LIỆU BẢN CHẤT VÀ TÍNH CÁCH CÓ THAY ĐỔI THEO
THỜI GIAN?
Ai
trong chúng ta rồi cũng sẽ khác, nhưng đó là do theo thời gian chúng ta trưởng
thành đưa đến cái nhìn và tính cách thay đổi, hay là do bản chất sinh học thay
đổi khiến chúng ta cũng đổi thay theo?
Ngay cả đối với
tính cách, mỗi người chỉ thay đổi trung bình đâu đó bốn lần trong
cả cuộc đời mà thôi. Đó là lý do vì sao những năm đầu tiên của
đời người rất quan trọng. Sự ảnh hưởng từ phía gia đình và nhà
trường trong những năm đầu đi học của mỗi người sẽ quyết định các
nền tảng tâm lý để hình thành những nhóm tính cách.
Nhưng chúng ta cần
phân định rõ bản chất và tính cách là hai phạm trù khác nhau. Bản
chất là thứ quyết định tính cách. Chúng ta có thể thay đổi tính
cách đến một chừng mực nào đó khi có những cơ hội mới, áp lực
mới, trách nhiệm và tuổi tác. Nhưng đối với bản chất, một khi định
hướng cuộc sống của con người được hình thành, bạn sẽ thấy nội
tại của một con người sẽ không thay đổi nữa.
Vậy
có những lần thay đổi tính cách chính nào trong cuộc đời mỗi người?
Lần
1: Chúng ta đều dễ dàng nhận thấy rằng đó là thời điểm chuyển giao
tính cách khi dậy thì
Khi mới sinh ra đời,
con người rất yếu ớt, vô dụng, chưa thể bước đi, không thể nói,
không thể tự ăn...
Đây là giai đoạn
chúng ta vừa hoàn thành giai đoạn sao chép, tính cách chúng ta học
là quan sát và bắt chước người khác. Trước tiên chúng ta bắt
chước các kỹ năng thể chất như đi lại, nói năng. Rồi chúng ta
phát triển thêm các kỹ năng xã hội thông qua việc quan sát và bắt
chước những người quanh mình.
Cuối cùng, vào giai
đoạn cuối của tuổi thơ ấu, chúng ta học cách thích nghi với văn
hóa thông qua việc quan sát các nguyên tắc, quy định của cuộc sống,
và cố hết sức để xử sự theo cách nhìn chung được coi là chấp nhận
được trong xã hội.
Lần
2: Giai đoạn khám phá bản thân
Đối với đa số mọi
người thì đây là thời điểm khi chúng ta hoàn thành chương trình
cấp III và bước vào trường đại học, cao đẳng hay trường nghề...
vì đây là giai đoạn gần như bước ra khỏi vòng tay của gia đình để
có một hướng đi. Đây là giai đoạn thử nghiệm và – mắc lỗi. Chúng
ta thí nghiệm việc sống ở những nơi chốn khác nhau, giao lưu với
bạn mới, hấp thu những điều mới mẻ, và loay hoay với những nút thắt
mới của đời người.
Chúng ta thử nghiệm
mọi thứ có thể. Một số thử nghiệm đem lại kết quả tốt đẹp, số
khác thì không. Mục tiêu là để tìm ra lĩnh vực nào chúng ta làm
tốt để tìm cách gắn liền với chúng.
Lần
3: Giai đoạn bước vào tuổi trưởng thành
Nó sẽ bắt đầu từ
thời điểm bạn tốt nghiệp trường nghề, đại học, cao đẳng, và nó sẽ
thay đổi từ từ trung bình trong khoảng 2-3 năm. Đây là thời điểm khi
bạn cán qua các giới hạn của bản thân, hoặc hiểu ra các giới hạn
(ví dụ bạn không thể chơi bóng đá, bóng chuyền, hay bạn chẳng thể
nấu được món ăn nào ra hồn); hoặc phát hiện ra bạn đang chán dần
một số hoạt động (ví dụ như tiệc tùng, trò chơi điện tử...).
Nhưng đây là thời gian tuyệt vời nhất của mỗi đời người.
Quên đi những
người phớt lờ bạn hoặc luôn tìm cách bó buộc bạn; quên đi những
hoạt động và sở thích vô bổ tốn thời gian; quên đi những giấc mơ
xưa cũ rõ ràng sẽ không bao giờ thành hiện thực.
Và bạn sẽ có gấp
đôi thời gian cho những gì mình làm tốt nhất và những gì cần thiết
nhất với bản thân. Bạn tối đa được các mối quan hệ quan trọng với
đời mình. Bạn gắn bó với mục tiêu duy nhất mình mong muốn theo
đuổi.
Giai đoạn Ba sẽ là
giai đoạn bạn đạt được điều mình muốn.
Lần
cuối cùng: Giai đoạn dừng chân của tính cách
Biết nói thế nào
nhỉ? Đây chắc hẳn là giai đoạn khó tiến tới nhất của cuộc đời mỗi
người. Thời điểm mỗi người bước tới giai đoạn này cũng khác nhau,
có người khá sớm, có người khá muộn, nó khác biệt giữa nam và
nữ, khác biệt giữa người phương Đông và phương Tây.
Nếu chỉ xét theo
quan điểm phương Đông, đối với nam giới, giai đoạn chuyển giao tính
cách này là thời điểm người đó tạo ra một di sản cho bản thân. Họ
đã tạo ra các thành tựu, làm việc chăm chỉ, đạt được những thứ
họ muốn. Và lúc này họ thấy là đủ. Họ đã đến tuổi mà năng
lượng cũng như mọi điều kiện hiện sinh không còn cho phép theo đuổi
các mục tiêu xa hơn nữa.
Tại phương Đông, khác biệt lớn nhất giữa nam và nữ là người phụ
nữ đạt đến sự thay đổi tính cách cuối cùng ở thời điểm sau kết
hôn hoặc sinh con đầu lòng, khi họ nhận một trách nhiệm và thay đổi
lớn của cuộc đời. Đối với nam giới thì thời điểm này không có quá
nhiều trăn trở về tính cách, nhưng đối với nữ giới đó là một quá
trình thay đổi về tâm sinh lý, hóoc-môn cơ thể nên tính cách dễ
bị lập trình theo một hướng khác trong thời điểm này.
Quá trình tự phát
triển bản thân thường được mô tả như quá trình phát triển của
một bông hoa, tiến triển từ nụ, qua quá trình giác ngộ với rất
nhiều niềm vui, thênh thang sang các lĩnh vực rồi mới tiến tới hình
thành quả.
Thực tế là những
điểm mốc thời gian chuyển giao các giai đoạn cuộc đời thường xảy
đến khi một cá nhân trải qua một khủng hoảng tâm lý hay một sự
kiện đau lòng nào đó. Một cú sốc tâm lý sẽ thay đổi cả một con
người.
ST