Hoàng Vân: Người viết lịch sử bằng âm nhạc

 

HOÀNG VÂN: NGƯỜI VIẾT LỊCH SỬ BẰNG ÂM NHẠC

Hoàng Vân tên thật là Lê Văn Ngọ, sinh ngày 24/7/1930 trong một gia đình nhà nho tại phố Hàng Thùng, Hà Nội và mất ngày 4/2/2018.

Ông là một tài năng lớn, một nhạc sĩ hàng đầu của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Hội tụ toàn bộ tư tưởng mĩ học của thời đại, âm nhạc Hoàng Vân có sức lan tỏa sâu rộng, có tác động tích cực, lâu dài tới đời sống xã hội và đời sống âm nhạc.

 

Với hàng loạt tác phẩm nhạc đỏ xuất sắc, phản ánh kịp thời những sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc và lịch sử tâm hồn dân tộc trong một thời kỳ nhiều biến động, nghệ sĩ chiến sĩ Hoàng Vân xứng đáng được tôn vinh là người viết sử bằng âm nhạc.

Sáng tác của Hoàng Vân phong phú, đa dạng. Trong đó có nhiều ca khúc nổi tiếng: Hò kéo pháo, Hà Nội- Huế - Sài gòn, Quảng Bình quê ta ơi, Việt Nam muôn năm, Chào anh giải phóng quân, Chào mùa xuân đại thắng, Người chiến sỹ ấy, Nổi trống lên rừng núi ơi! Tình ca Tây Nguyên, Bài ca xây dựng….

Trong 30 năm chiến tranh, tác phẩm của Hoàng Vân đã tập trung phản ánh hai đề tài: đấu tranh thống nhất đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và âm nhạc của ông đã thực sự trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận văn hóa văn nghệ.

Khi đất nước hòa bình, người nhạc sĩ tài ba đã cắm một cái mốc quan trọng trong lịch sử âm nhạc dân tộc bằng bài hát Quảng Bình Quê ta ơi! - một tuyệt phẩm ngợi ca cuộc sống mới con người mới ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Và khi hai miền Nam Bắc thống nhất, ông lập tức có nhiều tác phẩm thành công về đề tài dựng xây đất nước: Bài ca xây dựng, Bài ca người thợ lò, Bài ca Tây Nguyên, Hát về cây lúa hôm nay… 

Hoàng Vân đã trở thành lá cờ đầu của nền âm nhạc cách mạng, "người mang hồn thời đại bay cao" (Tố Hữu). Những tác phẩm xuất sắc và có diện phủ sóng lớn nhất như: Hò kéo pháo, Hà Nội Huế- Sài Gòn, Quảng Bình quê ta ơi!... đều là những bài hát vừa mang hơi thở thời đại, rất hào hùng nhưng lại rất trữ tình và thấm đẫm chất dân gian.

Hóa thân vào tác phẩm âm nhạc, những yếu tố dân gian tái sinh và phát sáng làm cho những ca khúc của Hoàng Vân không chỉ mang tình thời sự, không chỉ có sức mạnh thời đại mà còn mang sức mạnh của 4000 năm lịch sử, vừa là những bản anh hùng ca, vừa là hồi kèn xung trận nhưng đồng thời cũng là những khúc tình ca ngợi ca cuộc sống.

Điều đó làm cho âm nhạc của ông không chỉ có sức mạnh tuyên truyền lớn, có tính đại chúng mà còn có sức sống bền lâu.

Tài năng của ông bùng nổ và không ngừng phát sáng: Hầu như Hoàng Vân “chạm tay” vào đề tài nào thì ở đó có sự nở hoa, tác phẩm của ông luôn được giới chuyên môn và công chúng nhiệt tình đón nhận. Ông không chỉ có biệt tài phát hiện mà còn có khả năng thể hiện vấn đề một cách nhuần nhụy tươi mới và độc đáo.

Vẫn biết, để thành công trong lĩnh vực nghệ thuật cần phải hội tụ đủ các yếu tố: năng khiếu, kiến thức bài bản, sự khổ luyện, sự trải nghiệm thực tế cuộc sống… Nhưng để có những tác phẩm lớn mang tầm vóc thời đại, ngoài năng khiếu và nền tảng văn hóa, ngoài linh giác đặc biệt của người nghệ sĩ, còn cần một độ nhạy cảm chính trị.

Sự hơn người này đã giúp Hoàng Vân có khả năng kịp thời phát hiện ra những thời khắc vàng lịch sử, nhờ thế mà xuất thần và độc sáng: "Chỉ những con đường mới biết mà thôi" (Bài ca giao thông vận tải), nhờ thế mà lịch sử hóa, bất tử hóa những sự kiện và con người. 

Không dừng lại ở việc phản ánh trần trụi hiện thực khách quan, ông đã thổi hồn thời đại, đã đưa chất nhạc, chất thơ vào để xây dựng nên những hình tượng nghệ thuật sống động: "Như chim bay về khắp miền/Em lên đường/Tung bay xa nhiều thế hệ/Cháu Bác Hồ/Tự hào như em người chiến sĩ văn hóa/Lớn lên trong chiếc nôi quê hương Việt Nam" (Bài ca Người giáo viên nhân dân);

"Bạn đời ơi! Bạn có hay chăng niềm vui của những người vừa dọn đến ngôi nhà mới/Mà chúng tôi vừa xây xong/Và em thân yêu ơi! Ngày mai chúng ta lại lên đường/Đến những chân trời mới" (Bài ca xây dựng)

Vẫn biết, lịch sử mỗi thời kỳ đều có những cá nhân kiệt xuất, được lịch sử trao trọng trách gánh trên vai “sứ mệnh” cao cả của dân tộc và nhân loại. Hoàng Vân là một trường hợp như thế. Với hàng loạt tuyệt phẩm, vượt qua sự băng hoại của thời gian, ông thuộc thế hệ vàng của âm nhạc Việt Nam.

Có lẽ một phần tác giả may mắn được sống trong thời khắc lịch sử nhiều biến động nhưng cơ bản là vì ở ông có tài năng âm nhạc và độ nhạy cảm chính trị. Nhờ thế Hoàng Vân mới có thể dựng lại một cách chân thật, hùng hồn, tinh tế diện mạo lịch sử dân tộc và quan trọng hơn là diện mạo lịch sử tâm hồn dân tộc với những đường vân văn hóa độc đáo.

Với những đóng góp quan trọng cho nền âm nhạc cách mạng, Hoàng Vân đã được Nhà nước trao tặng nhiều giải thưởng, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh (năm 2000). Năm 2012 ông được nhận danh hiệu Công dân Thủ đô ưu tú.

Nhưng có lẽ, với Hoàng Vân, phần thưởng cao quý nhất chính là tình yêu và sự ngưỡng mộ mà giới âm nhạc và nhân dân đã dành cho ông - người viết lịch sử dân tộc bằng âm nhạc.

Trần Thị Trâm

 

Video Quảng bình quê ta ơi è https://youtu.be/hFa2Z4nTiL8?si=kd6SKFUQvJovbaPp