CƠ HỘI 'DÂN SỐ VÀNG' CỦA VIỆT NAM SẮP HẾT, DÂN SỐ GIÀ ĐẾN NHANH HƠN

 

Những biến động dân số không còn là câu chuyện của tương lai xa mà đang hiện hữu trong từng gia đình, từng địa phương và sẽ tác động sâu sắc đến tăng trưởng kinh tế - xã hội của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

 

Từ báo cáo "Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074" do Cục Thống kê chủ trì xây dựng với sự hỗ trợ của UNFPA, phân tích ba xu hướng lớn đang định hình tương lai đất nước: mất cân bằng giới tính khi sinh và hệ lụy với hôn nhân; sự đảo chiều tăng trưởng dân số tại nhiều địa phương; cơ hội dân số vàng đang dần khép lại khi già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo.

 

Việt Nam kết thúc thời kỳ 'dân số vàng' sớm 3 năm so với dự báo

Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" từ năm 2007 khi tỷ trọng dân số trẻ em (từ 0-14 tuổi) nhỏ hơn 30%, tỷ trọng dân số người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) nhỏ hơn 15%. Lúc này, cứ hai người trong độ tuổi lao động (từ 15-64 tuổi) gánh một người ở độ tuổi phụ thuộc (dưới 15 hoặc từ 65 trở lên).

 

Trong suốt giai đoạn 2024-2035, dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) duy trì ở mức rất cao, từ 67,4% năm 2024 xuống 66,9% năm 2035. Các chuyên gia nhận định, lực lượng đông đảo này tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế và phát triển nguồn nhân lực.

 

Đến năm 2036, tỷ trọng người cao tuổi tăng lên 15%, lần đầu tiên vượt ngưỡng để xác định thời kỳ "dân số vàng". Đây được xem là thời điểm Việt Nam chính thức bước ra khỏi giai đoạn "dân số vàng". Như vậy, so với dự báo năm 2019, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam sẽ kết thúc sớm hơn 3 năm. 

 

GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), đánh giá cơ hội này chỉ xuất hiện một lần trong lịch sử mỗi quốc gia và thường kéo dài 30-45 năm. Việt Nam đã tận dụng được 20 năm và hiện còn khoảng 10 năm. 

 

Ông Cử nhấn mạnh đây là giai đoạn then chốt để Việt Nam tạo ra kỳ tích kinh tế tương tự như Nhật Bản hay Hàn Quốc đã làm được. Vị chuyên gia cho rằng tận dụng cơ cấu dân số vàng này, chúng ta phải cấp bách nâng cao năng suất, thu nhập tốt. Song song đó, cần tăng tốc đầu tư sức khỏe thể chất, chiều cao cho nam nữ thanh niên.

 

Khi nào người cao tuổi nhiều hơn trẻ em?

Năm 2024, chỉ số già hóa đạt 60,2%, cứ 100 trẻ em có khoảng 60 người cao tuổi. Đến năm 2034, số người cao tuổi sẽ vượt số trẻ em. Đây được xem là ngưỡng dân số quan trọng, là mốc đánh dấu dự báo Việt Nam bắt đầu thời kỳ dân số già, theo phương án trung bình.

 

Nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em có khoảng 1 người cao tuổi, thì 50 năm sau đó, cứ 2 trẻ em có khoảng 4 người cao tuổi. Khi đó, áp lực già hóa ngày càng lớn đối với lực lượng trong độ tuổi lao động và hệ thống an sinh xã hội.

 

Thời kỳ dân số già của Việt Nam sẽ kéo dài 15 năm, từ năm 2034 đến năm 2049. Sau giai đoạn này, từ năm 2050 đến 2074, Việt Nam sẽ có cơ cấu dân số rất già tương ứng với tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 21%. Đến năm 2074, con số này đạt 27,3% tổng dân số, xấp xỉ mức mà Nhật Bản đang đối mặt hiện nay.

 

Tuổi thọ bình quân từ lúc sinh của Việt Nam không ngừng tăng qua các năm, đạt 74,7 tuổi vào năm 2024. So với năm 2019, tuổi thọ bình quân tính từ lúc sinh của Việt Nam đã tăng lên 1,1 năm sau giai đoạn 5 năm.

Theo dự báo, từ giai đoạn 2024- 2064, mỗi 5 năm, tuổi thọ người dân nước ta sẽ tăng thêm 0,5 - 0,6 năm. Tốc độ này sẽ giảm dần vào cuối thời kỳ dự báo.

 

Võ Thu

 

CUỐI THẾ KỶ NÀY, DÂN SỐ THẾ GIỚI SẼ GIẢM MẤT MỘT NỮA

 

Cuối thế kỷ này, dân số thế giới sẽ được thiết lập lại, nền văn minh Trái đất có thể sụp đổ

Thông tin liên quan đến dự đoán của các nhà khoa học về việc sẽ có sự thay đổi về số lượng dân số vào cuối thế kỷ này đang trở thành chủ đề nóng hổi.

 

Rất nhiều độc giả đang rất quan tâm đến chủ đề này. Thông qua việc nghiên cứu dữ liệu lịch sử và xu hướng hiện đại, các nhà khoa học tại Canada dự đoán rằng vào cuối thế kỷ này, Trái Đất sẽ điều chỉnh lại số lượng dân số trên thế giới, nền văn minh sẽ bị sụp đổ.

Khi đó, những người có khả năng thích nghi cao nhất sẽ được lưu lại, những ai không thể thích nghi với biến đổi môi trường sẽ bị loại bỏ.

 

Trong thế giới hiện tại, vấn đề về số lượng dân số của nhân loại trong tương lai luôn là một chủ đề được quan tâm. Trong hai thế kỷ qua, tổng dân số trên Trái Đất đã tăng từ 1 tỷ lên 8 tỷ người. Sự tiến bộ của công nghệ vừa mang lại thuận lợi, vừa khiến tình trạng môi trường ngày càng xấu đi.

 

Dự đoán của các nhà khoa học đã khiến con người phải suy ngẫm về tương lai của Trái Đất. Nhân loại cần nhận thức về tính mong manh và sự phụ thuộc của con người vào Trái Đất, cùng với sức mạnh của chọn lọc tự nhiên.

 

Dân số thế giới có thể giảm một nửa vào cuối thế kỷ này

Tờ báo “Le Figaro” của Pháp đã đưa tin vào ngày 24/8/2022 rằng, trong một bản báo cáo nghiên cứu được công bố vào ngày 22/8, nhà kinh tế học James Pomroy của Ngân hàng HSBC nói: “Khả năng dân số thế giới sẽ giảm trong 20 năm tới lớn hơn nhiều so với dự đoán ban đầu.”

 

Vào năm 2019, hai tác giả người Canada là Darrell Bricker và John Ibbitson đã đưa ra cảnh báo lần đầu trong cuốn sách của họ (Empty Planet: The Shock of Global Population Decline). Trong cuốn sách, họ tin rằng sự già hóa dân số và tỷ lệ sinh con thấp sẽ dẫn đến biến đổi lớn trong dân số, và điều này sẽ xảy ra sớm hơn chúng ta tưởng.

 

James Pomroy đồng tình với quan điểm này. Ông cho rằng, đến cuối thế kỷ này, dân số thế giới có thể chỉ còn hơn 4 tỷ người.

 

Năm ngoái, Sở Thống kê Hà Nam công bố rằng, tổng số dân số cư trú tại Hà Nam tiếp tục giảm, với tỷ lệ suy giảm giảm từ 580.000 người năm trước xuống còn 110.000 người; có 733.000 người sinh ra, 741.000 người chết, mức tăng tự nhiên là -8.000, lần đầu tiên trong 62 năm có tình trạng giảm dân số.

 

Năm 2021, các tỉnh như Giang Tô, Hồ Bắc, Hồ Nam, Nội Mông và Sơn Tây và một số tỉnh khác đã lần đầu tiên chuyển sang tình trạng giảm dân số sau hàng chục năm. Cơ quan Liên hợp quốc đã dự đoán rằng, với xu hướng dân số hiện tại của Trung Quốc, dự kiến đến cuối thế kỷ này, dân số có thể chỉ còn khoảng một nửa so với hiện tại.

 

Gần 80% dãy núi băng sẽ biến mất vào cuối thế kỷ, ảnh hưởng tới 2 tỷ người trên toàn cầu.

Nghiên cứu cho thấy, khoảng từ một nửa đến hơn 80% dãy núi băng trên thế giới dự kiến sẽ hoàn toàn tan chảy và biến mất vào cuối thế kỷ 20. Nghiên cứu này đã khảo sát khoảng 215.000 dãy núi băng trên toàn thế giới, không tính đến băng trên đảo Greenland và châu Nam Cực.

Tác giả chính của bài viết, Larsen, cho biết trong hầu hết các trường hợp, ước tính về sự tan chảy của dãy núi băng sẽ nghiêm trọng hơn so với dự báo trước đây.

 

Bài viết cũng cho biết, dãy núi băng trên dãy núi Alps ở châu Âu, dãy núi Caucasus và dãy núi Andes ở châu Mỹ đều sẽ “gần như biến mất” vào cuối thế kỷ này. Việc tan chảy của dãy núi băng có thể ảnh hưởng tới nguồn cung cấp tài nguyên nước ngọt và có thể ảnh hưởng tới khoảng 2 tỷ người trên toàn cầu.

 

Lan Chi

 

Nhiều quốc gia đang sụt giảm dân số nhanh chóng

 

NHIỀU QUỐC GIA ĐANG SỤT GIẢM DÂN SỐ NHANH CHÓNG

Dân số toàn cầu đã vượt 8 tỉ người từ tháng 11/2022, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng đang chậm lại. Sự sụt giảm này không đồng đều trên thế giới. Trong khi tại một số quốc gia, sự tăng trưởng dân số rõ rệt, nhiều nước ghi nhận dân số già hóa và bắt đầu sụt giảm.

Theo dữ liệu của World Factbook thuộc chính phủ Mỹ, do Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) xuất bản giữa tháng 8, 40 nước sẽ thu hẹp quy mô dân số, mức giảm khoảng 1% mỗi năm.

Sự suy giảm chủ yếu do tỷ lệ sinh thấp liên tục (trong một số trường hợp là cực kỳ thấp), đặc biệt là ở những nước châu Âu và Đông Á.

Các nước có số dân giảm nhanh nhất là Mỹ, Puerto Rico, Ba Lan, Litva, Estonia. Theo bản đồ được công bố, dân số Mỹ tăng trưởng với tốc độ vừa phải, khoảng 0,67% mỗi năm.

Nga đứng thứ 16 trong danh sách những nước có dân số giảm nhanh chóng. Nguyên nhân là số ca tử vong lớn thời Covid-19, hàng trăm nghìn người đàn ông rời khỏi đất nước để tránh bị huy động đi chiến đấu ở Ukraine và tình trạng di cư vào Nga đạt mức thấp nhất vào năm 2023.

Báo cáo xã hội học của Hội đồng châu Âu (EC), cho thấy năm 2003, trên toàn lãnh thổ châu Âu có gần 814 triệu cư dân sinh sống, trong đó 803,5 triệu người thuộc các nước thành viên EC.

Như vậy, so với một năm trước đó, dân số của EC chỉ tăng 0,08%, là mức tăng thấp nhất so với các châu lục khác.

Trong năm 2003, chỉ trừ Thổ Nhĩ Kỳ, còn lại các quốc gia thành viên khác của EC đều có mức tăng dân số không đáng kể, không tăng như ở các nước Đông Âu, thậm chí còn giảm sút tại các nước Tây Âu.

Trong tháng 1 vừa qua, tại Hungary có 1.230 cặp kết hôn, mức thấp nhất kể từ tháng 1/2014.

Đến năm 2017, các nước như Na Uy, Phần Lan và Iceland đã ghi nhận tỷ lệ sinh thấp kỷ lục, từ 1,49 đến 1,71 em bé/phụ nữ và đang tiếp tục giảm.

Kết quả khảo sát nhân khẩu học trong khu vực Bắc Âu cho thấy, các gia đình đông con và phụ nữ trẻ mang thai ngày càng thấp, trong khi số người lập gia đình muộn hoặc không muốn có con tăng mạnh. Các chuyên gia cho rằng, sự bất ổn về tài chính và chi phí nhà ở quá cao là hai nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng trên.

Theo dữ liệu trang web của Bộ Nội vụ Trung Quốc, chỉ 6,83 triệu cặp vợ chồng hoàn thành đăng ký kết hôn trong năm 2022, giảm khoảng 800.000 so với năm trước đó.

Tỷ suất sinh năm ngoái là 6,77 trẻ /1000 người, giảm so với mức 7,52 trẻ /1000 người vào năm 2021. Một mức sinh thấp kỷ lục trong nhiều năm. 

Trong một cuộc khảo sát do Hiệp hội Dân số, Sức khỏe và Phúc lợi Hàn Quốc thực hiện với khoảng 1.000 người năm ngoái, khoảng 2/3 số người độc thân trong độ tuổi từ 19-34 đang không ở trong mối quan hệ nào.

Trong đó, 61% phụ nữ và 48% nam giới khẳng định họ không muốn tìm bạn trai hoặc bạn gái trong tương lai.

Các nền kinh tế thịnh vượng nhất châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc cũng ghi nhận xu hướng dân ngại sinh. Năm thứ 6 liên tiếp, Hàn Quốc ghi nhận tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới.

Việt Nam 60 năm qua, tỷ lệ tăng dân số giảm mạnh, từ mức rất cao là 3,9% (năm 1960) xuống còn 1,14% (2019) và 0,95% (năm 2021).