Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

Việt Nam có nhiều lợi thế tạo “sức mạnh mềm”

 

VIỆT NAM CÓ NHIỀU LỢI THẾ TẠO “SỨC MẠNH MỀM”

 Năm 1990, lần đầu tiên, trong quan hệ quốc tế, khái niệm "sức mạnh mềm" hoặc "quyền lực mềm" (dịch từ thuật ngữ gốc "soft power") được biết đến, bên cạnh khái niệm "sức mạnh cứng". Khái niệm mới đã làm thay đổi cách tiếp cận quan hệ quốc tế hiện đại.

Giáo sư Joseph S. Nye Jr, nguyên Hiệu trưởng trường John F. Kennedy thuộc Đại học Harvard (Hoa Kỳ) khi ông phát triển thuật ngữ sức mạnh mềm (soft power) như một chính sách quan hệ quốc tế cần thiết mà Mỹ cần đặt làm trọng tâm cốt lõi thay vì sức mạnh cứng (hard power) từ sự vượt trội về quân sự và kinh tế.

Không chỉ riêng Mỹ, nhiều nước khác như Trung Quốc, Hàn Quốc hay Singapore...đã biết tạo dựng, khai thác "sức mạnh mềm" của mình nhằm lan lan tỏa, ảnh hưởng, làm tiền đề nâng tầm các chính sách ngoại giao, chính trị của một quốc gia lên tầm cao mới, một trọng lượng mới.

Trong cuộc trò chuyện với VietNamNet, cha đẻ của học thuyết "sức mạnh mềm" nhiều lần khẳng định: cạnh tranh "sức mạnh mềm" không phải là sân chơi dành riêng cho các đại gia. Các nước nhỏ hoàn toàn có thể vận dụng và xây dựng nguồn lực mềm cho mình, để xác lập vị thế quốc tế.

VietNamNet trân trọng giới thiệu nội dung cuộc trực tuyến:

VietNamNet: Sức mạnh mềm là một khái niệm gắn liền với tên tuổi của Giáo sư, vậy theo ông thì hiện nay thế giới đang nghiêng về sử dụng ‘sức mạnh mềm’ hay ‘sức mạnh cứng’ truyền thống?

GS Joseph Nye: Tôi cho rằng hầu hết các quốc gia, và dân tộc sử dụng kết hợp "sức mạnh cứng" và "sức mạnh mềm". "Sức mạnh cứng" là khả năng để phát huy "sức mạnh mềm", giúp "sức mạnh mềm" hấp dẫn. Khả năng kết hợp giữa "sức mạnh mềm" và "sức mạnh cứng" được gọi là "sức mạnh thông minh" (smart power).

Nếu bạn nhìn vào chiến lược mà một quốc gia theo đuổi, bạn có thể nhìn thấy sự kết hợp giữa "sức mạnh cứng" và "sức mạnh mềm".

VietNamNet: Với tôi, sự khác nhau giữa sức mạnh cứng và sức mạnh mềm khá rõ ràng. Nhưng điểm tương đồng của sức mạnh cứng và sức mạnh mềm là gì, thưa Giáo sư?

GS Joseph Nye: Cả "sức mạnh cứng" và "sức mạnh mềm" đều là cách thức để một quốc gia tạo ảnh hưởng tác động ra bên ngoài, thể hiện sức mạnh của mình. Có những nguồn lực có thể được sử dụng như là "sức mạnh cứng" và "sức mạnh mềm".

Ví dụ, sức mạnh quân sự có thể được xem là "sức mạnh cứng" để giành thắng lợi trong các cuộc chiến. Tuy nhiên, khi lực lượng hải quân Hoa Kỳ tiến hành các hoạt động cứu trợ nạn nhân sóng thần, cứu giúp cho rất nhiều người dân châu Á, điều này khiến nước Mỹ trở nên hấp dẫn hơn.

Như vậy, việc triển khai hoạt động của hải quân Mỹ vốn được xem là "sức mạnh cứng" trong cuộc chiến, có thể được sử dụng như là một "sức mạnh mềm" với việc cứu sống hàng nghìn người châu Á trong sóng thần.

VietNamNet: Theo Giáo sư, trong tình hình thế giới hiện nay, giữa quyền lực cứng và quyền lực mềm, quyền lực nào mạnh hơn? Tại sao?

GS Joseph Nye: Sức mạnh nào mạnh hơn tuỳ thuộc vào từng tình huống cụ thể mà quốc gia muốn đạt tới. Nếu như trong một cuộc chiến, tất nhiên, "sức mạnh cứng" sẽ quan trọng hơn. Còn nếu bạn muốn thúc đẩy dân chủ, "sức mạnh mềm" quan trọng hơn. Bạn không thể "xuất khẩu" dân chủ thông qua súng đạn, bạn chỉ có thể "xuất khẩu" nó thông qua "ý tưởng".

VietNamNet: Năm ngoái, ông đưa ra một khái niệm mới là "smart power", sự kết hợp giữa "sức mạnh cứng – hard power" và "sức mạnh mềm – soft power". Giáo sư nghĩ như thế nào về "smart power" và "sức mạnh mềm"?

GS Joshep Nye:"Smart power" là khả năng kết hợp giữa công cụ "sức mạnh mềm" và "sức mạnh cứng" cho một chiến lược thành công. Trong chiến tranh Lạnh, Mỹ đã sử dụng cả "sức mạnh cứng" và "sức mạnh mềm". Và sự kết hợp của hai dạng sức mạnh ấy, tôi gọi là "smart power".

VietNamNet: Điều này đồng nghĩa với việc Giáo sư chính là "cha đẻ" của khái niệm "smart power", sự tiếp nối cao hơn của "sức mạnh mềm"?

GS Joseph Nye: Trong một vài bối cảnh cụ thể, "sức mạnh mềm" có thể đáp ứng. Nhưng trong hầu hết các trường hợp, cần có sự kết hợp của hai dạng sức mạnh, hai dạng quyền lực này.

Tuần trước, Trung tâm nghiên cứu chiến lược quốc gia ở Washington đã đưa ra một bản báo cáo về "smart power", với đồng tác giả là tôi và cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ, thảo luận về "smart power" trong đó nhấn mạnh sự cần thiết phải kết hợp hai dạng sức mạnh cứng và mềm trong thực hiện chiến lược "smart power".

VietNamNet: Ông có thể chia sẻ với độc giả VietNamNet những nội dung thảo luận về "smart power" tại Washington hơn 10 ngày trước không, thưa Giáo sư?

GS Joseph Nye: Chúng tôi đã xuất bản nội dung báo cáo và đồng thời, xuất hiện trên truyền hình để giải thích những quan điểm của mình. Chúng tôi cho rằng, chính sách đối ngoại của Mỹ hoàn toàn có thể xây dựng một hình ảnh quốc gia đem lại hy vọng hơn là đem lại sự sợ hãi. Bài học này sẽ càng hiệu quả hơn khi thực hiện chiến lược "smart power".

"Sức mạnh mềm" của Mỹ bị suy giảm do cuộc chiến tranh Iraq

VietNamNet: Giáo sư đánh giá như thế nào về sức mạnh mềm của nước Mỹ hiện nay?

GS Joseph Nye: "Sức mạnh mềm" của Mỹ đã bị giảm xuống kể từ 6 năm trước, bởi những chính sách và hoạt động của chính quyền Bush, đặc biệt là việc tiến hành cuộc chiến tại Iraq, một sai lầm lớn của chính quyền Bush.

Chúng ta có thể thấy rõ sự suy giảm này thông qua chỉ số điều tra xã hội tại các nước trên thế giới. Tại Inđônêsia, người dân thực sự xem Mỹ là một đất nước hấp dẫn vào năm 2000, nhưng sau cuộc chiến Iraq, số người ủng hộ Mỹ giảm tới mức chóng mặt.

VietNamNet: Khả năng của nước Mỹ đã bị suy giảm tới mức thấp nhất trong lịch sử. Giáo sư có nghĩ rằng nước Mỹ nên sử dụng "sức mạnh mềm" của mình để khôi phục sự tín nhiệm đối với mình?

GS Joseph Nye: Đây là một câu hỏi rất quan trọng. Chúng ta cần phải nhớ rằng, sự tín nhiệm và phổ biến của nước Mỹ đã từng giảm xuống mức vô cùng thấp sau kết quả của cuộc chiến tại Việt Nam.

Giống như cuộc chiến Iraq, cuộc chiến tại Việt Nam là một sai lầm nghiêm trọng của nước Mỹ. Nó làm mất đi "sức mạnh mềm" của nước Mỹ trên toàn thế giới. Nhưng nhìn nhận một cách thẳng thắn, Mỹ đã thay đổi chính sách của mình.

Hiện nay, Mỹ và Việt Nam có mối quan hệ hoàn toàn bình thường. Tôi nghĩ rằng, một ngày nào đấy, nước Mỹ cũng sẽ thay đổi chính sách của mình đối với Iraq. Và tôi cho rằng, sau khi thay đổi những chính sách của mình tại Iraq , Mỹ có thể khôi phục lại "sức mạnh mềm" của mình.

VietNamNet: Giáo sư đánh giá thế nào về vai trò của văn hoá đối với việc thực thi quyền lực mềm? Văn hoá Mỹ hiện đang rất phổ biến trên thế giới. Ở nhiều nơi, uống Coca Cola, ăn bánh MacDonalds hay gà rán KFC và xem phim Hollywood đã trở thành những thói quen thường nhật của mọi người. Song tại sao số lượng người không có thiện cảm với Mỹ lại ngày càng tăng?

GS Joseph Nye: Có 3 nguồn lực chính để tạo nên "sức mạnh mềm", một là văn hoá quốc gia, hai là hệ giá trị quốc gia và ba là chính sách quốc gia, nguồn lực được xem là cửa ngõ để tiếp cận các nguồn lực khác.

Các cuộc điều tra xã hội học đều cho thấy, việc suy giảm hay gia tăng tính hấp dẫn của Mỹ đều do những tác động của việc thực thi các chính sách, không phải bởi văn hoá Mỹ. Do đó, một khi nước Mỹ thay đổi chính sách, văn hóa Mỹ vẫn là một nguồn lực cho "sức mạnh mềm" của Mỹ.

"Sức mạnh mềm" Việt Nam : Độc lập dân tộc và phát triển kinh tế

VietNamNet: Theo Giáo sư, sự lan tỏa "sức mạnh mềm" của nước Mỹ đến Việt Nam như thế nào? Điều này ảnh hưởng đến quan hệ hai nước ra sao?

GS Joseph Nye: Hai nguồn lực chính trong "sức mạnh mềm" của nước Mỹ là văn hoá và chính sách đều rất hấp dẫn với Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với việc "sức mạnh mềm" của Mỹ tác động lên Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam thực thi những chính sách hết sức hấp dẫn với Mỹ, "sức mạnh mềm" của Việt Nam cũng lan toả lên Mỹ. Bạn có thể nhìn thấy cả hai phía đều đồng thời gia tăng "sức mạnh mềm" của mình.

VietNamNet: Giáo sư có cho rằng cạnh tranh về “sức mạnh mềm” chỉ là sân chơi của những cường quốc hay nước giàu? Liệu Việt Nam có thể cạnh tranh trên thế giới “quyền lực mềm” trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay hay không? 

GS Joseph Nye: Mỗi quốc gia, mỗi cá thể đều có "sức mạnh mềm". "Sức mạnh mềm" là khả năng hấp dẫn, lôi kéo. Việt Nam có nhiều thứ có thể thu hút, lôi kéo các quốc gia khác: sự nổi danh từ cuộc đấu tranh giành độc lập, sự chuyển đổi thành công trở thành một nền kinh tế bùng nổ...

Những điều này đã giúp gia tăng "sức mạnh mềm" của Việt Nam. Hiện nay, điểm hấp dẫn nhất, "sức mạnh mềm" của Việt Nam nằm ở sự độc lập dân tộc và phát triển kinh tế.

VietNamNet: Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam nên bắt đầu những bước đi nào để sử dụng và làm gia tăng "sức mạnh mềm"?

GS Joseph Nye: Tôi cho rằng văn hoá của Việt Nam luôn hấp dẫn, có sức lôi cuốn. Tuy nhiên, "sức mạnh mềm" đó sẽ gia tăng nếu Việt Nam phát triển một không gian tự do hơn nữa.

Điều này rất thú vị bởi vì nó cũng đúng với Trung Quốc. Trung Quốc đang nỗ lực gia tăng "sức mạnh mềm" của mình, nhưng bị kéo lại đằng sau bởi những hạn chế trong quyền tự do mà các nước châu Âu và Mỹ ưa chuộng.

Việt Nam sẽ trở thành một cường quốc trong khu vực Đông Nam Á

VietNamNet: Liệu có con đường nào dành cho một nước nhỏ, kinh tế đang phát triển như Việt Nam có thể xác lập vị thế và ảnh hưởng quốc tế không, thưa Giáo sư?

GS Joseph Nye: Việt Nam tiếp tục có được tốc độ nhanh trong phát triển kinh tế. Đó là con đường để Việt Nam đạt được sự công nhận quốc tế. Giữ một vai trò quan trọng trong các hoạt động ngoại giao tại ASEAN, Liên Hợp Quốc có thể là con đường khác để đạt điều đó.

VietNamNet: Có học giả nước ngoài nhận định rằng trong vài thập kỷ tới, Việt Nam có thể trở thành cường quốc khu vực hạng trung. Giáo sư nghĩ sao về nhận định này?

GS Joseph Nye: Rõ ràng, Việt Nam sẽ trở thành một cường quốc quan trọng hơn ở khu vực Đông Nam Á. Vai trò đó không hề bị hạn chế ở một khu vực với những người lãnh đạo như Trung Quốc hay những nước lớn khác như Nhật Bản. Tất nhiên, Việt Nam không thể so sánh với những nước như Trung Quốc, Nhật Bản, nhưng Việt Nam có thể đóng vai trò chính trị quan trọng trong ASEAN.

VietNamNet: Theo Giáo sư thì tương lai Việt Nam trong những năm tới sẽ như thế nào?

GS Joseph Nye: Tôi nghĩ có thể lạc quan về tương lai của Việt Nam. Khi bạn nhìn vào những tiến bộ đã đạt được, những thay đổi trong vòng 30 năm qua ở Việt Nam, nó thực sự ấn tượng. Tôi hy vọng rằng Việt Nam sẽ tiếp tục làm được điều đó.

VietNamNet: Nước Việt Nam trong suy nghĩ của Giáo sư như thế nào? Nếu thủ tướng Việt Nam muốn mời ông làm cố vấn để áp dụng học thuyết của ông cho Việt Nam, ông có sẵn lòng không?

GS Joseph Nye: Tôi ngưỡng mộ Việt Nam. Tôi ngưỡng mộ tinh thần độc lập, sự thành công của các bạn trong việc vượt qua cuộc chiến với nước Mỹ. Khi tôi đến thăm Việt Nam vài năm trước, điều gây ấn tượng nhất với tôi chính là bầu không khí của sự tha thứ mà người Việt Nam giành cho nước Mỹ và người Mỹ.

Tôi nghĩ rằng những nỗ lực của Việt Nam để phát triển và mở cửa hết sức tích cực. Và nếu được hỏi tư vấn, tôi chỉ có thể nói rằng, các bạn hãy tiếp tục theo đường hướng đó.

Tôi sẽ rất sẵn lòng cung cấp bất kỳ tư vấn nào trong khả năng của mình. Đôi khi, những tư vấn của tôi là tốt, nhưng có lúc cũng không tốt lắm.

Mở cửa ra thế giới phải được đặt ở vị trí quan trọng trong chính sách quốc gia

VietNamNet: Giáo sư có kế hoạch nào sang Việt Nam thuyết giảng cho những sinh viên rất ngưỡng mộ ông không? 

GS Joseph Nye: Hiện tôi chưa có kế hoạch nào như vậy. Khi tôi đến Việt Nam khoảng 3 năm trước, tôi rất hài lòng với những ấn tượng mình có được tại Việt Nam. Tôi sẽ rất vui được trở lại.

VietNamNet: Trong lĩnh vực giáo dục, hiện nay báo điện tử VietNamNet đang nhắc đến khái niệm "công dân toàn cầu" và mong muốn tất cả mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ sẽ tiếp nhận và hướng tới việc trở thành một công dân toàn cầu để hòa nhập với quốc tế.

Ông nghĩ thế nào về khái niệm này và khuyên chúng tôi phải làm gì để Việt Nam có nhiều công dân quốc tế?

GS Joseph Nye: Tôi nghĩ mở cửa hướng ra thế giới là một việc làm cần thiết và phải được đặt ở vị trí quan trọng trong chính sách phát triển của một đất nước và tôi nghĩ có rất nhiều việc phải làm để đạt được điều này.

- Xin cảm ơn Giáo sư

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét