THUYẾT TAM GIÁC TÌNH YÊU CỦA STERNBERG VÀ 7 LOẠI HÌNH THÁI TÌNH YÊU

 

Hầu hết chúng ta đều trải qua ít nhất một mối tình lãng mạn trong đời, nhưng thật khó để có thể lý giải chính xác tình yêu là gì. Ngay cả những nhà nghiên cứu cũng chưa thể đưa ra câu trả lời đích đáng cho câu hỏi này. Thế nhưng, vào những năm 80 của thế kỷ 20, Robert Sternberg - một nhà tâm lý học người Mỹ - đã trả lời câu hỏi trên bằng cách công bố Thuyết tam giác tình yêu (The triangular theory of love) và đưa ra một khái niệm phổ quát về tình yêu.

 

Theo lý thuyết của Sternberg – nhà tâm lý học người Mỹ đồng thời là giáo sư khoa Phát triển Con người tại đại học Cornell, khái niệm tình yêu được miêu tả như một mô hình tam giác với ba góc là những thành tố cấu thành. Một số dạng tình yêu sẽ tập trung vào yếu tố tình cảm giữa hai cá thể hoặc yếu tố thể xác. Tuy nhiên, các dạng thức tình yêu này cũng có thể được áp dụng trong các mối quan hệ cá nhân khác.

 

Ba thành tố bao gồm:

• Sự thân mật (Intimacy): bao gồm cảm giác gần gũi, gắn kết.

• Sự đam mê (Passion): bao gồm những xúc cảm và khát khao âu yếm, lãng mạn và nhu cầu thỏa mãn nhu cầu sinh lý.

• Sự cam kết (Commitment): bao gồm những cảm giác khiến chúng ta quyết tâm bên cạnh người ấy, cùng nhau hướng về những mục tiêu chung.

Sự cân bằng giữa nhu cầu sinh lý và nhu cầu tình cảm là một điều rất cần thiết, và việc việc thiếu vắng các thành tố kể trên trong một mối quan hệ không được tính là tình yêu (non-love).

7 hình thái của tình yêu

Ba thành tố của tình yêu tương tác với nhau một cách có hệ thống. Sự xuất hiện của một thành tố hoặc hai trở lên sẽ tạo thành bảy hình thái của tình yêu.

 

1. Tình bạn (Friendship) Một thành tố

Thành phần: Sự thân mật (Intimacy)

Hình thái này xuất hiện khi các cá thể có sự gần gũi và cảm tình với nhau, nhưng vẫn chứa sự đam mê hay cam kết nhất định như mối quan hệ lãng mạn. Tình bạn có thể là nền tảng để phát triển các mối quan hệ tình cảm khác nhau.

 

2. Tình yêu đắm say (Infatuation) Một thành tố

Thành phần: Sự đam mê

Đặc trưng của dạng tình cảm này chính là cảm giác ham muốn điển hình như đam mê thể xác mà không cần đến tình cảm hay sự cam kết. Mối quan hệ này không có đủ thời gian để phát triển thêm những cảm xúc thân thiết, những yếu tố lãng mạn hay tiến đến tình yêu vẹn toàn. Sự thân thiết hay những lãng mạn có thể xuất hiện khi giai đoạn này kết thúc. Thông thường, cảm xúc mê đắm sẽ rất mãnh liệt ngay từ phút ban đầu.

 

3. Tình yêu trống rỗng (Empty Love) Một thành tố

Thành phần: Sự cam kết

Đặc tính của dạng tình yêu này không có sự đam mê và gần gũi. Đôi khi tình yêu mãnh liệt có thể biến tướng trở thành tình yêu trống rỗng. Ngược lại, tình yêu trống rỗng cũng có thể đơm hoa, phát triển thành tình yêu mãnh liệt. Chúng ta có thể bắt gặp hiện tượng này ở các cuộc hôn nhân sắp đặt. Ngay từ đầu, mối quan hệ bắt đầu bằng sự lạnh nhạt nhưng dần dà phát triển thành một dạng thức tình cảm khác, nồng nhiệt hơn.

 

4. Tình yêu lãng mạn (Romantic Love) Hai thành tố

Thành phần: Sự thân mật và Đam mê

Tình yêu lãng mạn gắn kết cảm xúc con người thông qua những cử chỉ thân mật cùng với khát khao dục vọng thuần túy. Những cá thể trong mối quan hệ này có thể thấu hiểu đối phương một cách chi tiết đến sâu sắc. Họ xây dựng quan hệ bằng những đam mê tình ái lẫn tình dục về nhau. Có thể tại thời điểm hình thái tình cảm này diễn ra, những cặp đôi vẫn chưa có những ràng buộc dài hạn hoặc chưa xác định được những dự định tương lai cùng nhau. 

 

5. Tình thân (Companionate Love) Hai thành tố

Thành phần: Sự yêu thích và Thân mật

Đặc điểm của loại hình này bao hàm sự thân thiết gần gũi, song lại thiếu mất nhiệt huyết của tình yêu. Dạng thức này bao gồm sự gần gũi hoặc yêu thích đối phương và cả tính cam kết vốn có trong mô hình tam giác kể trên. Hình thái này cao hơn tình bạn vì đây là sự cam kết dài hạn dẫu không có hoặc rất ít xúc cảm dục vọng về nhau.

Loại hình này thường thấy trong các cuộc hôn nhân không còn tình cảm, họ sống với nhau chỉ vì hai chữ “tình thân”. Loại tình yêu này cũng có thể thấy trong các mối quan hệ bạn bè thân thiết và các thành viên trong gia đình.

 

6. Tình yêu khờ dại (Fatuous Love) Hai thành tố

Thành phần: Cam kết và Đam mê

Tình yêu khờ dại được tạo bởi sự cam kết và đam mê, không có sự gần gũi và yêu thích. Ví dụ điển hình cho loại hình tình cảm này chính là những mối tình được xây dựng một cách chóng vánh từ những lời gạ gẫm tán tỉnh mà những người trong cuộc không nhận ra đó chỉ là cảm xúc nhất thời. Họ bị sự đam mê thúc đẩy nhanh chóng xác lập mối quan hệ mà không có thời gian xây dựng cảm xúc thân thiết cho nhau.

Thông thường, người ngoài cuộc sẽ cảm thấy khó hiểu vì sao các cặp đôi ấy lại gấp rút như vậy. Đáng tiếc, những cuộc hôn nhân bắt đầu từ mối quan hệ này thường không bền vững. Nếu họ hạnh phúc, mọi người sẽ nghĩ hạnh phúc ấy có được do họ “ăn may”.

 

7. Tình yêu vẹn toàn (Consummate Love) Ba thành tố

Thành phần: Sự thân mật, Đam mê và Cam kết 

Cả ba thành tố đều góp phần tạo nên tình yêu vẹn toàn. Đây chính là kiểu tình yêu lý tưởng. Những cặp đôi này thường trải qua sự tương hợp về mặt thể xác trong một thời gian dài và họ chẳng thể tưởng tượng nổi bản thân sẽ ở cạnh ai khác. Họ luôn nghĩ hạnh phúc sẽ không đến với họ nếu người đó không xuất hiện. Những cặp đôi này luôn tìm cách vượt qua những trở ngại và áp lực cùng nhau.

Theo Sternberg, tình yêu vẹn toàn khó để duy trì hơn việc đạt được vì mọi thành tố của kiểu hình này bắt buộc phải luôn vận động. Nếu hành vi và cảm xúc không tồn tại, đam mê sẽ không có và tình yêu vẹn toàn có thể quay trở lại hình thái tình thân.

 

Theo Sternberg, tầm quan trọng của các thành phần cấu tạo nên tình yêu có thể khác nhau tùy vào mỗi cá nhân và mỗi cặp đôi. Cả 3 thành tố đều cần thiết cho các mối quan hệ lãng mạn nhưng số lượng của chúng sẽ phải thay đổi tùy theo từng mối quan hệ hoặc từng thời điểm chúng phát triển.

 

Hiểu được sự tương tác của các thành tố có thể giúp chúng ta nhận ra đâu là điểm cần cải thiện trong mối quan hệ. Chẳng hạn như một cặp đôi nhận thấy đam mê dành cho nhau đã không còn như trước, họ sẽ tìm cách thắp lại ngọn lửa tình yêu dành cho nhau trước khi quá muộn.

 

Phương Thảo

 

Tình thân là… khoảng cách. Yêu bao nhiêu là đủ, xa bao nhiêu thì nồng?

 

TÌNH THÂN LÀ… KHOẢNG CÁCH. YÊU BAO NHIÊU LÀ ĐỦ, XA BAO NHIÊU THÌ NỒNG?

 

Đời người như một thước đo, phải có chừng mực, giữ được sự trung dung thì tình cảm mới giữ được bền lâu. Tình cảm như thể diện của một người, đừng bao giờ vượt qua giới hạn đó.

Con người sống với nhau, nhất định phải nắm chắc chừng mực. Dẫu mối quan hệ dẫu thân thiết thế nào cũng đừng quá gần gũi, nếu không cuối cùng cũng chỉ có thể dần dần xa cách nhau.

 

Giữa bạn bè với nhau mà quá thân thiết thì dễ làm tổn thương nhau. Trong lời ăn tiếng nói mà không giữ ý, vấn đề tiền bạc không phân minh, không có chừng mực, hành động cợt nhả thiếu sự tôn trọng thì lâu dần bạn bè cũng dần đội nón ra đi.

Dẫu là người thân thì bạn cũng không nên can thiệp vào cách giáo dục trẻ nhỏ trong những gia đình trẻ. Dẫu là vợ chồng cũng không nên dò la tin tức về bạn đời của mình.

 

Đối với vợ chồng

Nếu ngày nào bạn cũng ‘dính’ lấy chồng hoặc vợ của mình, họ sẽ cảm thấy ngột ngạt trong tình yêu thương của bạn và cảm thấy đánh mất chính mình. Cuối cùng, tình cảm của hai người lại trở nên nguội lạnh như tro tàn.

Đôi khi chúng ta hoảng sợ khi thấy vợ chồng mình quan tâm tới một sự việc nào khác, một người nào khác, chứ không phải chúng ta. Thậm chí chúng ta còn ghen cả với tình cảm họ dành cho cha mẹ, anh chị em, người thân, bè bạn của vợ, chồng mình.

Kỳ thực tình yêu đó là sự ích kỷ, chỉ muốn độc chiếm toàn bộ tình cảm của người ấy. Luôn ‘dính’ lấy vợ hay chồng bạn như hình với bóng chỉ khiến “tổ ấm” của bạn được tăng nhiệt thành “tổ nóng” mà thôi. Vậy nên với người bạn đời hãy chừa lại cho nhau một chút không gian.

 

Đặc biệt là những cặp vợ chồng có sở thích khác nhau, thì không thể ép buộc bạn đời hay bản thân mình cũng phải có chung một sở thích. Hãy giữ một khoảng cách nhất định và tán đồng với sở thích của bạn đời. Nhưng sau đó mỗi người vẫn đều cần có không gian riêng của mình, có những người bạn của riêng mình. Những nhu cầu cá nhân của họ được thỏa mãn cũng sẽ giúp họ cảm thấy thật hạnh phúc khi trở về mái ấm của mình. Như vậy gia đình mới có thể cùng chung sống vui vẻ, thuận hòa, bền lâu.

 

Cha mẹ và con cái

Cha mẹ luôn coi con cái như bảo vật trên tay, cố gắng chở che, chăm bẵm cho chúng. Ngay cả khi con cái đã trưởng thành và có gia đình riêng của mình, thì trong mắt nhiều bậc phụ huynh con cái họ vẫn chỉ là những đứa trẻ. Nhưng nếu cha mẹ quá phiền lòng và chăm sóc con cái thái quá, ngược lại thậm chí còn gây phiền toái và khiến chúng không có cơ hội trưởng thành.

 

Cùng với sự phát triển của xã hội, ngày càng có nhiều ông bố bà mẹ có thể chấp nhận việc giữa mình và con cái có một khoảng cách nhất định.

Nhưng khoảng cách đó không được quá xa, hai bên vẫn phải luôn quan tâm tới nhau, vẫn có giới hạn, có khoảng cách, có sự kết nối và sự trông ngóng. Như vậy sẽ khiến trẻ có không gian trưởng thành và được là chính mình, sống theo đúng nguyện ý của mình và dám chịu trách nhiệm với những gì mình lựa chọn.

Cha mẹ cũng sẽ có nhiều thời gian hơn để chăm sóc cho bản thân, hay đi du lịch đây đó, hâm nóng lại tình cảm đôi lứa. Từ đó mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái sẽ ngày càng tốt đẹp hơn.

 

Là người thân cũng phải nhất mực cung kính, tránh sự tùy tiện, cá mè một lứa

Tình thân là thứ tình cảm thiêng liêng, bền vững và khó bị cắt đứt nhất. Dẫu sống người thân cũng không được quá tùy tiện, nhất định phải có sự tôn kính. Khi người nhà giúp đỡ bạn cần bày tỏ sự cảm ơn, không nên coi đó là chuyện đương nhiên hay nghĩa vụ. Khi người nhà gặp khó khăn cần kịp thời giúp đỡ, có thể là những lời động viên ấm áp về tinh thần hay sự hỗ trợ về vật chất.

 

Không nên quá tò mò và thăm hỏi những chuyện riêng tư của người thân. Nhưng nếu họ muốn chia sẻ thì hãy chăm chú lắng nghe. Dẫu biết thì cũng không nên lấy câu chuyện đó làm quà mà bàn luận, cũng đừng can thiệp nếu họ không nguyện ý.

Trong tâm mỗi người luôn có một góc nhỏ không muốn người khác đặt chân vào. Hãy để họ được là chính mình, tôn trọng họ cũng là tôn trọng tình thân của các bạn.

 

Tuổi càng lớn thì càng phát hiện ra tình yêu, tình thân, tình bạn, thứ tình cảm nào cũng đáng quý. Cho nên đừng tiến quá sâu vào không gian riêng của bất kỳ ai. Hãy để người khác được sống thoải mái với chính bản thân họ và mang đến sự ấm áp cho họ. Đây có lẽ cũng chính là một khoảng cách tốt đẹp nhất.

 

Có câu “Xa thương gần thường”, khoảng cách tự nó đã sinh ra cái đẹp. Một khoảng cách phù hợp giúp mỗi người đều được là chính mình, được tự do trong không gian của mình. Kỳ thực đó chính là sự tôn trọng và trân quý lẫn nhau.

Mỗi người mỗi mệnh, mỗi người đều phải tự bước đi trên đôi chân của mình cho tới cuối hành trình của sinh mệnh. Mỗi người đều có những đặc tính riêng không thể trộn lẫn. Dẫu thân thiết như cha mẹ, vợ chồng, con cái cũng không thể sống thay cho người khác. Vậy nên hãy giữ một khoảng cách nhất định để tình thân, tình bạn, tình yêu đẹp hơn.

 

Minh Nguyệt