Phong tục dựng cây nêu ngày Tết

 

PHONG TỤC DỰNG CÂY NÊU NGÀY TẾT

Mỗi độ Tết đến, khi trước sân ai đó còn dựng lên một cây tre cao, trên ngọn treo lủng lẳng vài vật lạ, nhiều người trẻ chỉ biết đó là “cây nêu” mà chẳng mấy ai hiểu vì sao người xưa lại dựng nó. Nhưng đằng sau hình ảnh mộc mạc ấy là cả một câu chuyện dài, gắn với ước mong được sống yên ổn của con người từ thuở rất xa.

 

Ngày xưa, khi con người còn yếu ớt, ma quỷ thì lộng hành, đất đai ruộng vườn đều bị quỷ chiếm giữ. Người muốn trồng trọt buộc phải thuê lại chính mảnh đất của mình, rồi phải nộp phần lớn hoa màu cho quỷ. Chúng đặt điều kiện: quỷ lấy phần ngọn, con người chỉ được phần thân và gốc. Thời đó, lương thực chủ yếu là lúa, mà hạt lúa lại nằm trên bông ở ngọn, nên dân tình gần như chẳng còn gì để ăn.

 

Thấy con người khốn khổ, một vị tiên ông hiện ra trong hình dáng một ông lão bình thường. Ông chỉ cho dân cách trồng khoai mì, vì củ nằm dưới đất, quỷ lấy ngọn cũng chẳng ích gì. Đến khi phát hiện bị lừa, quỷ đổi luật: “Ăn gốc, cho ngọn”. Tiên ông lại bảo dân trồng lúa, vì lúa ăn phần ngọn. Quỷ tức tối, mùa sau tuyên bố ăn cả gốc lẫn ngọn. Lúc ấy, tiên ông đưa cho dân giống bắp – loại cây mà trái mọc ở thân, còn gốc lẫn ngọn đều vô dụng.

 

Bị qua mặt hết lần này đến lần khác, quỷ nổi giận, đuổi con người khỏi ruộng đất, không cho trồng trọt gì nữa. Trước tình thế ấy, tiên ông cùng dân xin quỷ cho một khoảnh đất nhỏ, chỉ bằng cái bóng của chiếc áo treo trên ngọn tre. Thấy cái bóng bé tí, quỷ tưởng không đáng kể nên đồng ý. Nhưng khi áo được treo lên cao, tiên ông làm phép cho áo lớn dần, bóng cũng rộng dần, lan ra khắp mặt đất. Quỷ bị đẩy lùi, phải chạy ra tận biển.

 

Chưa chịu thua, quỷ lại kéo nhau lên bờ hòng chiếm lại đất. Tiên ông dạy dân dùng những thứ ma quỷ sợ như máu chó, lá dứa, gai nhọn… để chống lại. Quỷ thất bại, đành rút về biển Đông. Trước khi đi, chúng xin mỗi năm được trở lại đất liền vài ngày đầu năm để thăm mồ mả tổ tiên. Tiên ông thương tình, đồng ý nhưng buộc chúng phải giữ lời, không được quấy nhiễu người trần.

Từ đó, mỗi dịp Tết đến, người ta dựng một cây nêu trước cửa nhà. Trên ngọn treo chuông gió, lá dứa, túi nhỏ… để khi gió thổi phát ra âm thanh, như lời nhắc nhở quỷ dữ rằng đây là chốn có người ở, không được xâm phạm. Và thế là sự tích cây nêu ra đời, được kể lại từ đời này sang đời khác.

 

 

Cây nêu ngày Tết treo những gì?

Tùy từng vùng miền, cây nêu được trang trí khác nhau. Có nơi treo trầu cau, có nơi treo miếng kim loại, chuông nhỏ để khi gió thổi kêu leng keng. Âm thanh ấy vừa như lời cảnh báo cho ma quỷ, vừa tạo nên không khí rất riêng của Tết xưa – một thứ âm thanh mà ngày nay hiếm khi còn nghe thấy.

 

Theo sử sách, đến thời vua Minh Mệnh, việc dựng cây nêu đã trở thành nghi lễ trong cung đình. Nhà vua cho rằng cây nêu là biểu tượng của năm mới, nên quy định rõ lễ dựng nêu phải có hương, trầu rượu, bánh chưng, hoa quả. Điều đó cho thấy phong tục này không chỉ tồn tại trong dân gian mà còn được xem trọng trong đời sống tinh thần của cả triều đình.

 

Trên cây nêu xưa thường treo lọng tàn, cá chép năm màu tượng trưng cho ngũ hành: vàng ở giữa, đen phương Bắc, trắng phương Nam, xanh phương Đông, đỏ phương Tây. Những màu sắc ấy không chỉ để làm đẹp mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự hài hòa của trời đất, mưa thuận gió hòa trong năm mới.

 

Cây nêu được dựng và hạ khi nào?

Người Kinh thường dựng cây nêu từ ngày 23 tháng Chạp, khi Táo quân về trời. Người Mường dựng nêu ngày 28, người H’Mông dựng trong lễ cầu phúc đầu năm. Ngày dựng gọi là Thượng nêu, ngày hạ nêu thường là mùng 7, gọi là Hạ nêu. Cây nêu thường là tre già, cao, thẳng, trên ngọn để lại chùm lá xanh. Thân tre có thể treo câu đối, đèn lồng, phong linh. Dưới gốc rắc vôi trắng thành vòng tròn như một ranh giới bảo vệ.

 

Nhìn vào câu chuyện này, người ta dễ nhận ra cây nêu không chỉ là một vật trang trí ngày Tết. Nó tượng trưng cho cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, cho ước vọng được bảo vệ cuộc sống yên lành của con người.

Theo quan niệm dân gian, Tết là lúc các vị thần phải về trời, trần gian vắng bóng thần linh nên ma quỷ dễ lộng hành. Vì thế, cây nêu trở thành một “dấu hiệu” cho thấy nơi này đã có ranh giới, có sự trông coi, có niềm tin vào sự che chở của trời đất.

 

Ngày nay, ở nhiều nơi, cây nêu đã dần vắng bóng. Người ta thay bằng hoa mai, hoa đào, cây cảnh. Nhưng ở một số làng quê, mỗi dịp Tết vẫn còn thấy dáng tre cao vút trước sân, như một ký ức đứng lặng giữa đời sống hiện đại.

 

Tiểu Hoa 

 

 

ĂN CHAY ĐÚNG CÁCH ĐỂ LUÔN KHỎE MẠNH

Ăn chay không chỉ giúp bạn có vóc dáng thon gọn hơn mà còn góp phần giảm nguy cơ các bệnh về tim mạch, bệnh tiểu đường, một số bệnh ung thư và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Tuy nhiên, những lợi ích trên chỉ đạt được nếu bạn ăn chay đúng cách.

Ngược lại, nếu ăn chay sai cách sẽ khiến bạn luôn uể oải, mệt mỏi vì thiếu năng lượng, đồng thời còn gây ra những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.  

1. Ăn chay đúng cách có thể mang lại những lợi ích sức khỏe như thế nào?

a. Ăn chay là gì?

Ăn chay là chế độ loại bỏ thịt trong chế độ ăn hàng ngày, chẳng hạn như không ăn các loại thịt đỏ, các loại thịt gia cầm, các loại hải sản, côn trùng,… và kiêng một số thực phẩm đã trải qua quá trình giết mổ, chẳng hạn như giò, chả, ruốc, mắm hay thịt hun khói,… 

Người ăn chay sẽ thường xuyên dung nạp một số loại thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật như một số loại rau củ và trái cây. Bên cạnh đó, tùy theo từng trường hợp, người ăn chay có thể hoặc không ăn một số thực phẩm như sữa, những chế phẩm từ sữa, trứng, bơ, kem, phô mai, mật ong,…

 

b. Những lợi ích từ việc ăn chay đúng cách

Nếu ăn chay đúng cách, bạn có thể đạt được những lợi ích sức khỏe như sau: 

- Khi áp dụng chế độ ăn chay nghĩa là bạn loại bỏ các loại thịt nên cơ thể giảm thu nạp những chất béo bão hòa. Chất béo bão hòa là loại chất béo thường có nhiều trong phần thịt mỡ động vật, các loại sữa, bơ, phô mai.

Nếu cơ thể dung nạp quá nhiều chất béo này sẽ làm tăng lượng cholesterol và tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, huyết áp. Bởi vậy, người ăn chay giảm tiêu thụ chất béo bão hòa đồng nghĩa với việc giảm nguy cơ mắc những bệnh lý về tim mạch, tình trạng đột quỵ hoặc tăng huyết áp. 

- Người ăn chay sẽ ăn nhiều thực phẩm từ thực vật như rau củ và trái cây. Đây là nguồn thực phẩm có chứa nhiều chất xơ, vì thế, chế độ ăn chay sẽ cung cấp một lượng chất xơ dồi dào cho cơ thể, tránh tình trạng táo bón và thừa cân, béo phì. Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều rau củ và trái cây cũng giúp giảm lượng cholesterol xấu, kiểm soát tốt lượng đường trong máu nên rất phù hợp với những bệnh nhân đang điều trị bệnh tiểu đường. 

 

- Ngoài ra, ăn chay đúng cách còn có thể giúp chúng ta giảm nguy cơ mắc một số loại bệnh ung thư và các loại bệnh mạn tính cùng với một số bệnh liên quan đến đường tiêu hóa, đường tiết niệu như sỏi thận, viêm túi mật,…

 

- Những phụ nữ thực hiện chế độ ăn chay cũng thường có một vóc dáng cân đối, mái tóc bồng bềnh, suôn mượt, làn da khỏe mạnh và sáng mịn do họ tiêu thụ nhiều trái cây và rau củ trong chế độ ăn hàng ngày. 

 

Ngược lại, nếu ăn chay không khoa học, không đúng phương pháp sẽ khiến xảy ra những vấn đề về sức khỏe như thiếu máu, uể oải, mệt mỏi, da xanh xao,… Đối với những trường hợp như phụ nữ mang thai, trẻ em trong độ tuổi dậy thì, bệnh nhân trong giai đoạn phục hồi,… nếu không ăn uống hợp lý có thể gây thiếu chất, ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và sự phát triển của cơ thể. 

2. Hướng dẫn bạn ăn chay đúng cách để đảm bảo sức khỏe

Nếu ăn chay đúng cách bạn vẫn có thể đảm bảo dinh dưỡng và đạt được nhiều lợi ích sức khỏe từ chế độ ăn đặc biệt này nó loại bỏ các loại thịt - vốn được biết đến là loại thực phẩm có chứa nhiều protein, sắt.

Tuy nhiên, bạn có thể bổ sung protein bằng những loại rau như các loại đậu, cải bó xôi, măng tây, súp lơ,… Bên cạnh đó, một số loại rau có chứa nhiều kẽm mà người ăn chay có thể bổ sung đó là rau cải thìa, súp lơ xanh, bắp cải và một số loại hạt và một số loại thực phẩm có chứa sắt như củ dền đỏ, rau ngót,...

 

a. Cần lựa chọn chế độ ăn chay phù hợp với đối tượng

Đây là yếu tố vô cùng quan trọng bởi không phải đối tượng nào cũng có thể áp dụng một chế độ ăn như nhau. Tốt nhất, hãy lựa chọn chế độ ăn chay phù hợp với thể trạng sức khỏe của mình.

 

+ Những đối tượng như trẻ em, người già và phụ nữ đang mang thai hay đang cho con bú,… nếu cần ăn chay, hãy ăn chay linh hoạt. Chẳng hạn ăn chay những kết hợp uống sữa và bổ sung trứng trong chế độ ăn hàng ngày. Hoặc ăn xen kẽ: Một buổi ăn chay rồi đến một buổi ăn mặn, để cơ thể không bị thiếu hụt chất dinh dưỡng và gây những tác động xấu đến sức khỏe. 

 

+ Nếu không phải là những đối tượng trên, bạn có thể lựa chọn những chế độ ăn chay phù hợp với sức khỏe và nhu cầu của bản thân. 

 

b. Sắp xếp khẩu phần ăn, thời gian ăn phù hợp

Một trong những yếu tố đảm bảo ăn chay đúng cách là cần sắp xếp khẩu phần ăn cũng như thời gian ăn hợp lý. Bạn hãy lên kế hoạch về khẩu phần ăn, chế độ dinh dưỡng phù hợp cũng như số lượng bữa ăn và thời gian ăn trong ngày. 

 

c. Lựa chọn nguyên liệu sạch và an toàn

Nên lựa chọn những thực phẩm tươi ngon, sạch và an toàn. Đồng thời nên ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc thực phẩm. 

 

d. Tìm hiểu và bổ sung thêm chất dinh dưỡng

Nên đa dạng thực phẩm trong các bữa ăn để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho cơ thể. Để tránh việc thiếu hụt dinh dưỡng trong chế độ ăn chay, bạn có thể kết hợp các loại thực phẩm với nhau. Tránh ăn đi ăn lại một loại thực phẩm hoặc chỉ ăn một món trong bữa ăn. 

 

 

NGÀY XUÂN NGẪM CHUYỆN TẾT THẦY

 

Truyền thống trọng thầy, trọng chữ không chỉ gắn với ngày Tết mà còn xuất phát từ lịch sử và truyền thống xây dựng đất nước của người Việt Nam. Câu nói “Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy” vẫn thường được nhắc nhở như một giá trị truyền thống tốt đẹp khi Tết đến xuân về.

 

Ngày Tết cổ truyền Việt Nam mang đậm tính chất cầu lộc, cầu an và chúc phúc. Trong những ngày lễ tạ ơn đó thì cha mẹ, thầy cô là những người gần gũi và có công dìu dắt ta nên người.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Tình của Viện Ngôn ngữ và Từ điển học cho biết: “Cha mẹ là những người sinh thành nên chúng ta. Còn người thầy, là những người đã có công dưỡng dục, truyền dạy cho chúng ta trưởng thành thành những người giỏi giang, có ích.

Và mùng 3 vẫn là ở trong ba ngày Tết. Lúc đi Tết thầy, đó là lúc điều kiện tương đối rảnh rang. Sau khi lo việc thờ cúng tổ tiên, chúc tụng những người trong gia đình mình thì một trong những người tuy không phải ruột thịt nhưng đối đãi mình cũng giống như ruột thịt: đó là những người thầy.

Việc “mùng 3 Tết thầy” như lời nhắc nhở rằng chúng ta lớn lên, chúng ta trưởng thành là bởi rất nhiều người bên cạnh chúng ta, trong đó có người thầy”.

Tuy vậy, câu chuyện về đạo thầy trò nay có nhiều đổi khác, chuyện Tết thầy cũng có nhiều cách hiểu, cách quan niệm hơn. Giáo dục đang được xã hội hóa, mối liên hệ giữa thầy - trò cũng gần gũi hơn về mặt không gian và thời gian.

Nhà giáo Đặng Anh Đào - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng cho rằng, chuyện Tết thầy không nên hiểu cố định là ngày mùng 3 nữa. Mỗi dịp thầy trò gặp nhau đều quý, cũng không nên quan trọng chuyện quà tặng, vật chất.

Chuyện Tết thầy cũng có nhiều cách nghĩ và thể hiện khác với lối nghĩ truyền thống trước đây. Tuy nhiên, những giá trị tốt đẹp của tình thầy trò vẫn rất thiêng liêng, cao cả và mỗi người nên tìm cho mình một cách ứng xử phù hợp để đền đáp công ơn của thầy cô.