SAO TA CỨ “TRÔNG MẶT MÀ BẮT HÌNH DONG”?

 

Những nhận xét về người khác dù là bạn thiên về tình huống hay tính cách thì cũng nên cẩn thận suy xét bởi vì có khi chúng đem tới hậu quả mà bạn không thể tưởng tượng nổi.

 

Lâu lắm rồi cô bạn tôi có kể cho tôi nghe một câu chuyện. Chả là hôm ấy cổ chạy xe dừng ở một ngã tư đèn đỏ, bỗng dưng thấy có một ông chú khoảng ba mươi mấy tuổi mặc quần tà lỏn, hình xăm rất ghê, miệng phì phèo thuốc là đang đi lại chuẩn bị băng qua đường.

 

Cô thì không có cảm giác gì mấy, nhưng mấy người xung quanh cô xì xì xầm xầm, chỉ chỉ trỏ trỏ về hướng chú đi, mặt thì nhăn lại một đống, có vẻ khinh khi lắm. Chú ấy đi đến bên góc đường, chuẩn bị băng qua thì bỗng chợt lại ngồi xuống, mọi người đang không hiểu chú làm gì thì thấy chú nâng cái thùng rác bị ngã lên và lượm mấy miếng rác vươn vãi ở bên ngoài bỏ vào trong.

 

Lúc ấy thì tiếng xì xầm mới chấm dứt, và bạn tôi cũng phải đi vì đèn đã chuyển xanh. Cô ấy bảo lúc đấy thấy trong lòng rất vui và vì có thể chứng kiến một câu chuyện đẹp đến vậy và nó đồng thời cũng dạy cho cô thêm một bài học mà có lẽ ai cũng được dạy nhưng chúng ta cứ vô tình hay hữu ý quên mất nó. Bài học, “Đừng nhìn mặt mà bắt hình dong.”

 

Có lẽ đa số các bạn khi nghe tôi miêu tả về ngoại hình của ông chú ấy đều có cảm nghĩ đó là một tên đầu gấu đầu đường xó chợ, chuyên môn bắt nạt người khác và giỏi ăn vạ đúng không? Thật ra khi bạn nghĩ như vậy, chính là bạn đã mắc phải sai lầm khi quy chụp suy nghĩ lên người khác, một khái niệm trong tâm lý học (fundamental attribution error), khi ấy bạn đã đánh giá cao sức ảnh hưởng của tính cách và đồng thời hạ thấp sức ảnh hưởng của tình huống xung quanh.

 

Khi bạn nhìn người khác thì bạn chỉ thấy được một khía cạnh của họ ở một trường hợp nhất định. bạn thường không quan tâm đến tình huống mấy mà cho rằng anh ta hành xử như thế là do tính cách anh ta như thế. Đó là lúc bạn trông mặt mà bắt hình dong.

 

Thế còn đọc vị thì sao?

Khi bạn hiểu rõ và nắm bắt được khái niệm sai lầm khi quy chụp suy nghĩ lên người khác, nó sẽ giúp bạn đọc vị người khác một cách chính xác hơn. Để tránh những sai sót khi nhận xét một con người dựa trên một khía cạnh hay một hành động của họ, việc đọc vị cần phải thực hiện một các có hệ thống.

 

Đương nhiên, người đọc vị luôn nên giữ vị thế là một “người thứ ba” đứng bên ngoài quan sát và cố gắng thu thập càng nhiều thông tin càng tốt trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào về tính cách hay con người mà mình đang đọc vị.

 

Ví dụ như bạn muốn biết cô giáo đang dạy mình có phải là cô giáo tốt hay không thì bạn nên quan sát cách cô đối xử với học sinh trong lớp, cách cô giải thích vấn đề với những bạn học sinh chưa hiểu ở ngoài lớp, cách cô giao tiếp với các thầy cô trong trường, bạn có gặp khó khăn khi muốn liên lạc với cô để hỏi câu hỏi hay không…?

 

Tức là do bạn chỉ muốn biết cô có phải là giáo viên giỏi hay không, thì bạn chỉ nên quan sát môi trường học tập và làm việc của cô, chứ bạn không cần quan sát khi cô hành xử thế nào khi đi chơi với bạn bè, hay cô đối với người trong gia đình mình có tốt hay không?

Bởi vì trường học và gia đình là hai môi trường khác nhau, nếu bạn gộp chung hai môi trường như vậy để đưa ra một nhận xét thì rất là chủ quan và bạn sẽ dễ bị rối loạn.

 

Nghiên cứu cho biết, những hành vi thường dễ đoán nhất liên quan đến địa vị xã hội, niềm đam mê, khả năng tài chính của từng người. Đẳng cấp của những cái đó thường ảnh hưởng đến vẻ ngoài và cách hành xử của một người trong mọi vấn đề.

 

Thông thường, người hay thương xót người khác thì rộng lượng, công bằng, chân thành, quan tâm gia đình, thường tha thứ người khác. Ngược lại người không biết quan tâm thì thường hay chỉ trích, khó chịu, gay góc, và nhận xét người khác không biết suy nghĩ.

 

Người thỏa mãn với tài chính của mình thì thường tự tin, tốt bụng, biết tha thứ mặc dù họ cũng có thể không dư dật vật chất. Người không thỏa mãn với địa vị của mình thì thường nhẫn tâm, gay gắt, và thường hay thu mình tự bảo vệ dù cho họ là người rất chăm làm việc và rất tập trung vào công việc của mình.

 

Người hạnh phúc với mọi thứ thì thường nhìn mọi việc rất khách quan, hy vọng, cần cù còn người không hạnh phúc thì thường coi họ là nạn nhân của sự bất công, hay công kích người khác, thích trả thù vặt và không có nghị lực. Nếu bạn để ý thì những bộ phim trên ti vi thường hay khắc họa nhân vật theo những phân tích trên.

 

Kết

Vậy thì bài học chính mà tôi muốn đưa ra ở đây là gì? Đó là những nhận xét về người khác dù là bạn thiên về tình huống hay tính cách thì cũng nên cẩn thận suy xét bởi vì có khi chúng đem tới hậu quả mà bạn không thể tưởng tượng nổi, và đọc vị người khác không dễ dàng, nhất là đối với những người bạn mới gặp một hai lần và bạn phải luyện tập khả năng quan sát và phân tích trước khi bạn có thể thuần thục đọc vị người khác.

 

Hải Đường

 

NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CÓ KỶ LUẬT LÀ NÔ LỆ CHO CẢM XÚC, DỤC VỌNG VÀ ĐAM MÊ

 

Khi còn trẻ, Tiến sĩ Covey được hướng theo nghề kinh doanh khách sạn của gia đình, song đó không phải là con đường dành cho ông. Ông muốn góp phần tạo ra sự khác biệt – trở thành một người thầy, cống hiến cuộc đời mình cho công cuộc khai phá tiềm năng con người.

“Mỗi một con người đều quý giá, được ban tặng khả năng và tiềm năng to lớn, gần như vô tận,” ông viết.

 

Vì vậy mà ông theo học cao học tại Harvard, trở thành giảng viên đại học, và rồi mở rộng tầm ảnh hưởng của mình với vai trò tư vấn cho các nhà lãnh đạo trong kinh doanh và chính phủ. Thông qua việc xuất bản quyển The 7 Habbits of Hightly Effective People (7 Thói Quen Của Người Thành Đạt) năm 1989, vốn được nhiều người xem là quyển sách có tầm ảnh hưởng nhất thời đại chúng ta,

 

7 đúc kết về kỷ luật bản thân của stephen r. covey

1.    Sáng nào cũng vậy, tôi đều nỗ lực chiến thắng cái tôi gọi là “thắng lợi cá nhân.” Tôi vừa đạp xe vừa tập thể dục trong phòng vừa đọc Kinh Thánh ít nhất ba mươi phút. Sau đó, tôi bơi hùng hục trong mười lăm phút, rồi tập yoga ở chỗ nước cạn của hồ bơi trong mười lăm phút.

 

Tiếp đó, tôi cầu nguyện bằng tinh thần lắng nghe, chủ yếu lắng nghe lương tâm trong lúc hình dung những việc còn lại trong ngày, bao gồm những việc quan trọng trong nghề và các mối quan hệ then chốt với những người tôi yêu quý, cộng sự và khách hàng. Tôi cảm thấy mình đang sống theo những nguyên tắc đúng đắn và đạt được những mục tiêu giá trị.

 

2.    Hãy lắng nghe lương tâm về những điều mà bạn biết mình nên làm, rồi bắt đầu từ việc nhỏ trước – đưa ra lời hứa và giữ lời. Rồi tiếp tục đưa ra lời hứa lớn hơn và giữ lời hứa đó. Cuối cùng, bạn sẽ phát hiện ra rằng ý thức danh dự lớn hơn tâm trạng, và điều đó sẽ cho bạn sự tự tin và hứng khởi để tiếp tục chuyển sang những khía cạnh khác mà bạn cảm thấy mình cần cải thiện hoặc hỗ trợ.

 

3.    Hầu hết mọi người đánh đồng kỷ luật với mất tự do. Thực tế ngược lại, chỉ người có kỷ luật mới thực sự tự do. Người vô kỷ luật là nô lệ của tâm trạng, sự ham muốn và những xúc cảm mãnh liệt.

 

4.    Hầu hết mọi người nói lỗi lầm của họ là thiếu tính kỷ luật. Ngẫm nghĩ sâu hơn, tôi tin rằng đó không phải là vấn đề. Vấn đề cơ bản là họ không “ươm” những điều ưu tiên vào trái tim lẫn trí óc của mình.

 

5.    Lên kế hoạch hàng tuần giúp cân bằng tốt hơn là lên kế hoạch hàng ngày. Hầu hết mọi người đều tính theo tuần. Dường như có một sự công nhận ngầm lâu đời rằng tuần lễ là đơn vị hoàn chỉnh duy nhất của thời gian.

 

Kinh doanh, giáo dục và nhiều lĩnh vực khác của xã hội đều hoạt động trong khuôn khổ tuần lễ. Hãy lên kế hoạch làm việc theo những ngày nhất định và những ngày khác để dành cho thư giãn hoặc lấy cảm hứng.

 

6.    Thắng lợi cá nhân đi trước thắng lợi công khai. Tự chủ và kỷ luật bản thân là nền tảng tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với người khác.

 

7.    Hãy tuyên chiến với khuynh hướng trì hoãn, vô kỷ luật, khuynh hướng yếu kém. Hãy thực hiện điều đó âm thầm – và tôi nói cho bạn biết, bạn sẽ “vã mồ hôi” cho mà xem; đó không phải là việc dễ dàng – đó là việc khó khăn nhất – nhưng hãy dành thời gian thực hiện nó và chứng kiến sự thẩm thấu và sức mạnh bước vào cuộc sống của bạn.

 

Sự khởi đầu – giai đoạn khó nhất trên con đường kỷ luật bản thân

Nhiều năm trước, chúng ta đều sững sờ trước những chuyến du hành lên mặt trăng. Những từ thậm xưng như “kỳ diệu” và “lạ thường” cũng không đủ để mô tả những ngày quan trọng ấy.

Những chuyến đi đến “thiên đường” đó ngốn nhiều sức lực và năng lượng nhất ở đâu? Đi bốn trăm ngàn kí-lô-mét đến mặt trăng ư? Quay trở lại trái đất ư? Quay quanh mặt trăng ư? Hay rời khỏi mặt trăng?

 

Không, không phải ở những lúc đó - thậm chí cũng không phải tất cả những lúc đó cộng lại với nhau. Mà chính là lúc rời khỏi trái đất. Năng lượng tiêu hao nhiều hơn trong vài phút đầu tiên rời khỏi bệ phóng, trong vài kí-lô-mét đầu của hành trình hơn là tám trăm ngàn kí-lô-mét trong vài ngày tiếp theo. Thói quen cũng có một lực hấp dẫn cực lớn kéo ta lại.

 

Phá vỡ những khuynh hướng cố hữu thấm sâu từ gốc rễ, như thói quen trì hoãn, sự thiếu kiên nhẫn, thói hay soi mói, hay lối sống xa hoa, ích kỷ đòi hỏi rất nhiều ý chí và thay đổi trong cuộc sống của chúng ta. Quan trọng hơn hết, bạn phải đủ quyết tâm để vượt qua được giai đoạn đầu tiên - đoạn khó nhất trên con đường kỷ luật bản thân.

 

Stephen R. Covey