8 CĂN BỆNH CỦA CON NGƯỜI HIỆN ĐẠI
Con người của hơn 500 năm trước không có điện thoại thông minh, không có mạng xã hội, không có trí tuệ nhân tạo, cũng chẳng có những áp lực của thời đại số. Thế nhưng, điều kỳ lạ là khi đọc Truyền Tập Lục của Vương Dương Minh, nhiều người lại có cảm giác như ông đang nói về chính chúng ta hôm nay.
Hơn 500 năm đã trôi qua, thế giới thay đổi rất nhiều, nhưng lòng người dường như vẫn mắc kẹt trong những điểm yếu cũ.
Chúng ta vẫn trì hoãn, vẫn thích so sánh, vẫn sợ thất bại, vẫn để tâm đến lời khen tiếng chê, vẫn bận rộn từ sáng đến tối nhưng lại chẳng biết mình đang thật sự sống vì điều gì.
Đọc Truyền Tập Lục, mình chợt nhận ra rằng, có lẽ Vương Dương Minh đã nhìn thấy những “căn bệnh” ấy từ rất lâu rồi.
Thứ nhất: “Người phải rèn luyện mình trong mọi sự việc thì mới đứng vững được, mới có thể: động cũng định, tĩnh cũng định.”
Muốn có một nội tâm vững vàng thì không thể chỉ ngồi suy nghĩ, mà phải bước vào cuộc sống để rèn luyện.
Càng làm việc, càng trải qua va chạm, con người càng dần mài giũa những góc cạnh của bản thân. Những tính xấu như nóng nảy, hấp tấp, kiêu ngạo hay cẩu thả cũng theo đó mà dần được sửa đổi.
Thứ hai: “Đối xử với bạn bè, biết nhường nhau thì cùng có lợi; hơn thua nhau thì chỉ chuốc lấy tổn hại.”
Tình bạn chỉ bền lâu khi được xây dựng trên sự chân thành và khiêm nhường. Giữa bạn bè, bạn tặng tôi một chiếc lá xanh, tôi đáp lại bạn cả một khu rừng; cả hai đều vui vẻ biết bao. Nếu mỗi người đều sẵn sàng cho đi một chút, nhường nhau một chút, tình cảm sẽ ngày càng bền chặt.
Ngược lại, nếu lúc nào cũng đem nhau ra so sánh hơn kém về tiền bạc, địa vị hay cuộc sống, thì lòng đố kỵ sẽ âm thầm phá hủy mọi mối quan hệ. Người luôn thích so bì sẽ rất khó có được một tình bạn thật sự.
Thứ ba: “Ban ngày tu dưỡng mà thấy lòng rối loạn thì hãy tĩnh tọa; không muốn đọc sách thì cứ đọc sách. Đó cũng là cách tùy bệnh mà cho thuốc.”
Ý của Vương Dương Minh rất đơn giản: càng không muốn làm điều gì thì càng nên ép mình làm điều đó. Con người vốn luôn muốn chọn sự dễ dàng, thích hưởng thụ và làm theo cảm xúc của mình. Nhưng nếu cứ chiều theo bản tính ấy, chúng ta rất dễ trở nên lười biếng và buông thả. Đôi khi phải nghiêm khắc với chính mình, dám làm điều mình không thích thì mới có thể thay đổi bản thân.
Thứ tư: “Biết hối hận là thuốc chữa bệnh, nhưng điều quý nhất là biết sửa đổi; nếu chỉ giữ mãi sự hối hận trong lòng thì lại thành vì thuốc mà sinh bệnh.”
Sai lầm là điều không ai tránh khỏi. Điều đáng quý không phải là chưa từng phạm lỗi, mà là biết nhìn nhận lỗi lầm và sửa đổi. Nếu chỉ mãi chìm trong hối hận mà không thay đổi, thì nỗi hối hận ấy sẽ trở thành gánh nặng đè lên chính mình.
Thứ năm: “Phàm xử lý công việc mà khi tốt khi chưa tốt, hoặc rơi vào cảnh rối ren, đều là vì bị cái tâm được mất, khen chê ràng buộc, nên không thể phát huy lương tri vốn có.”
Trong cuộc sống, nhiều việc lẽ ra chúng ta có thể làm rất tốt, nhưng kết quả lại không như mong muốn. Theo Vương Dương Minh, nguyên nhân không hẳn vì năng lực kém, mà vì quá coi trọng được mất và quá để ý ánh mắt của người khác. Càng sợ bị chê cười, càng sợ thất bại, con người càng dễ mất bình tĩnh và đánh mất khả năng vốn có của mình.
Thứ sáu: “Giữ vững chí hướng như nỗi đau trong tim; nếu tâm trí đều đặt nơi nỗi đau ấy thì còn đâu thời gian để nói chuyện phiếm hay lo chuyện người khác.”
Khi một người thật sự đặt trọn tâm sức vào mục tiêu của mình, họ sẽ không còn thời gian để để ý những chuyện vô bổ xung quanh. Cũng giống như khi trái tim đang đau, con người chỉ còn cảm nhận được nỗi đau ấy mà thôi.
Nếu trong lúc làm việc mà vẫn còn phân tâm, thích chuyện trò hay mải mê những thú vui khác, điều đó chứng tỏ bản thân vẫn chưa thật sự toàn tâm toàn ý. Sức mạnh lớn nhất của con người luôn bắt nguồn từ sự tập trung.
Thứ bảy: “Người đời nay khi ăn cơm, dù trước mắt không có việc gì nhưng lòng vẫn luôn bận rộn, chỉ vì trái tim đã quen với sự bận rộn nên không thể kiểm soát được.”
Thiền sư từng nói: “Đói thì ăn, mệt thì ngủ.” Nghe qua tưởng như rất bình thường, nhưng người bình thường khi ăn vẫn nghĩ đủ mọi chuyện, khi ngủ vẫn để tâm trí chạy theo muôn vàn suy nghĩ.
Chỉ người biết sống trọn vẹn với hiện tại mới thật sự ăn là ăn, ngủ là ngủ, không để tạp niệm chi phối.
Thứ tám: “Con người chỉ có chừng ấy tinh thần; nếu dành quá nhiều công sức cho dung mạo thì sẽ không còn đủ tâm sức để chăm sóc nội tâm.”
Trong thời đại coi trọng ngoại hình, rất nhiều người dành phần lớn thời gian để chăm chút vẻ bề ngoài nhưng lại quên bồi dưỡng tâm hồn. Thế nhưng, điều thật sự tạo nên khí chất của một con người không nằm ở khuôn mặt hay quần áo, mà nằm ở nội tâm phong phú, sự tu dưỡng và hàm dưỡng.
Khi nội tâm đủ đầy, con người sẽ tự nhiên toát ra sức hút riêng. Đến lúc ấy, vẻ đẹp không còn chỉ đến từ ngoại hình mà còn đến từ phẩm chất và khí chất được tích lũy theo năm tháng.
Tú Uyên
