Hướng đi thuận chiều

Chủ Nhật, 26 tháng 1, 2025

Khoảng cách giữa hai thế hệ

KHOẢNG CÁCH GIỮA HAI THẾ HỆ

Từ xưa tới giờ, dòng sống của con người nối tiếp nhau miên man qua bao thế hệ, tạo nên bao dòng chảy triền miên không dứt. Giữa các thế hệ, tuồng như vẫn nổi chìm những cách ngăn, hoặc hữu hình hoặc vô hình nào đó.

Song, ở chính diện, thực tế cuộc sống vẫn cho thấy sự kết nối không thể nào thiếu vắng giữa các thế hệ – như chiếc cấu nối, làm liền mạch giữa hai bờ một con sông…

Các nhân tố tác động

Mỗi thế hệ, thông thường cách nhau từ 20 tới 30 năm – đó là quãng thời gian đủ cho một lớp người trưởng thành, hình thành thế hệ mới. Quãng cách thời gian khiến những lớp người có độ tuổi khác nhau, tự hình thành một cách tự nhiên và đương nhiên, những khác biệt về các mặt: nhận thức, quan niệm, tâm sinh lý, thói quen ứng xử, hành động… tạo nên những khuôn mẫu, những đặc điểm, màu sắc riêng của thế hệ mình.

Vậy sự khác biệt giữa hai thế hệ mang hình thù thế nào trong đời sống con người?

Trước hết, nó hiện hình ở thái độ sống.

Do sinh trưởng trong các thời gian khác nhau với những điều kiện, hoàn cảnh xã hội khác nhau, lại thiếu gắn kết quan hệ hiện hữu khiến hai thế hệ dễ có nguy cơ không có chung một phương pháp xác định bản chất sự kiện, và theo đó là không có chung một thái độ ứng xử đối với sự kiện ấy.

Thái độ sống khác nhau xuất phát từ sự khác nhau của nhận thức, của lối suy tư, của mục tiêu quan tâm cùng cách ứng xử, hành động của mỗi lứa tuổi.

Chúng ta hiện đang có một thời kỳ hiếm thấy: thời kỳ xây dựng đất nước triệt để và toàn diện nhất sau thời gian dài bị chiến tranh khốc liệt hủy diệt.

Hai thế hệ cha và con trai

Thời kỳ chuyển đổi tận gốc cách nghĩ, cách làm, cách sống từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường. Đây cũng là thời kỳ chuyển đổi từ nền khoa học kỹ thuật lạc hậu, sản xuất trì trệ sang thời đại đột phá của khoa học – công nghệ, đem lại cho đời sống xã hội những biến chuyển to lớn, nhanh chóng và tận gốc.

Do vậy, mức khác biệt giữa các thế hệ người Việt hôm nay khác rất xa so với mức khác biệt của các thế hệ người Việt những thời kỳ trước, kể cả tính chất lẫn nội dung.

Trong xã hội có nền văn hóa truyền thống lâu đời như nước ta, việc lớp già chăm lo lớp trẻ, và lớp trẻ kính trọng quan tâm lớp già là một đạo lý truyền kiếp quý báu, hợp lẽ đời. Nó tạo nên sức mạnh rộng rãi, cố kết các mối quan hệ gia đình cũng như xã hội – thứ sức mạnh thiêng liêng của văn hóa phương Đông mà giờ đây, nhiều học giả phương Tây đang lớn tiếng kêu gọi đề cao.

Vậy mà, trong vài thập niên qua, do nhiều biến động mang tính quy luật của thời đại – nổi bật là dòng thác hội nhập toàn cầu, đã lay động ráo riết hệ thống rường cột, vốn rất vững chắc của cấu trúc gia đình truyền thống Việt; làm thay đổi đáng kể cấu trúc quan hệ vốn gắn bó chặt chẽ giữa các thế hệ người Việt chúng ta.

Sự khác biệt giữa hai thế hệ còn biểu lộ qua quan niệm về mục tiêu sống cũng như nội dung sống được mỗi thế hệ quan tâm.

Thế hệ lớn tuổi, với thói quen từ xưa để lại, và vẫn thấm nhuần tinh thần gắn bó gia đình, và với quán tính thương yêu, luôn có xu hướng muốn tiếp tục kiểm soát, bao bọc như khi con cháu còn thơ ấu.

Họ luôn mang tâm trạng có nghĩa vụ giáo huấn, truyền đạt, hướng dẫn con cháu làm điều hay, tránh điều dở theo quan niệm của mình, nhằm giúp chúng vào đời thuận lợi nhất. Ngoài ra, tâm lý kế tục danh dự gia đình, dòng họ cũng khiến thế hệ trước lo lắng, chú tâm rèn giũa cháu con, mong chúng noi gương mình mà thành đạt vẹn toàn.

Sự khác biệt giữa hai thế hệ còn biểu lộ qua quan niệm về mục tiêu sống

Trong khi đó, thế hệ đi sau đang trong độ tuổi và tư thế sung sức, hăng hái dấn thân. Kỹ năng sống của họ tuy còn mỏng, song được hấp thụ nhanh chóng và đa diện các kiến thức mới do nhiều nguồn thông tin hiện đại đem lại.

Là lớp người dám nghĩ dám làm, luôn chứa nhiều ước mơ hoài bão, không thỏa mãn với những gì đã đạt được và có xu hướng nhìn về tương lai hơn là quá khứ.

Tuy nhiên, lớp người trẻ, vì chưa đủ thời gian kinh quá, thử thách thực tế, nên không ít người dễ rơi vào tự tin thái quá, thờ ơ với các nghi thức cùng tình cảm gia đình, quê hương, cội nguồn dân tộc, đặc biệt là lịch sử dân tộc.

Nỗ lực hàn gắn những khoảng cách

Trong thực trạng nêu trên, những “trục trặc” không đáng có giữa các thế hệ đã và đang diễn ra, cả ngầm ẩn, cả công khai. Chẳng hạn, trong khi người già chăm chỉ nhắc nhở, khuyên răn thì có những người trẻ lảng tránh hoặc bất cần, vì cho rằng người già lạc hậu, cũ kỹ, hay“xía” vô cớ vào đời tư của họ. Sự “phớt lờ” kia là minh chứng cho ý chí tự tin trong họ, đồng thời cũng minh chứng về trạng thái thiếu kinh nghiệm và thiếu khôn ngoan cần có nơi họ.

Sự thể đã là vậy, nhưng không phải mọi khác biệt thế hệ đều trở thành mối xung khắc không thể điều hòa. Sự thật là giữa các thế hệ khác nhau, luôn có mối quan hệ tương hỗ không thể rời xa, đặc biệt ở lĩnh vực tình cảm.

Bởi lẽ, gia đình, dòng họ, xã hội là những chiếc nôi ấm áp nuôi dưỡng, gắn bó con người qua thời gian. Hãy thông hiểu, thích nghi và chấp nhận nhau để có thể tận dụng ưu thế vốn có của mỗi thế hệ. Trân trọng những thay đổi và sẵn sàng đón nhận cái mới là điều cần thiết.

Nỗ lực hàn gắn những khoảng cách

Mặt khác, chúng ta ai cũng cần tìm hiểu và tôn trọng truyền thống gia đình, thấu hiểu nguồn cội và biết ơn cội nguồn. Bởi ai cũng vậy, lúc này là cha mẹ thì trước kia đã từng làm con, và lúc này làm con thì mai sau cũng sẽ trở thành cha mẹ – đó là cái vòng tuần hoàn sống, được tạo hóa sinh ra từ bao kiếp người.

Với thế hệ già, cần cảm thông, hỗ trợ, nâng đỡ lớp trẻ trong tinh thần trách nhiệm cùng tình cảm ruột thịt. Nếu họ tạo điều kiện rộng mở thì giới trẻ sẽ bay cao bay xa trong bầu trời mênh mông của thời đại công nghệ mới.

Cải hoán cách biệt thế hệ thành kết nối thế hệ, gắn kết già với trẻ, truyền thống với hiện đại để tạo nên sức mạnh nội sinh của mỗi con người cũng như của cả cộng đồng, lưu dấu xứng đáng trên các chặng thời gian đi qua; là thiên chức làm người, là trọng trách thiêng liêng của mọi thế hệ trên cõi đời. Điều đó hoàn toàn trong tay ta,

Bài: PGS.TS Trần Luân Kim

Thứ Bảy, 25 tháng 1, 2025

Càng khó càng yêu

CÀNG KHÓ CÀNG YÊU

Ca sĩ: BẢO THY

1. Đi đâu tìm ra được một niềm tin
Niềm tin mãi mãi chẳng phai tàn
Giữa thoáng chốc nghe nhịp tim rung động
Với những yêu thương.

Khi em lạc loài tìm một bờ vai
Bờ vai êm ái, ấm áp lúc em buồn
Hãy bước tới, đi tìm một hạnh phúc
Chẳng hề lùi bước.

Cứ cố gắng mãi cũng chẳng suy ra được
Chuyện tình mình sẽ đúng hay là sai
Chỉ biết có em
Muôn đời chẳng thể làm anh thất vọng.

Điệp khúc

Dù ngày mai đời đổi thay
Càng gian nan, càng yêu anh
Vì anh sẽ muôn đời chờ đợi
(Dù thân xác tan biến vào mây)
Dẫu hoa kia tàn phai theo gió giao mùa
Thì nụ cười này làm em ấm lòng.

Kệ thời gian lặng lờ trôi
Ngày trôi qua lại càng yêu
Để em vững tin vào hôm nay
(Để em vững tin vào giấc mơ).

Bao lệ em tuôn rơi hôm qua
Sẽ làm em biết rằng
Trong cuộc đời này hối tiếc
Chỉ như tiếng gió
Chạm vào nỗi nhớ những đêm lạnh giá.

* Xin hãy nắm tay em anh nhé.

Nhạc Hoa lời Việt. Ca sĩ: Bảo Thy

https://youtu.be/3DmeXKqTHoE

Thanh xuân không tuổi

THANH XUÂN KHÔNG TUỔI

Ở bình diện chung, khoảng cách thế hệ có thể gia tăng. Và ở mức cực đoan nhất, có thể gây ra phân biệt đối xử tuổi tác (age discrimination). Thanh xuân lúc này đã trở thành tín ngưỡng tôn thờ.

Từ “thanh xuân” luôn đi liền với ý niệm: tuổi trẻ là một cái gì rất đẹp và quý giá mà ai cũng chỉ sở hữu một thời gian ngắn trong đời, vậy nên hãy sống vội lên như tinh thần yolo, tinh thần carpe diem để không hối tiếc về sau.

Điều này có thể lí giải đơn giản như sự lan tỏa nhanh chóng của một niềm tin có giá trị thương mại trong một nền kinh tế hội nhập. Việc lan tỏa của tư tưởng “hãy sống vội đi, hãy làm nhiều hơn và tiêu dùng nhiều hơn” làm lợi cho các ngành giải trí, thời trang và làm đẹp.

Trong bài Eternal Youth is an ugly obsession trên trang The Guardian, tác giả Rebecca Seal chỉ ra vấn đề này ở Mỹ: “nhóm dân số đang già đi phải đứng trước lựa chọn hoặc là chấp nhận thực tế lão hóa, hoặc cố gắng níu kéo nhan sắc tuổi xuân bằng mỹ phẩm và phẩu thuật thẩm mỹ”.

Trong một xã hội tôn thờ tuổi xuân, tuổi già sẽ trở nên xấu xí và đáng buồn. Điều này ảnh hưởng tiêu cực nhiều hơn là tích cực. Người trẻ thì luôn bận lòng với một nỗi ám ảnh thiếu thực tế là mỗi ngày trôi qua đều là một sự phí phạm thời gian. Phụ nữ bước sang tuổi trung niên thì lo “ế” và xấu đi. Còn người già nghĩ về mình như một gánh nặng xã hội.

Ở góc độ vĩ mô, lẽ ra nên có nhiều hơn những sân chơi không phân biệt tuổi tác, nếu có thể, để rút ngắn khoảng cách thế hệ. Ngoài ra, sẽ thật tuyệt vời nếu truyền thông đại chúng quan tâm nhiều hơn đến các nhóm tuổi khác, cũng như nhìn nhận việc già đi như một điều tất yếu và không xem nó như một sự đi xuống của năng lực tư duy và nhận thức.

Nhà thần kinh học Marsel Mesulam đề xuất khái niệm superagers để chỉ những người lớn tuổi mà năng lực về tư duy, trí nhớ và sự tập trung không thua kém gì giới trẻ. Và theo ông, cách để trở thành superagers là không ngừng luyện tập thể chất (chạy bộ, bơi lội...) cũng như trí tuệ (viết lách, giải sudoku...). Bản thân mỗi chúng ta có lẽ cũng nên cố gắng để trở thành superagers để không thấy tuổi già như một sự hư hao và là một điều cần trốn tránh.