Quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường

 

QUY CHUẨN XÃ HỘI VÀ QUY CHUẨN THỊ TRƯỜNG

 

Cuốn sách Phi Lý Trí - tác giả Dan Ariely là một cuốn sách mô tả những hành vi phi lý trí trong mỗi quyết định của con người. Theo ông, trong mỗi sự việc, con người hành động phi lý trí hơn chúng ta tưởng. Để lý giải động cơ này, ông đã giải thích các cơ chế trong cuốn sách Phi Lý Trí.

 

Ariely phân biệt giữa hai loại quy chuẩn chi phối hành vi của chúng ta, đó là quy chuẩn thị trường và quy chuẩn xã hội. "Quy chuẩn thị trường" dựa trên tiền bạc và lợi ích, trong khi "quy chuẩn xã hội" dựa trên tình cảm và sự tử tế.

 

Vấn đề nảy sinh khi chúng ta trộn lẫn hai quy chuẩn này. Khi chúng ta bắt đầu trả tiền cho những việc mà lẽ ra nên được thực hiện vì tình cảm (ví dụ, trả tiền cho bố mẹ giúp đỡ), "chúng ta sẽ bị mất đi một số mối quan hệ quý báu."

 

Tác giả đã chứng minh điều này bằng một thí nghiệm về việc di chuyển một chiếc ghế sofa. Khi ông yêu cầu một người bạn giúp đỡ, người bạn đó sẵn sàng làm. Nhưng khi ông đề nghị trả 5 đô la, người bạn đó từ chối.

Điều này cho thấy rằng việc đưa tiền bạc vào một mối quan hệ xã hội sẽ làm thay đổi bản chất của nó, biến nó từ một hành động tử tế thành một giao dịch kinh doanh.

 

Ariely cũng đề cập đến một ví dụ khác: một trung tâm giữ trẻ quyết định phạt những phụ huynh đến đón con muộn. Ban đầu, các phụ huynh cảm thấy tội lỗi khi đến muộn và cố gắng đúng giờ.

Nhưng khi khoản phạt được đưa ra, họ xem đó như một "mức giá" để được đến muộn và số lần đến muộn tăng lên. Tiền bạc đã làm mất đi ý nghĩa đạo đức của việc đến đúng giờ.

 

Điều này cho thấy rằng, một khi quy chuẩn thị trường được đưa vào, quy chuẩn xã hội sẽ biến mất, và rất khó để phục hồi lại.

 

Kết luận: Cuộc sống với ít các quy chuẩn thị trường hơn và nhiều quy chuẩn xã hội hơn sẽ thỏa mãn hơn, sáng tạo hơn, tràn đầy hơn và vui vẻ hơn. Cần suy xét thực tại ngày hôm nay về quy chuẩn thị trường đã chiếm lĩnh chúng ta như thế nào, để điều chỉnh và khiến xã hội trở nên tốt đẹp hơn.

 

H2PRO - PHÁT MINH CỦA CÔ GÁI GỐC VIỆT

 H2Pro, một thiết bị có thể lọc sạch nước và tạo ra năng lượng sạch cùng lúc, là phát minh của một học sinh quốc tịch Úc gốc Việt 17 tuổi.

Cynthia Sin Nga Lam (17 tuổi), một học sinh quốc tịch Úc gốc Việt, là gương mặt nổi bật tại Hội chợ khoa học Google 2014 bởi phát minh ra H2Pro.

 

Hơn 780 triệu người trên thế giới thiếu nước sạch và 1,2 tỉ người thiếu điện năng sinh hoạt là những con số dẫn dắt Nga Lam nghĩ đến việc tìm một giải pháp bằng công nghệ.

 

H2Pro là thiết bị do Nga Lam sáng chế với nguyên lý hoạt động: sử dụng ánh sáng mặt trời để phân hủy những hợp chất bẩn hữu cơ trong nước đồng thời tách khí hydro - nguyên tố sẽ được biến đổi tạo thành điện năng.

 

Thiết bị gồm hệ thống ống dẫn chứa nước thải bẩn từ sinh hoạt gia đình, lưới titan để khử trùng nước dưới ánh sáng mặt trời, bộ lọc tách hydro và dẫn hydro vào pin tích trữ thành điện.

H2Pro được chọn vào top 15 chung kết của Hội chợ khoa học Google - cuộc thi phát minh trực tuyến thường niên dành cho bạn trẻ trong độ tuổi 13-18 trên toàn cầu.

 

Nga Lam cho biết nước càng bẩn sẽ phân tách được càng nhiều hydro, do đó sẽ tạo được càng nhiều điện. Cô bạn cũng tiết lộ rằng trong lần thí nghiệm đầu tiên, thiết bị nhỏ nhắn này đã lọc sạch đến 90% thành phần các chất bẩn trong nước chỉ trong hai giờ.

 

Phát minh của Nga Lam được hội đồng thẩm định của Hội chợ khoa học Google đánh giá cao không chỉ ở công dụng thiết thực mà còn bởi nó không đòi hỏi nguyên liệu phức tạp, khó tìm và đắt tiền như các loại thiết bị công nghệ sạch khác. Sử dụng năng lượng mặt trời - nguồn năng lượng miễn phí dồi dào - cũng là điểm cộng của H2Pro.

 

Với những yếu tố trên, cộng với thiết kế nhỏ gọn dạng xách tay, H2Pro có thể đến được những vùng đất nghèo khó xa xôi, những nơi mà điện và nước là mặt hàng xa xỉ.

Nga Lam cũng bày tỏ mong muốn “đứa con sáng tạo” của mình có thể đến tay người dân ở những quốc gia châu Phi hoặc những vùng bị thảm họa thiên tai.

 

Hội đồng thẩm định đánh giá phát minh của Nga Lam là một công nghệ đầy hứa hẹn trong tương lai.

Dĩ nhiên, phát minh của Lam còn phải trải qua nhiều thử thách, cải tiến để có thể thật sự áp dụng vào đời sống. Nhưng về lý thuyết, ý tưởng của cô bạn được các chuyên gia nhận xét là hoàn toàn có thể thực hiện được.

 

Cynthia Sin Nga Lam hiện là học sinh Trường trung học Balwyn tại Melbourne (Úc).

Tháng 4 năm ngoái, bằng tình yêu và sự tò mò với bộ môn hóa, cô bắt đầu những nghiên cứu đầu tiên về phản ứng quang học, tập trung vào việc tìm kiếm và tập hợp các điều kiện cần thiết để sử dụng ánh sáng mặt trời tách hyrdo khỏi nước.

 

Nghiên cứu của Lam đoạt giải ở cuộc thi Tìm kiếm tài năng khoa học bang Victoria (Úc), tạo nền tảng và động lực cho Lam phát triển, cải tiến thành phát minh hiện tại.

Nga Lam chia sẻ: “Mặc dù còn phải đi một con đường dài nhưng tôi rất vui vì đã đặt được bước chân đầu tiên trên hành trình tạo nên sự khác biệt”.

 

 

PHÁT MINH CỦA NGƯỜI VIỆT KHIẾN THẾ GIỚI "NGẢ MŨ"

 Phát minh ra máy ATM

Cha đẻ phát minh ra máy ATM trong hệ thống ngân hàng là người Việt Nam, đó là ông Đỗ Đức Cường. Ông là tác giả của trên 50 phát minh sáng chế, 20 năm làm việc tại ngân hàng Citibank - Mỹ, chuyên viên cao cấp cho ngành ngân hàng Hoa Kỳ.

Ông Đỗ Đức Cường khởi đầu sự nghiệp học hành tại trường Đại học Y khoa Sài Gòn. Sau đó, ông chuyển sang học ngành Kỹ cơ khí tại Đại học Phú Thọ (Đại học tổng hợp).

Năm 1963, trong kỳ kiểm tra của một phái đoàn của Nhật nghiên cứu về trí thông minh người Việt Nam, ông là người có chỉ số thông minh cao nhất. Ông được cấp học bổng sang Nhật học tại Đại học Osaka.

 

Tại Nhật, ông vừa đi học vừa đi làm cho công ty Toshiba, sau đó phía Mỹ biết được tài năng của ông và mời ông sang làm việc trong lĩnh vực ngân hàng. Theo như ông Cường, công việc chính của ông lúc bấy giờ là làm thế nào để ngân hàng phổ biến hơn với mọi người.

 

Gặp Giám đốc ngân hàng Citibank (Mỹ) trong một buổi ca nhạc do ông tổ chức, ngay lúc đó ông nhận được một lời mời đến Citibank cùng đề nghị: “Dùng kĩ thuật để kiếm cho ngân hàng 1 tỉ khách hàng”.

Ông Đỗ Đức Cường đưa ra 20 câu hỏi buộc ông chủ của Citibank phải thừa nhận 20 cái sai của ngân hàng và từ chối lời mời làm việc.

Sự nhiệt tình, thẳng thắn cùng lời cam kết sẽ ủng hộ ông “lội ngược dòng” của Tổng giám đốc đã thuyết phục ông gia nhập Citibank.

Mục tiêu của ông lúc này là “bình dân hóa dịch vụ ngân hàng” để cô bán cà phê, anh lái xe ôm cũng có thể giao dịch với ngân hàng.

Sau đó ông phát minh ra máy ATM, đây chính là bước tiến lớn của nhân loại trong lĩnh vực ngân hàng.

 

Ông Đỗ Đức Cường còn được biết đến như một chuyên viên thông thạo nhiều lĩnh vực khác như y học, kỹ thuật, kinh tế, tài chính, v.v… Hiện tại, ông còn đang giữ vị trí Đại sứ thiện chí Liên hợp quốc, một vị trí mà nhiều ngôi sao quốc tế khác đang giữ như Emma Watson, Selena Gomez hay Shakira.

Sau khi trở về Việt Nam năm 2003, ông là cố vấn cao cấp cho ngân hàng Đông Á.

Nói về ông Đỗ Đức Cường, ông Trần Phương Bình, nguyên Tổng Giám đốc Ngân hàng Đông Á nhận xét:

"Tiến sĩ Cường không chỉ là nhà chuyên môn mà là nhà chiến lược với tư duy làm việc rất đặc biệt. Trên hết, ông ấy làm việc vì cái tâm với trách nhiệm lớn mà không hề tư lợi, chúng tôi cảm nhận và hiểu được tấm lòng muốn cống hiến, đóng góp cho quê hương của mình".