SAI LẦM VÀ SỰ SUY NGẪM
Một ví dụ: Bạn đã 48 tuổi và con bạn vừa tốt nghiệp đại học xong, bạn và nó đã nói chuyện vài lần và tranh cãi về việc con bạn nên làm gì và dù không hề muốn nhưng bạn vẫn là người biết suy xét, bạn quyết định để cho con bạn làm những gì nó thích dù là sâu bên trong bạn, bạn không hề thích cách nó làm vì bạn cho rằng nó không hiệu quả.
Nhưng một năm trôi qua con bạn làm ra tiền, số tiền khá lớn 1 tỷ đồng và nó nhận được nhiều khen ngợi, ngay tại thời điểm đó bạn cho rằng có thể ngày xưa ta đã khắt khe trong cách nhìn nhận và có thể ta đã sai, con ta đã đúng và nó thật tài giỏi.
Nhưng rủi thay 2 năm sau con bạn bị phá sản và nó đang thất nghiêp, và việc nãy đã diễn ra được 6 tháng rồi, bạn bắt đầu nhìn lại và dù cố gắng nhưng những suy nghĩ 3 năm trước lại ùa về, bạn gặp nó và nói rằng “Ba đã nói rồi mà, con không nên làm như vậy, hay tệ hơn, con phải xin vào công ty nào đó đi, hãy nhìn lại xem bao nhiêu năm qua con đã làm được gì nào.”
Ba năm trước bạn cho rằng con bạn sai, một năm sau bạn thấy rằng mình sai, và giờ bạn quay lại nói rằng còn bạn lại sai.
Nếu bạn đang đánh giá điều gì là đúng hay sai thông qua hoàn cảnh xảy đến, thông qua người khác, thông qua các hành vi bên ngoài…. Dù bạn đang vui vẻ hay đang buồn bã thì có thể đánh giá của bạn đều sai, có thể giờ nó đúng nhưng nhiều năm tháng sau nó có thể là sai.
Có thể ngay lúc này bạn đang nghĩ rằng: Ơ hay nhỉ, tại sao tôi phải dành thời gian xem xét cơ chứ. Tại sao tôi phải lý giải sự việc được cho là đúng hay sai và nó xuất phát từ đâu chứ. Tôi đang vui vẻ, tôi thấy điều này là không cần thiết, tôi đang lên kế hoạch đi chơi và phải dành thời gian vui vẻ.
Khi bạn lý giải sự đúng sai thông qua các khía cạnh bên ngoài, nó gắn chặt với cảm xúc của bạn, và nếu bạn đang vui thì không sao nhưng nếu bạn không vui bạn có ngay một lý do giải thích cho việc đó.
Và lời giải thích đó dù bạn đang vui hay buồn nó luôn phù hợp với tâm trạng của bạn, nhưng ẩn sâu vấn đề nó không cho bạn biết bạn đang nhìn nhận đúng hay nhìn nhận sai, và nếu không thật sự biết điều gì là đúng hay điều gì là sai có thể những gì hiện tại bạn cho là đúng trong tương lai chính bạn sẽ cho nó là sai… và chắc hẳn là như vậy nếu bạn thực sự đi sâu vào chính mình.
Như đã nói khi chúng ta lý giải những sai lầm hay đúng đắn thông qua môi trường bên ngoài, cộng với những lời giải thích thuyết phục cho cảm xúc của mình. Dần dần qua thời gian như một điều hiển nhiên sẽ xảy đến, ta phụ thuộc vào cảm xúc của mình, ta chỉ muốn được mọi người khen ngợi, ta muốn được quan tâm vì đó là những điều làm cho ta vui vẻ và dễ chịu.
Nếu ai đó chỉ trích như một thói quen ta bùng lên chống trả, những gai nhọn cảm xúc xù ra mắng nhiếc người đối diện, ta không còn giữ được bình tĩnh. Và tệ hơn ta đánh mất một mối quan hệ, có thể là người bạn, anh chị em hay một đồng nghiệp thân thiết.
Khi ta lý giải những sai lầm từ bên ngoài, như một cách vô thức (ta phụ thuộc cảm xúc của mình, ta muốn được nhận lời khen tặng, ta muốn được có gì trị…) ta cũng đặt luôn cảm xúc, những mong muốn, những ước mơ, niềm tin, hy vọng…. Vào hoàn cảnh và vào tay người khác.
Cái nhìn của ta từ đầu đến giờ xuất phát từ bên ngoài, từ sự quan sát bên ngoài, và nó không mang lại hiểu quả. Nhưng tệ hơn nó còn thu hẹp đi niềm vui, hay hạnh phúc thực sự mà bản thân một con người có thể tận hưởng trong cuộc đời của chính bản thân người đó.
Tôi ngồi đó, trong căn phòng rộng và dài với tô điểm xung quanh là những khung cửa sổ dài và rộng, đã 8 tháng trôi qua, tôi dành nhiều thời gian để tim hiểu về cuốn sách 7 thói quen của người thành đạt của Tiến Sĩ Stephen R. Covey.
“Sự thay đổi phải đến từ bên trong chính bản thân mỗi người và không ai có thể mở cảnh cửa của sự thay đổi thực sự ngoài chính bản thân bạn cả, người khác có thể nói về sự thay đổi nhưng chính bản thân bạn phải là người đặt tay lên cánh cửa và đẩy nó ra ngoài, đó cũng là lúc bạn bắt đầu cảm thấy niềm vui và hạnh phúc thực.” Tôi được dạy như thế trong tác phẩm 7 thói quen của người thành đạt của Stephen R. Covey.
Những ai đã đọc 7 thói quen, để biết được điều gì là đúng hay sai ta phải dựa trên các nguyên lý điều khiển con người, tôi muốn nói nhiều hơn nhưng tại sao phải nói khi tất cả đều nằm trong cuốn sách, tôi và bạn có thể học hỏi cùng nhau và trao đổi sự hiểu biết của chính mình về chân giá trị trong cuốn sách và đó là con đường duy nhất mà thôi.
Bạn biết không trong chương đầu tiên của Đắc Nhân Tâm nói gì không, muốn lấy mật thì đừng phá tổ ong, nhưng với tôi, muốn lấy mật bạn phải trồng hoa.
Những khái niệm về mô thức, tài khoản tình cảm, mô thức từ trong ra ngoài là gì, khái niệm về hiểu quả, đều được hiểu theo nghĩa trong cuốn sách 7 thói quen và đều được trích dẫn từ đó.
Thanh Hải


