HÀNH KHÚC NGÀY KHỞI NGHĨA

 

Trong lịch sử tân nhạc Việt Nam, “Mười chín tháng Tám” của nhạc sĩ Xuân Oanh là một bản tốc ký bằng âm nhạc ngắn nhất, được viết nhanh nhất và đặc biệt nhất. Trải qua trường kỳ kháng chiến, bản hành khúc ấy in mãi vào lòng người dân Việt qua các thế hệ.

Trong suốt 80 năm đô hộ của thực dân Pháp, người Việt Nam đã phải hát bài "La Marseillaise"-quốc ca Pháp như quốc ca của mình. Nhưng đó là cái lỗi của chế độ thực dân. Còn bài "La Marseillaise" mãi mãi là bài ca bất hủ của con người chống cường quyền.

Chính cái bản chất hối thúc tranh đấu trong giai điệu này đã thúc giục những con người yêu nước Việt Nam đứng lên lật đổ chế độ thực dân.

Quả là "gieo gió thì gặt bão". Cơn bão ấy đã dứt tung xiềng xích nô lệ vào ngày 19-8-1945, tạo nên cảm hứng cho một hành khúc ngày khởi nghĩa mang tên "Mười chín tháng Tám" ra đời. 

 

Nếu "La Marseillaise" được viết ra bởi một sĩ quan công binh tên là Rouget de Lisle trong chuyến giải tù binh từ Marseillaise về Paris (Pháp) và ban đầu được mang tên "Hành khúc chiến trận" thì "Mười chín tháng Tám" được viết ra bởi một cán bộ Việt Minh tên là Xuân Oanh.

Khi Văn Cao viết “Tiến quân ca” cho đoàn quân Việt Minh, Nguyễn Đình Thi viết “Diệt phát xít” thì Xuân Oanh vẫn đang là cán bộ Việt Minh ở phía Nam Hà Nội.

 

Trong thời khắc lịch sử của một cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội ngày 19-8-1945 mở ra cao trào Tổng khởi nghĩa toàn quốc, Xuân Oanh bằng cảm hứng xuất thần ngay trong ngày khởi nghĩa ấy đã cho ra đời bản hành khúc mang tựa đề độc đáo “Mười chín tháng Tám”. Đấy là một tiếng nổ giai điệu bất ngờ và mạnh mẽ, một tiếng nổ hân hoan của toàn dân tộc đón chào cuộc đời tự do.

 

Một bản hành khúc ngắn với lời ca chỉ có 102 từ như “Mười chín tháng Tám” nhưng nó lại là một bản tốc ký bằng âm nhạc, là một bài hát được viết nhanh nhất và đặc biệt nhất trong lịch sử tân nhạc Việt Nam.

Chiều 19-8-1945, trong niềm hân hoan sau khi hoàn thành việc giành chính quyền ở Hà Nội, Xuân Oanh mới có dịp ký âm bản hành khúc trên vỏ bao thuốc lá, mang đến xưởng in của người bạn ở chợ Hôm tên là Vân Anh.

Ngay lập tức, bản hành khúc được khắc gỗ và in ra như truyền đơn rải khắp phố phường Hà Nội. Cả Hà Nội đã hát “Mười chín tháng Tám” xuyên đêm.

 

“Mười chín tháng Tám” thì in mãi vào lòng từng người dân Việt qua các thế hệ như một bản khai sinh cho cuộc đời mới của đất nước.

 

Nhạc sĩ NGUYỄN THỤY KHA