CƠ HỘI 'DÂN SỐ VÀNG' CỦA VIỆT NAM SẮP HẾT, DÂN SỐ GIÀ ĐẾN NHANH HƠN

 

Những biến động dân số không còn là câu chuyện của tương lai xa mà đang hiện hữu trong từng gia đình, từng địa phương và sẽ tác động sâu sắc đến tăng trưởng kinh tế - xã hội của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

 

Từ báo cáo "Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074" do Cục Thống kê chủ trì xây dựng với sự hỗ trợ của UNFPA, phân tích ba xu hướng lớn đang định hình tương lai đất nước: mất cân bằng giới tính khi sinh và hệ lụy với hôn nhân; sự đảo chiều tăng trưởng dân số tại nhiều địa phương; cơ hội dân số vàng đang dần khép lại khi già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo.

 

Việt Nam kết thúc thời kỳ 'dân số vàng' sớm 3 năm so với dự báo

Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" từ năm 2007 khi tỷ trọng dân số trẻ em (từ 0-14 tuổi) nhỏ hơn 30%, tỷ trọng dân số người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) nhỏ hơn 15%. Lúc này, cứ hai người trong độ tuổi lao động (từ 15-64 tuổi) gánh một người ở độ tuổi phụ thuộc (dưới 15 hoặc từ 65 trở lên).

 

Trong suốt giai đoạn 2024-2035, dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) duy trì ở mức rất cao, từ 67,4% năm 2024 xuống 66,9% năm 2035. Các chuyên gia nhận định, lực lượng đông đảo này tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế và phát triển nguồn nhân lực.

 

Đến năm 2036, tỷ trọng người cao tuổi tăng lên 15%, lần đầu tiên vượt ngưỡng để xác định thời kỳ "dân số vàng". Đây được xem là thời điểm Việt Nam chính thức bước ra khỏi giai đoạn "dân số vàng". Như vậy, so với dự báo năm 2019, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam sẽ kết thúc sớm hơn 3 năm. 

 

GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), đánh giá cơ hội này chỉ xuất hiện một lần trong lịch sử mỗi quốc gia và thường kéo dài 30-45 năm. Việt Nam đã tận dụng được 20 năm và hiện còn khoảng 10 năm. 

 

Ông Cử nhấn mạnh đây là giai đoạn then chốt để Việt Nam tạo ra kỳ tích kinh tế tương tự như Nhật Bản hay Hàn Quốc đã làm được. Vị chuyên gia cho rằng tận dụng cơ cấu dân số vàng này, chúng ta phải cấp bách nâng cao năng suất, thu nhập tốt. Song song đó, cần tăng tốc đầu tư sức khỏe thể chất, chiều cao cho nam nữ thanh niên.

 

Khi nào người cao tuổi nhiều hơn trẻ em?

Năm 2024, chỉ số già hóa đạt 60,2%, cứ 100 trẻ em có khoảng 60 người cao tuổi. Đến năm 2034, số người cao tuổi sẽ vượt số trẻ em. Đây được xem là ngưỡng dân số quan trọng, là mốc đánh dấu dự báo Việt Nam bắt đầu thời kỳ dân số già, theo phương án trung bình.

 

Nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em có khoảng 1 người cao tuổi, thì 50 năm sau đó, cứ 2 trẻ em có khoảng 4 người cao tuổi. Khi đó, áp lực già hóa ngày càng lớn đối với lực lượng trong độ tuổi lao động và hệ thống an sinh xã hội.

 

Thời kỳ dân số già của Việt Nam sẽ kéo dài 15 năm, từ năm 2034 đến năm 2049. Sau giai đoạn này, từ năm 2050 đến 2074, Việt Nam sẽ có cơ cấu dân số rất già tương ứng với tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 21%. Đến năm 2074, con số này đạt 27,3% tổng dân số, xấp xỉ mức mà Nhật Bản đang đối mặt hiện nay.

 

Tuổi thọ bình quân từ lúc sinh của Việt Nam không ngừng tăng qua các năm, đạt 74,7 tuổi vào năm 2024. So với năm 2019, tuổi thọ bình quân tính từ lúc sinh của Việt Nam đã tăng lên 1,1 năm sau giai đoạn 5 năm.

Theo dự báo, từ giai đoạn 2024- 2064, mỗi 5 năm, tuổi thọ người dân nước ta sẽ tăng thêm 0,5 - 0,6 năm. Tốc độ này sẽ giảm dần vào cuối thời kỳ dự báo.

 

Võ Thu