Kết tóc xe tơ

 

KẾT TÓC XE TƠ

 "Kết tóc xe tơ" là thành ngữ phổ biến trong tiếng Việt, đã từng xuất hiện 2 lần trong Truyện Kiều: "Nói chi kết tóc xe tơ" (c.3111) và "Cùng chàng kết tóc xe tơ những ngày" (c.1532).

Theo Từ điển tiếng Việt (1988) do Hoàng Phê chủ biên, "kết tóc xe tơ" có nghĩa là "kết duyên vợ chồng" (tr.511). Cụm từ này gồm có 2 vế: "kết tóc" và "xe tơ".

"Kết tóc" có nguồn gốc từ thành ngữ Kết phát phu thê (结发夫妻) trong Hán ngữ.

"Kết phát" có nghĩa là "kết tóc". Ban đầu thuật ngữ dùng để chỉ nghi lễ chứng nhận sự trưởng thành của người nam và nữ. Theo Lễ Kí. Ngọc tảo, năm 20 tuổi, người nam làm lễ "thúc phát" (buộc tóc), sau đó đội mũ (nón). Đối với người nữ, năm 15 tuổi họ làm lễ "bàn phát"(búi tóc) bằng cách cài trâm.

"Kết phát phu thê" là thành ngữ chỉ cặp đôi kết hôn lần đầu tiên, bắt nguồn từ bài thơ Thi tứ thủ của Tô Vũ thời nhà Hán, trong đó có câu: "Kết phát vi phu thê, ân ái lưỡng bất nghi" (Kết tóc thành vợ chồng, tình yêu đôi lứa không thể nghi ngờ).

Ngày xưa, đôi vợ chồng mới cưới thường cắt một lọn tóc và buộc thành nút hình trái tim, tượng trưng cho tình yêu vĩnh cửu. Đây chính là phong tục cưới hỏi "hợp kết" (合髻) vào thời Đường và Tống.

Theo sách Nghi lễ, khi kết hôn chú rể phải tháo tóc cho vợ, nhằm tuyên bố chính thức là chồng của cô ấy. Về sau, việc này phát triển thành nghi lễ cắt tóc và buộc tóc, biểu thị cho việc hòa hợp thể xác và sự kỳ vọng về lòng chung thủy.