QUY CHUẨN XÃ HỘI VÀ QUY CHUẨN THỊ TRƯỜNG
Cuốn sách Phi Lý Trí - tác giả Dan Ariely là một cuốn sách mô tả những hành vi phi lý trí trong mỗi quyết định của con người. Theo ông, trong mỗi sự việc, con người hành động phi lý trí hơn chúng ta tưởng. Để lý giải động cơ này, ông đã giải thích các cơ chế trong cuốn sách Phi Lý Trí.
Ariely phân biệt giữa hai loại quy chuẩn chi phối hành vi của chúng ta, đó là quy chuẩn thị trường và quy chuẩn xã hội. "Quy chuẩn thị trường" dựa trên tiền bạc và lợi ích, trong khi "quy chuẩn xã hội" dựa trên tình cảm và sự tử tế.
Vấn đề nảy sinh khi chúng ta trộn lẫn hai quy chuẩn này. Khi chúng ta bắt đầu trả tiền cho những việc mà lẽ ra nên được thực hiện vì tình cảm (ví dụ, trả tiền cho bố mẹ giúp đỡ), "chúng ta sẽ bị mất đi một số mối quan hệ quý báu."
Tác giả đã chứng minh điều này bằng một thí nghiệm về việc di chuyển một chiếc ghế sofa. Khi ông yêu cầu một người bạn giúp đỡ, người bạn đó sẵn sàng làm. Nhưng khi ông đề nghị trả 5 đô la, người bạn đó từ chối.
Điều này cho thấy rằng việc đưa tiền bạc vào một mối quan hệ xã hội sẽ làm thay đổi bản chất của nó, biến nó từ một hành động tử tế thành một giao dịch kinh doanh.
Ariely cũng đề cập đến một ví dụ khác: một trung tâm giữ trẻ quyết định phạt những phụ huynh đến đón con muộn. Ban đầu, các phụ huynh cảm thấy tội lỗi khi đến muộn và cố gắng đúng giờ.
Nhưng khi khoản phạt được đưa ra, họ xem đó như một "mức giá" để được đến muộn và số lần đến muộn tăng lên. Tiền bạc đã làm mất đi ý nghĩa đạo đức của việc đến đúng giờ.
Điều này cho thấy rằng, một khi quy chuẩn thị trường được đưa vào, quy chuẩn xã hội sẽ biến mất, và rất khó để phục hồi lại.
Kết luận: Cuộc sống với ít các quy chuẩn thị trường hơn và nhiều quy chuẩn xã hội hơn sẽ thỏa mãn hơn, sáng tạo hơn, tràn đầy hơn và vui vẻ hơn. Cần suy xét thực tại ngày hôm nay về quy chuẩn thị trường đã chiếm lĩnh chúng ta như thế nào, để điều chỉnh và khiến xã hội trở nên tốt đẹp hơn.
