốn tiếp tục đi học!” Người bố vui vẻ trả lời, “Ồ” Vậy thì mình xuống nhà đem sách ra lại con nhé.” 

 

Nói xong, hai bố con khiêng hai thùng sách từ garage trở lại phòng, mở ra, và sắp sách lại trên kệ y như cũ. Từ đó về sau, cậu con trai không bao giờ than phiền về chuyện học và người bố không bao giờ nhắc lại chuyện cũ!

 

Xã hội Việt Nam đặt nặng vấn đề sĩ diện và quan niệm dạy con chú trọng vào việc uốn nắn con theo khuôn khổ và truyền thống gia đình. Vì sĩ diện, khi con cái không làm theo ý cha mẹ, cha mẹ cảm thấy bị sỉ nhục và có những lời lẽ quyết liệt (ultimatum) ví dụ như: “Mày mà bước ra khỏi căn nhà này thì đừng bao giờ trở về nữa!” Khi con làm cha mẹ phật lòng, giận dữ cha mẹ lớn tiếng la mắng ngay cho thỏa sự tức giận và bực dọc. Có thương con, cha mẹ mới tức giận, buồn lòng.

 

Cha mẹ nào mà không yêu thương con. Yêu thương là điều kiện ắt có để hướng dẫn, dạy dỗ con nên người. Có yêu đủ hay không là yếu tố quan trọng để định đoạt sự thành công hay thất bại trong vai trò làm cha, làm mẹ. 

Tuy nhiên khi là cha là mẹ thì họ yêu con họ hơn chính bản thân họ. Họ yêu con đủ để đặt hạnh phúc và tương lai con lên trên cá nhân họ. Khi yêu con nhiều và đủ, người cha, người mẹ có thể vượt qua tất cả để “cứu” con.

 

St