TỰ DO – QUYỀN NĂNG CỦA CUỘC SỐNG THỊ TRƯỜNG

 

Chúng ta chỉ sống được trong một đời người, còn quá khứ là sự tích luỹ của rất nhiều thế hệ, số người để ta có thể làm bạn hẳn đông và phong phú hơn. Theo thời gian, có nhiều trải nghiệm sống, tôi lại thấy hiểu họ nhiều hơn, và được họ dạy thêm nhiều hơn.

 

Tôi thấy giới trẻ hôm nay ngày càng có nhiều điều kiện trong cuộc sống vật chất, và đó hẳn là một điều kiện cần để họ đạt được nhiều niềm vui và nâng cao chất lượng cuộc sống hơn các thế hệ trước. Thế hệ trước đã vất vả nhiều trong một xã hội đầy khó khăn.

 

Có thể còn khá nhiều người trẻ vẫn còn đi theo cách thức sống của thế hệ cũ mà họ không tự biết, và vẫn tự cho là thành công. Nhưng tôi thấy số đông người trẻ tiếp nhận cuộc sống thị trường thực sự đang sống nhiều lý trí hơn, nhưng cũng vị tha hơn.

 

Có nhiều người dường như bi quan về giới trẻ hiện nay, và hoài niệm những giá trị của các thế hệ cũ. Nhưng tôi có cảm giác chúng ta hay so sánh mảng tối của thế hệ trẻ hiện nay với mảng sáng của thế hệ cũ.

Còn mảng tối của những thế hệ cũ thì sao? Nó có mênh mông và đáng sợ không? Còn mảng sáng của thế hệ trẻ hiện nay thì sao? Nó có mạnh mẽ và đáng tự hào không?

 

Tôi nghĩ yếu tố quyết định là ở chỗ ta đứng nhìn. Tôi tin rằng giới trẻ hôm nay hồn nhiên và mạnh mẽ, đang đưa Việt Nam trở lại một quỹ đạo gần với cái bình thường hơn bao giờ hết.

Tôi chỉ có thể chia sẻ những gì tôi tin, tôi trân quý với những người xung quanh, đặc biệt là các bạn sinh viên hoặc các đồng nghiệp trẻ.

Tôi thường chia sẻ niềm tin của tôi với họ về sức mạnh của niềm tin và tình yêu, về tính ưu việt của lý trí và những bài học của lịch sử.

 

Nhưng quả là khi quan sát một cách kỹ lưỡng và cố gắng bóc tách những gì quan sát được, chủ yếu qua sinh viên và học viên của tôi, tôi thấy con người ta thực sự có khuynh hướng yêu thích những tri thức mới, có giá trị đích thực với thế giới xung quanh họ.

Điều này hẳn là một thứ rất gần với bản chất hướng tới Chân – Thiện – Mỹ của mỗi con người, mà các triết gia hay lãnh tụ tôn giáo thường khẳng định.

 

Đó là chưa kể, việc hành xử một cách “thiện” và “trung thực”, tự nó là một cách giao tiếp tốt, vì người đang giao tiếp với ta thường nhận ra điều này rất nhanh, dù có thừa nhận hay không.

Tôi thường nói với các sinh viên trong các bài giảng về kinh tế học, rằng bản thân việc “sống tốt” là một chiến lược giao tiếp hiệu quả nhất, và việc “làm tốt” những gì hiện có đã là một cách đầu tư tốt rồi.

 

Nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại Epicurus 2.400 năm trước đã dặn là nên luôn có trong nhà một khóm hoa tươi, một cuốn sách mới và một chai rượu chát. Tôi đã thực hiện gần đúng như lời ông ấy dặn, và dần dần thấy sau mỗi đêm thức dậy, là một ngày bừng sáng.

 

Tôi thấy hữu ích là nếu chúng ta thử trồng một chậu hoa nhỏ, đặt nó bên cửa sổ, chăm sóc và theo dõi mỗi ngày. Tự nó sẽ cho ta thấy sự hân hoan và hồn nhiên trong tĩnh lặng. Sáng nào nó cũng đón ánh sáng của ngày mới với tất cả vẻ đẹp của nó, dù là khiêm nhường hay rực rỡ, như thể chỉ có một ngày đó thôi.

 

Nó không ghen tị với những gì không phải là nó, và không suy tính, sợ hãi vì một ngày kia sẽ khô héo. Vì sao ta không thử chọn sống như vậy?

 

Kim Yến

 

Quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường

 

QUY CHUẨN XÃ HỘI VÀ QUY CHUẨN THỊ TRƯỜNG

 

Cuốn sách Phi Lý Trí - tác giả Dan Ariely là một cuốn sách mô tả những hành vi phi lý trí trong mỗi quyết định của con người. Theo ông, trong mỗi sự việc, con người hành động phi lý trí hơn chúng ta tưởng. Để lý giải động cơ này, ông đã giải thích các cơ chế trong cuốn sách Phi Lý Trí.

 

Ariely phân biệt giữa hai loại quy chuẩn chi phối hành vi của chúng ta, đó là quy chuẩn thị trường và quy chuẩn xã hội. "Quy chuẩn thị trường" dựa trên tiền bạc và lợi ích, trong khi "quy chuẩn xã hội" dựa trên tình cảm và sự tử tế.

 

Vấn đề nảy sinh khi chúng ta trộn lẫn hai quy chuẩn này. Khi chúng ta bắt đầu trả tiền cho những việc mà lẽ ra nên được thực hiện vì tình cảm (ví dụ, trả tiền cho bố mẹ giúp đỡ), "chúng ta sẽ bị mất đi một số mối quan hệ quý báu."

 

Tác giả đã chứng minh điều này bằng một thí nghiệm về việc di chuyển một chiếc ghế sofa. Khi ông yêu cầu một người bạn giúp đỡ, người bạn đó sẵn sàng làm. Nhưng khi ông đề nghị trả 5 đô la, người bạn đó từ chối.

Điều này cho thấy rằng việc đưa tiền bạc vào một mối quan hệ xã hội sẽ làm thay đổi bản chất của nó, biến nó từ một hành động tử tế thành một giao dịch kinh doanh.

 

Ariely cũng đề cập đến một ví dụ khác: một trung tâm giữ trẻ quyết định phạt những phụ huynh đến đón con muộn. Ban đầu, các phụ huynh cảm thấy tội lỗi khi đến muộn và cố gắng đúng giờ.

Nhưng khi khoản phạt được đưa ra, họ xem đó như một "mức giá" để được đến muộn và số lần đến muộn tăng lên. Tiền bạc đã làm mất đi ý nghĩa đạo đức của việc đến đúng giờ.

 

Điều này cho thấy rằng, một khi quy chuẩn thị trường được đưa vào, quy chuẩn xã hội sẽ biến mất, và rất khó để phục hồi lại.

 

Kết luận: Cuộc sống với ít các quy chuẩn thị trường hơn và nhiều quy chuẩn xã hội hơn sẽ thỏa mãn hơn, sáng tạo hơn, tràn đầy hơn và vui vẻ hơn. Cần suy xét thực tại ngày hôm nay về quy chuẩn thị trường đã chiếm lĩnh chúng ta như thế nào, để điều chỉnh và khiến xã hội trở nên tốt đẹp hơn.