NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

 

Xu hướng biến đổi giá trị đạo đức, tâm lý và tình cảm của gia đình

Trong những thập niên qua, gia đình Việt Nam đã trải qua những biến chuyển quan trọng, từ gia đình truyền thống sang gia đình với những đặc điểm mới, hiện đại và tự do hơn. Quá trình hội nhập quốc tế, trong đó có hội nhập và giao lưu văn hóa làm xuất hiện những quan điểm cởi mở hơn về hôn nhân và gia đình Việt Nam.

 

Gia đình là giá trị quan trọng hàng đầu

Người dân Việt Nam vốn coi gia đình là ưu tiên hàng đầu trong cuộc sống, sau đó là sức khỏe, việc làm, thu nhập, bạn bè, học vấn, thời gian giải trí, địa vị, tín ngưỡng tôn giáo và chính trị.  

Khái niệm gia đình ở đây là mô hình gia đình truyền thống được xây dựng trên cơ sở hôn nhân.

 

Xu hướng hôn nhân vẫn là xu hướng chủ đạo trong tương lai (với 80,5% số người chưa kết hôn cho biết sẽ “kết hôn, có gia đình”, 46,2% cho rằng “thanh niên đến tuổi trưởng thành phải lập gia đình”; tỷ lệ người đồng ý với việc sống độc thân thấp hơn nhiều so với số người không đồng ý).

 

Gia đình Việt Nam trong quá trình vừa bảo lưu các giá trị truyền thống, vừa tiếp thu yếu tố hiện đại

Kết quả khảo sát cho thấy, có tới 41,6% coi chung thủy là “quan trọng”, và 56,7% coi chung thủy là “rất quan trọng” trong hôn nhân. Điều này cho thấy, chung thủy vẫn là thước đo phẩm giá của người phụ nữ khi họ được kỳ vọng là nhân tố giữ gìn cho sự êm ấm, tốt đẹp của gia đình và xã hội.

 

Giá trị tình yêu là một giá trị bảo đảm sự bền vững của hôn nhân, nhất là hôn nhân hiện đại dựa trên tình yêu để kết hôn. Trong số người được khảo sát có 89,7% số người được hỏi cho rằng tình yêu là quan trọng và rất quan trọng.

 

Gia đình Việt Nam đang thích ứng với sự thay đổi của xã hội hiện đại, ủng hộ bình đẳng giới trong quan hệ vợ chồng. Cùng với đó là những thay đổi trong quan niệm về việc sống chung hoặc riêng trong gia đình.

Sự xuất hiện các nhân tố mới, như di cư lao động, tôn trọng tự do cá nhân, sự độc lập về kinh tế giữa bố mẹ và con cái trong đời sống gia đình hiện đại cũng góp phần làm chuyển dịch từ gia đình lớn nhiều thế hệ (ông bà - cha mẹ - con cháu) sang gia đình nhỏ (1 hoặc 2 thế hệ).

Tuy nhiên thực tế cho thấy, người phụ nữ vẫn chưa bình đẳng thực sự với nam giới, thể hiện trong tỷ lệ được người chồng chia sẻ, lắng nghe tâm tư và chia sẻ suy nghĩ.

 

Các gia đình được khảo sát ở khu vực Đông Nam Bộ đạt điểm số trung bình cao nhất trong các hoạt động chia sẻ, lắng nghe những mối quan tâm, tâm tư của vợ/chồng.

 

Các giá trị truyền thống và xu hướng dịch chuyển sang các giá trị hiện đại trong tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời

Tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời của người dân được khảo sát ưu tiên các phẩm chất về tư cách, đạo đức hơn là các tiêu chuẩn về ngoại hình hay tiêu chuẩn về kinh tế.

 

Tiêu chuẩn đầu tiên của lựa chọn bạn đời là người đó “có tư cách đạo đức tốt” (chiếm 66,7%), tiếp theo là tiêu chuẩn “biết cách ứng xử” (chiếm 45%), tiêu chuẩn “khỏe mạnh” đứng thứ 3 trong các tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời (chiếm 36,1%). Các tiêu chuẩn liên quan đến điều kiện kinh tế, vật chất được lựa chọn nhưng với tỷ lệ thấp, như biết cách làm ăn (chiếm 28,6%), có nghề nghiệp ổn định (chiếm 12,9%). 

 

Trong các nhóm tiêu chí lựa chọn bạn đời hiện nay, tiêu chí tình yêu được người trả lời đề cập đến cao nhất. Điều này nói lên rằng những giá trị về tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời đã có sự chuyển đổi rõ nét từ giá trị truyền thống sang các giá trị hiện đại.

Khi cá nhân được giải phóng thì yếu tố tình cảm và sự tự do lựa chọn hôn nhân được đề cao. Vì thế, hôn nhân đã chuyển dần từ thể chế kinh tế là chính sang thể chế tâm lý là chính.

 

Tiêu chuẩn lựa chọn “gia đình môn đăng hộ đối” hầu như không còn là giá trị cần chú ý trong thang tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời.

Nghiên cứu cũng cho thấy, tiêu chuẩn nội hôn, hôn nhân cùng nhóm xã hội/tộc người/tôn giáo trong xã hội truyền thống không còn là tiêu chí hàng đầu.

Có đến 69% số người được hỏi cho rằng tiêu chuẩn người “cùng làng, cùng địa phương” không quan trọng; 64,1% cho rằng “cùng dân tộc, cùng tôn giáo” không phải là những tiêu chí quan trọng trong lựa chọn người yêu.

 

Quá trình này tạo nên sự di động xã hội nhanh và đa dạng. Bên cạnh đó, nhiều loại hình nghề nghiệp xuất hiện và sự phát triển của công nghệ thông tin là những yếu tố thúc đẩy việc hình thành hôn nhân giữa các tiểu văn hóa (dân tộc, vùng, miền) và giữa các nền văn hóa (hôn nhân có yếu tố nước ngoài).

Các giá trị cá nhân trong chọn lựa bạn đời là xu hướng nổi bật hiện nay, nhất là với nhóm có đặc điểm hiện đại, như học vấn cao, sống ở thành thị.

 

Gia đình truyền thống dần cởi mở theo hôn nhân gia đình mới

Với những thay đổi lớn trong kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế, những hình thức hôn nhân gia đình mới ủng hộ tính cá nhân có xu hướng tăng.

Nghiên cứu cho thấy 38,5% người trả lời chấp nhận sống độc thân - mức độ này được chấp nhận cao hơn ở nữ giới, và nhóm xã hội mang nhiều đặc điểm hiện đại; 28,4% có nhu cầu, mong muốn sống thử trước khi kết hôn; 58,3% không ủng hộ sống thử.

 

Trong xã hội Việt Nam truyền thống, người phụ nữ không lấy chồng nhưng có con thường phải chịu sự lên án gay gắt của xã hội, cộng đồng và gia đình. Hiện nay, hôn nhân vẫn là quyết định hệ trọng trong cuộc đời của người phụ nữ. Tuy vậy, cùng với sự tiếp nhận văn hóa phương Tây cộng với quyền cá nhân ngày càng được pháp luật bảo vệ, người phụ nữ ngày càng có quyền quyết định việc kết hôn và có con. Quyền làm mẹ không chỉ thể hiện sự biến đổi trong nhận thức mà còn là biểu hiện của sự nhân văn trong bảo vệ quyền của phụ nữ. 

 

Gia đình hiện đại và xu hướng suy giảm tính tập thể, tính cộng đồng

Thực tế cho thấy có xu hướng suy giảm tính tập thể, tính cộng đồng theo mức độ hiện đại hóa. Ở một chừng mực nhất định, những giá trị truyền thống về tình làng nghĩa xóm vẫn được duy trì. Điều này cho thấy tính liên tục của các giá trị văn hóa nhưng cũng đã có những biểu hiện mới ở thế hệ trẻ về thái độ đối với quan hệ tình cảm và quan hệ vật chất giữa các thành viên trong gia đình và cộng đồng.

Trong khi người cao tuổi đề cao việc ứng xử có lễ nghĩa, có trước có sau trong mọi hoàn cảnh thì nhiều thanh niên lại gắn khía cạnh kinh tế với khía cạnh tình cảm, hạnh phúc gia đình. Họ cho rằng không thể có hạnh phúc nếu khó khăn về kinh tế.

 

Như vậy, các kết quả nghiên cứu về giá trị gia đình Việt Nam hiện nay cho thấy có sự dịch chuyển từ các giá trị gia đình truyền thống sang giá trị gia đình hiện đại, đồng thời có sự bền vững tương đối của văn hóa trong quá trình hiện đại hóa.

St

 

 

HÀNH TRÌNH THAY ĐỔI THÓI QUEN

 

Thói quen tích cực sẽ không chỉ giúp bạn làm chủ cuộc sống mà còn mở ra cánh cửa cho những sáng tạo và thành công bất ngờ.

Thói quen có thể được chia thành hai loại: thụ động và chủ động. Thói quen thụ động là những hành vi mà cơ thể dần thích nghi theo thời gian trong đời sống như vui chơi giải trí, học tập làm việc, giờ giấc…

Ngược lại, thói quen chủ động là những kỹ năng mà chúng ta rèn luyện qua ý chí và lặp đi lặp lại. Hãy tưởng tượng một vận động viên thể dục dụng cụ phải luyện tập hàng ngàn lần để đi, nhảy và lộn nhào trên thanh dầm hẹp. Đến một lúc nào đó, tất cả những động tác này trở nên tự động, cô ấy có thể thực hiện chúng một cách trơn tru mà không cần suy nghĩ quá nhiều.

Thói quen này không chỉ là sự lặp lại, mà còn là kỹ năng được mài giũa qua thời gian và nỗ lực để phát triển bản thân.

 

Nhìn từ góc độ khoa học, quá trình hình thành thói quen liên quan đến một phần trong não bộ được gọi là hạch nền. Hạch nền là khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối các chuyển động tự nguyện, từ những hoạt động đơn giản như đi bộ, ăn uống cho đến những kỹ năng phức tạp hơn như chơi nhạc hay nhảy múa. Khi một hành động được lặp lại nhiều lần, hạch nền sẽ giúp lưu trữ những hành động đó vào “kho thói quen” của não bộ. Vì vậy, khi một tín hiệu quen thuộc xuất hiện, cơ thể sẽ tự động khởi động một chuỗi hành động đã được ghi nhớ mà không cần phải suy nghĩ nhiều.

Một yếu tố quan trọng khác trong việc hình thành thói quen chính là phần thưởng. Mỗi khi chúng ta hoàn thành một hành động và nhận được phần thưởng, như lời khen ngợi, sự công nhận hay cảm giác đạt được mục tiêu, não bộ sẽ giải phóng dopamine – một loại hóa chất khiến chúng ta cảm thấy phấn khích và hạnh phúc. điều này tạo nên động lực mạnh mẽ giúp chúng ta kiên trì với những thói quen tích cực.

Những Cạm Bẫy Ngăn Cản Bạn Thay Đổi Thói Quen 

Bạn đã bao giờ đặt ra mục tiêu thay đổi một thói quen nào đó vào đầu năm mới, hứa với bản thân sẽ kiên trì theo đuổi nó, nhưng sau vài tuần lại quay về thói quen cũ? Bạn không hề cô đơn đâu! Theo nghiên cứu của Norcross và Vangarelli, 77% người đặt ra mục tiêu cho năm mới giữ được lời hứa trong tuần đầu tiên, nhưng chỉ 19% kiên trì sau 2 năm. Điều này có nghĩa là ít nhất 8 trong 10 người sẽ từ bỏ trước khi hoàn thành được mục tiêu. Vậy điều gì đã ngăn cản chúng ta thay đổi thói quen?

 

Cạm Bẫy 1: Cố Gắng Thay Đổi Mọi Thứ Cùng Một Lúc

Một sai lầm phổ biến mà mọi người hay mắc phải là cố gắng thay đổi quá nhiều thứ cùng một lúc. Hãy thử tưởng tượng, bạn bắt đầu một danh sách dài những thói quen muốn thay đổi để phát triển bản thân, với tâm thế tràn đầy quyết tâm. Nhưng rồi, cuộc sống bận rộn, áp lực công việc hay những thói quen cũ lại bắt đầu “gọi mời”, khiến bạn cảm thấy quá tải và nhanh chóng từ bỏ.

 

Cạm Bẫy 2: Bắt Đầu Với Những Thói Quen Quá Lớn

Nhiều người khi bắt đầu thay đổi thói quen có xu hướng đặt mục tiêu quá lớn. Chẳng hạn, bạn muốn rèn luyện thói quen tập thể dục và quyết định sẽ tập 2 tiếng mỗi ngày ngay từ đầu. Nhưng chỉ sau vài ngày, cơ thể mệt mỏi và bạn bắt đầu nản chí. Sau đó, việc duy trì việc tập trở lại sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Hãy nhớ điều quan trọng là sự đều đặn và lặp lại nhiều lần, cho dù chỉ là những hành động hoặc bước đi nhỏ.

 

Cạm Bẫy 3: Không chịu Thay Đổi Môi Trường

Bạn có biết rằng môi trường xung quanh đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì thói quen? Nếu bạn không thay đổi môi trường, rất có thể thói quen của bạn cũng sẽ không thay đổi. Ví dụ, nếu bạn muốn giảm thời gian sử dụng điện thoại trước khi đi ngủ, hãy thử đặt điện thoại ở phòng khác thay vì ngay bên cạnh giường. Hoặc nếu bạn muốn ăn uống lành mạnh, hãy dọn sạch kệ bếp khỏi những đồ ăn vặt và thay thế bằng trái cây tươi. Môi trường được điều chỉnh phù hợp sẽ giúp thói quen mới của bạn dễ dàng hình thành hơn.

Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ, tập trung vào một mục tiêu ưu tiên và nhớ rằng, môi trường xung quanh sẽ quyết định rất lớn đến sự thành công của bạn!

Phá Vỡ Thói Quen Xấu

Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao mình vẫn mãi lặp đi lặp lại những thói quen xấu như lướt mạng xã hội đến tận khuya, ăn vặt vô tội vạ hay trì hoãn công việc quan trọng? Đó là bởi vì bộ não của chúng ta rất thích đi theo những lối tắt, những con đường mà nó đã quen thuộc. Việc này giúp tiết kiệm năng lượng, vì khi đó não sẽ có thêm “tài nguyên” để làm điều mà nó thích nhất: mơ mộng và tưởng tượng về tương lai.

Nhưng mặt trái của điều này là chúng ta khó sống trọn vẹn với hiện tại, dễ dàng bị cuốn vào những mong muốn nhất thời và không biết cách tận hưởng những gì mình đang có.

Ví dụ, bạn biết là thức khuya có hại cho sức khỏe, nhưng vẫn cố xem thêm một tập phim nữa. Hoặc, bạn tự nhủ sẽ không ăn thêm một miếng bánh nào nữa, nhưng cuối cùng lại làm ngược lại. Đây là lúc mà bộ não lười biếng đang tự động chọn lối tắt thay vì để bạn đưa ra quyết định lý trí.

 

Đừng quên rằng bộ não rất ghét cảm giác thất bại. Mỗi lần bạn “thua cuộc” trước những cám dỗ của thói quen xấu, bạn sẽ cảm thấy tội lỗi, xấu hổ, tự ti và tự trách mình. Nhưng thay vì để những cảm xúc này nhấn chìm bạn, hãy biến nó thành động lực để vượt qua thử thách tiếp theo. Coi mỗi quyết định như một bài kiểm tra, một cơ hội để học hỏi và phát triển bản thân và tự hỏi: “Liệu lần này mình có vượt qua không?”

 

Hãy thử thay đổi những tín hiệu xung quanh để hỗ trợ bạn loại bỏ thói quen xấu. Nếu bạn thường ăn vặt khi xem TV, hãy đổi sang một hoạt động khác như đọc sách hoặc đi dạo. Nếu bạn dễ bị cuốn vào điện thoại khi làm việc, hãy đặt nó xa khỏi tầm tay. Hãy điều chỉnh môi trường để giúp bản thân không còn rơi vào cái bẫy của những thói quen cũ.

Cuối cùng, bạn có thể dành thời gian để tâm trí được tự do tưởng tượng và suy nghĩ về tương lai, nhưng hãy nhớ rằng bạn chỉ nên làm điều này khi bạn thực sự nghỉ ngơi và không bị áp lực bởi các công việc cần tập trung cao độ. 

Làm Thế Nào Để Hình Thành Thói Quen Mới Tốt Hơn?

Việc thay đổi và xây dựng những thói quen mới luôn là một thử thách lớn. Đôi khi, chúng ta muốn dậy sớm để tập thể dục, ăn uống lành mạnh hơn, muốn học thêm kiến thức hay phát triển các kỹ năng của mình, hay đơn giản là ngừng lãng phí thời gian trên mạng xã hội,… nhưng mọi nỗ lực đều thất bại ngay sau một vài ngày cố gắng. Vậy làm thế nào để chúng ta có thể thực sự “hạ gục” những thói quen xấu và thay thế chúng bằng các thói quen tích cực?

 

Chọn Môi Trường Thích Hợp

Môi trường xung quanh có ảnh hưởng cực kỳ lớn đến hành vi của chúng ta. Hãy tưởng tượng bạn muốn tập trung học bài nhưng căn phòng lại đầy những thứ dễ gây xao nhãng như điện thoại, TV, hay trò chơi điện tử. Tương tự, nếu muốn tập thói quen ăn uống lành mạnh nhưng lại để sẵn hàng loạt đồ ăn nhanh trong tủ lạnh, bạn chắc chắn sẽ gặp khó khăn. Vì thế, hãy đặt mình vào những tình huống giúp bạn dễ dàng thực hiện hành vi mong muốn. Ví dụ, dọn dẹp bàn học thật gọn gàng trước khi ngồi vào bàn, hoặc chỉ mua những thực phẩm tốt cho sức khỏe để không bị “cám dỗ” bởi đồ ăn vặt.

 

Việc hình thành thói quen mới đòi hỏi rất nhiều nỗ lực và kiên nhẫn. Nhưng nếu bạn có thể lựa chọn môi trường phù hợp, kiên trì lặp đi lặp lại, tự thưởng cho bản thân và duy trì động lực, chắc chắn bạn sẽ đạt được thành công. Đừng quên, mọi sự thay đổi đều bắt đầu từ một bước đi nhỏ bé. Hãy bắt đầu từ hôm nay và kiên nhẫn với chính mình, bạn sẽ thấy được sự khác biệt to lớn!

 

LÀM CHẬM NHỊP ĐỘ HỌC TẬP: ƯU THẾ CỦA VIỆC HỌC “CHẬM”

Học sinh thường cảm thấy "quá tải" vì nội dung học tập quá nhiều. Nghiên cứu cho thấy, ngay cả khi chỉ chậm lại vài phút mỗi ngày, dành thời gian cho bản thân, cũng có thể làm dịu căng thẳng, từ đó nâng cao "thành tích" trong học tập hoặc công việc.

Học sinh thường cảm thấy không biết thế nào là đủ vì nội dung học tập quá nhiều.

 

Đọc nhanh và ghi nhớ tất cả nội dung được xem là nhiệm vụ cấp bách. Mặt khác, những học sinh cần nhiều thời gian hơn để hiểu các khái niệm có thể cảm thấy đuối sức, không thể thích ứng với xã hội phát triển nhanh chóng ngày nay.

 

Ngày Quốc tế Sống chậm (International Slowness Day) vào tháng Năm hàng năm, nhằm mục đích khiến chúng ta suy ngẫm về những lợi ích mà việc “chậm lại” có thể mang lại cho học sinh, cũng như vai trò của “chậm” trong các hoạt động học tập và trong quá trình tối ưu hóa việc sắp xếp thời gian để đạt được mục tiêu.

“Chậm” là một phần của chúng ta

Trước hết, chúng ta biết rằng “chậm” là “mang tính sinh lý”, là đặc điểm riêng của con người chúng ta. Trên thực tế, não bộ của chúng ta dường như được trang bị hai hệ thống: một hệ thống hành động nhanh và theo bản năng; một hệ thống khác hành động chậm, có kiểm soát hơn, và hỗ trợ nhiều hơn cho tư duy logic.

Sự kết hợp chức năng của hai hệ thống này, tức là sự luân phiên giữa phản ứng nhanh và xử lý nhận thức sâu, dường như mang tính thích ứng đối với con người chúng ta, và ăn sâu vào chức năng não bộ của chúng ta.

Duy trì sự chậm rãi trong một xã hội phát triển nhanh

Nhưng trong cuộc sống, “chậm” lại bị xem là một vấn đề, một trở ngại cản trở chúng ta đạt được mục tiêu và thành công.

Lấy việc học làm ví dụ, học sinh thường cảm thấy bị “đè bẹp” bởi khối lượng tài liệu học tập, lúc này, đọc nhanh và ghi nhớ tất cả nội dung được xem là ưu tiên hàng đầu.

Trên thực tế, nhiều dữ liệu thực nghiệm cho thấy, việc học chậm lại có lợi cho việc học tập, vì vậy “chậm” không những không trở thành vấn đề, mà ngược lại còn có thể trở thành một đặc điểm ưu tú của học sinh.

Ưu thế của nhịp độ học tập chậm rãi

Học chậm có nghĩa là cần thời gian, vài giờ, vài ngày, thậm chí vài tuần. Thời gian tập trung chú ý của mỗi người là khác nhau, nhưng chúng ta biết rằng, nếu không có những khoảng nghỉ ngắn, chúng ta có thể duy trì trạng thái tập trung tốt nhất trong khoảng 25 phút, sau đó sự chú ý sẽ dần dần suy giảm.

Đối với hầu hết mọi người, trì hoãn việc học, sau đó dồn toàn tâm toàn ý học trong nhiều giờ khi kỳ thi đến gần, không phải là một chiến lược tốt.

 

Ngay từ khi bắt đầu khóa học, việc phân bổ thời gian học tập ra nhiều ngày sẽ thiết thực hơn. Điều này cho phép người học tiếp thu nội dung cần học nhiều lần, ví dụ như trên lớp, vài ngày sau giờ học, và trong các buổi ôn tập trước kỳ thi, từ đó có nhiều cơ hội hơn để hiểu sâu những nội dung đặc biệt khó hoặc chưa rõ ràng.

 

Có nhiều thời gian hơn cũng có nghĩa là có thể thử nghiệm nhiều hơn, ví dụ như giải quyết vấn đề và làm bài tập, và những thử nghiệm này cũng có thể dẫn đến sai sót. Chúng ta biết rằng, việc nhận diện và sửa chữa sai sót giúp ích cho việc hiểu và học các nội dung phức tạp, do đó có tác dụng hỗ trợ học tập.

 

Mong muốn hoàn thành mọi việc một cách nhanh chóng cũng sẽ dẫn đến suy giảm năng lượng và cảm giác lo lắng, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng học tập và hạnh phúc cá nhân.

Nghiên cứu cho thấy, ngay cả khi chỉ chậm lại vài phút mỗi ngày, dành thời gian cho bản thân, cũng có thể làm dịu căng thẳng, từ đó nâng cao “thành tích” trong học tập hoặc công việc. Vì vậy, sự chậm rãi không nên bị xem là vấn đề, mà cần được coi trọng và đưa vào chương trình học của mỗi học sinh.

 

Nam Sơn