TẠI SAO LẠI TỒN TẠI TÂM LÝ CON CUA?
Bản chất đố kỵ của đồng nghiệp tôi được minh họa bởi thuật ngữ “TƯ DUY CỐ ĐỊNH” của nhà tâm lý học trường Stanford Carol Dweck.
Người có tư duy cố định (fixed mindset) tin rằng tính cách, trí thông minh và những phẩm chất sáng tạo của họ là cố định và không thể cải thiện được. Đó là lý do tại sao họ có xu hướng né tránh khó khăn, thách thức, dễ dàng từ bỏ, bỏ ngoài tai ý kiến phản hồi và cảm thấy bị đe dọa bởi thành công của người khác.
Vì vậy thay vì làm những việc mang tính thách thức và tiến lên phía trước, họ lại chỉ thích chơi nhỏ và dìm người khác xuống như một cách để “nâng mình lên.” Về bản chất, đó là lý do tại sao tâm lý con cua tồn tại.
Nó thể hiện ở những người mang tư duy cố định không muốn mở rộng giới hạn của tư duy của họ hoặc nhìn xa hơn cái bản ngã tự tạo của họ. Họ bất mãn với hoàn cảnh hiện tại của mình nhưng không chấp nhận rằng họ có một lựa chọn hay khả năng tạo dựng thứ mà họ thực sự mong muốn trong cuộc sống.
Và cho dù đó là do sợ hãi, bất an, viện lý do, những thói quen xấu, những niềm tin hạn chế hay thiếu động lực, họ khó mà chấp nhận quan điểm rằng bất cứ ai cũng có thể tạo ra thay đổi tích cực cho bản thân.
Kết quả là, thay vì làm chủ hoàn cảnh và đối mặt với những vấn đề của riêng họ, họ lại tìm cách giảm bớt sự tự tin và ngăn cản tiến bộ của những ai có dấu hiệu đang đạt được thành công vượt mặt họ. Và họ làm điều này vì đố kỵ và tức giận, thông qua hành vi dìm hàng, chỉ trích, gây chán nản và những hành động ác ý.
Tóm lại, những người mắc phải Tâm lý con cua thường mang theo mình câu thần chú này: “Ăn không được thì đạp đổ.” Và đó là lý do tại sao mà đôi khi, bạn thường không nhận ra, môi trường sống của chúng ta có thể kìm hãm ta tiến lên, phát triển theo hướng mà ta mong muốn.
Đó là lý do tại sao James Clear đã viết trong cuốn sách Atomic Habits (Bản dịch tiếng Việt: Thay Đổi Tí Hon Hiệu Quả Bất Ngờ):
“Môi trường là bàn tay vô hình nhào nặn hành vi con người.”
Nhưng đây là điều mà bạn và tôi cần nhận ra: Đôi khi chúng ta là nạn nhân của Hiệu ứng Con cua, và có khi chúng ta lại là kẻ chủ mưu. Có lúc bạn là người kéo người khác xuống, và đến lượt bạn lại bị ai đó lôi xuống.
St
