Euthymia: Hạnh Phúc Đích Thực

 

EUTHYMIA: HẠNH PHÚC ĐÍCH THỰC

 

Democritus gọi hạnh phúc đích thực là euthymia, có thể hiểu là sự bình tĩnh, sự thanh thản, hoặc tâm trạng ổn định. Đây không phải là niềm vui bốc đồng hay cảm giác khoái lạc nhất thời, mà là một trạng thái cân bằng và an yên trong tâm hồn, không bị quấy rầy bởi sợ hãi hay ham muốn thái quá.

 

Để đạt được euthymia, Democritus nhấn mạnh vai trò trung tâm của lý trí (logos) và sự điều độ (moderation). Con người phải học cách phân biệt giữa những giá trị thực chất và những ảo vọng phù phiếm.

Sự điều độ trong mọi hành vi – ăn uống, tình dục, quyền lực – là chìa khóa. Tránh xa sự thái quá giúp ta tránh khỏi những hậu quả đau khổ và hối tiếc.

-----

* Democritus là một trong những bộ óc vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại, người đặt nền móng cho chủ nghĩa duy vật bằng Học thuyết Nguyên tử. Sống vào khoảng 460–370 TCN, Democritus không chỉ là nhà vật lý học tiên phong mà còn là nhà đạo đức học sắc sảo, đề xuất rằng mọi vật chất đều được tạo thành từ các hạt siêu nhỏ không thể chia cắt. Tư tưởng của ông đại diện cho đỉnh cao của triết học Tiền-Socrates, cung cấp một giải pháp cơ học để giải thích sự tồn tại của vũ trụ luận mà không cần đến yếu tố siêu nhiên.

 

 

HẠNH PHÚC LÀ SỐ PHẬN HAY KẾT QUẢ CỦA SỰ LỰA CHỌN?

 

Khi được hỏi đang mong mỏi điều gì nhất, câu trả lời của mọi người thường là hạnh phúc. Nhưng nhiều người vẫn đang loay hoay tự hỏi liệu hạnh phúc là sự chọn lựa hay là sự an bài của số phận. Nếu nó nằm ở quyết định của mỗi người, sao phần nhiều trong chúng ta vẫn còn chìm đắm trong khổ đau, bất hạnh?

 

Chuẩn mực của hạnh phúc là do mỗi cá nhân đặt định nhưng nhìn chung, đạt được hạnh phúc thật sự là điều không hề dễ dàng. Nếu bạn muốn hạnh phúc là một dạng thức của quá trình chọn lựa thì trước tiên, phải biết được điều gì ngăn cản bạn đến với sự chọn lựa ấy và làm thế nào chúng ta có thể khắc phục những trở ngại này.

Hạnh phúc có phải là một dạng cảm xúc?

Hạnh phúc là một phạm trù của cảm xúc nhưng lại không thể lý giải chính xác một cách dễ dàng. Nó không phải là một cảm xúc độc lập mà là phức hợp của những trạng thái tích cực, thỏa mãn, từ vui thích, phấn khích cực độ cho đến hài lòng, mãn nguyện từ những điều nhỏ nhặt. Và một khi nhận định rõ từng loại cảm xúc riêng biệt ấy, chúng ta sẽ có thể gỡ rối nếu rơi vào bế tắc trong cuộc sống.

 

Một điều nữa cần phải được khẳng định là cảm xúc mang tính nhất thời. Những điều chúng ta cho là mãi mãi thực chất được hình thành từ chuỗi những cảm xúc nối dài, tạo cho con người ảo tưởng rằng có một thứ cảm giác trường tồn như yêu, hận, buồn, vui… Nếu sáng suốt nhìn lại, hẳn mỗi người sẽ nhận ra rằng không hề có một loại cảm xúc nào trong bạn có thể duy trì suốt ngày cả.

 

Một ngày của bất kỳ ai trong chúng ta cũng đều là đan xen của những xúc cảm buồn vui lẫn lộn, thích thú có mà chán nản cũng len lỏi đâu đó. Giả chăng, điều làm con người ta lầm tưởng việc ai đó vui vẻ hay buồn chán cả ngày là hệ quả của việc duy trì sắc thái những cảm xúc ấy tương đối liên tục.

 

Thế nên, để biến hạnh phúc thành một nhân tố có thể chọn lựa, chúng ta cần học cách nhận biết và thấu hiểu dấu hiệu của những cảm xúc thuộc phạm trù của hạnh phúc. Niềm vui, sự ham thích, mức độ hài lòng, cảm giác phấn chấn chỉ đến một khi chính chúng ta ý thức được mình đang trải qua cảm giác ấy.

Chính ý thức là thứ quyết định việc bản thân mình có hạnh phúc hay không chứ không phải là do người khác xác định thay bạn hoặc số phận an bài.

Có phải ai cũng có thể quyết định hạnh phúc?

Hạnh phúc được cảm nhận qua cách mà chúng ta ý thức về nó. Tuy nhiên, phải chăng ai cũng có thể tự nhận biết các xúc cảm của mình để đi đến quyết định hạnh phúc hay không? Thực tế đã chứng minh có rất nhiều người không thể kết nối mình với phạm trù của hạnh phúc cũng như duy trì cảm giác hạnh phúc của riêng mình một cách đều đặn.

 

Vậy thì điều gì đã cản bước bạn trên con đường đi đến cánh cổng mở ra cảm xúc mà mọi người vẫn mong muốn đạt được ấy?

Đầu tiên, chính là sự suy giảm của thể chất và tinh thần. Đối với những ai đang và có nguy cơ rơi vào trầm cảm, bạn sẽ khó khăn trong việc liên kết những cảm xúc đang có với trạng thái của hạnh phúc.

 

Một lần nữa, chúng ta sẽ phải khẳng định rằng vai trò của nhận thức và sự thấu hiểu cảm xúc chính là chìa khóa để mở ra cánh cửa của sự làm chủ và kiểm soát hạnh phúc. Vì lẽ ấy, hiển nhiên, hạnh phúc cũng sẽ do bạn quyết định và chọn lựa. Sức mạnh của con người đến từ sự hiểu biết. Ý thức rõ bản thân thấu đáo sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn một cách sáng suốt. Chẳng phải hạnh phúc chính là khi bạn đạt được trạng thái cảm xúc mà mình mong muốn đó sao.

Điều đó cho thấy não chúng ta có vẻ dễ kích động và phản ứng mạnh mẽ khi đối diện với những cảm xúc tiêu cực hơn là phần cảm xúc dễ chịu, yên bình. Theo thời gian, nó có thể trở thành thói quen và tất nhiên là một thói quen không tốt chút nào. Nhưng đừng lo, bạn vẫn có thể điều chỉnh phản ứng này bằng cách tập cho não bộ chúng ta hướng đến những điều tích cực. Bằng cách xoay chiều hướng suy nghĩ, lặp lại những tư tưởng tốt đẹp nhuần nhuyễn dù là nhỏ nhặt sẽ giúp chúng ta phấn chấn hơn và “phản kích”, trở thành người có thiên hướng suy nghĩ tích cực.

Hạnh phúc có là định mệnh hay không, bạn sẽ là người quyết định. Nếu bạn cho đó là định mệnh, hẳn suy nghĩ ấy sẽ khiến mọi bất hạnh hay hạnh phúc của bản thân đều trở thành lý lẽ của số phận. Còn nếu như tỉnh táo nhận định và sáng suốt trong cảm xúc, khi ấy, chính bạn đã cho mình quyền lựa chọn hạnh phúc.

Diễm Ái

 

TIỀN CÓ MUA ĐƯỢC HẠNH PHÚC KHÔNG?

 

Tiền bạc và sự đủ đầy dường như luôn đi kèm với “quỷ dữ”, tham nhũng, hối lộ, lừa đảo, phản bội, ăn chơi… Người ta chỉ giữ được những đức tính tốt đẹp, sự chung thủy, mối quan hệ chân thành khi còn nghèo khó. Niềm tin này đã ăn sâu vào trí não mình rất nhiều năm.

 

Giờ đây, dù vẫn còn những bất an, mình đã thực sự xoay chuyển niềm tin ấy. Điều kỳ lạ là, khi hiểu và không còn sợ hãi viễn cảnh giàu có, không gắn nhãn tiền bạc với tội lỗi và rủi ro, cũng không đặt nó đối nghịch với tình cảm, mình lại thấy bản thân trân trọng tiền hơn, cũng nhẹ nhõm hơn khi nghĩ về tiền.

 

Càng coi trọng tiền, mình lại càng ít cảm xúc đau khổ vì nó. Ngược lại, trước đây mình sợ tiền, thậm chí coi thường tiền, nhưng luôn khao khát và đau đớn khi đối diện với những quyết định cần đến tiền.

 

Tiền có mua được hạnh phúc không? Với mình, điều này rất quan trọng. Mình biết, chỉ khi có được cho bản thân một niềm tin mới, đầy đủ và vững chắc, mình mới kiên định trên con đường trở nên độc tập tài chính và nghỉ hưu sớm sau này.

Mình sẽ chia sẻ với bạn những gì mình đã học được và suy nghĩ riêng của bản thân về câu hỏi này.

 

1. Tiền không mua được hạnh phúc

Hạnh phúc là gì vốn là câu hỏi rất khó để trả lời, có đáp án hoàn toàn khác nhau với mỗi người. Nhưng một cách chung nhất, mình nghĩ chúng ta có được cảm giác hạnh phúc trong ba trường hợp:

·       Có thời gian, năng lượng để đem lại niềm vui cho người thân yêu (bố mẹ, vợ chồng, con cái), rộng hơn là sự cho đi;

·       Được tự do làm điều mình yêu thích, có quyền quyết định điều mình làm, lời mình nói, cách mình sống;

·       Cảm thấy bản thân phát triển, mang lại giá trị và được ghi nhận.

 

Cả ba điều dường như không liên quan gì tới tiền. Đâu cần nhiều tiền để ở bên nhau trong một bữa tối đơn giản, ấm áp? Đâu cần tiền để tự quyết định hôm nay sẽ đọc cuốn sách này, ngày mai thử rèn luyện kỹ năng kia? Nếu thích, bạn luôn có thể bỏ việc và tìm việc khác, không ai cấm bạn lựa chọn như vậy.

 

Nhưng, thực tế thì sao?

Dành mười tiếng mỗi ngày đi và về, làm việc ở công sở, bị vắt kiệt sức lực để có tiền trang trải cho cuộc sống, chúng ta đâu còn thời gian và năng lượng cho phát triển bản thân, thể dục thể thao, ngay cả những nụ cười và lời nói ngọt ngào cho người thân cũng trở thành khó khăn?

 

Yêu thương bố mẹ, con cái, mong đem lại niềm vui và sự chăm sóc cho họ, nhưng sự chăm sóc nào cũng cần thời gian hoặc tiền bạc, hoặc cả hai.

Tiền không mua được hạnh phúc, điều ấy đúng. Nhưng tiền có khả năng cho chúng ta đổi lấy thời gian, sự yên tâm, an toàn, thoải mái, và năng lượng để dành cho người thân yêu, cho chính mình, cho rất nhiều sự lựa chọn ta muốn.

 

Khi có được công việc lương cao hơn, mình cắt bớt được một phần công việc tay trái, từ đó có thêm thời gian cho con cái và chính bản thân mình. Mình không còn bắt buộc phải nhận việc bởi từng đồng đều quý giá, dù đôi khi rất rẻ so với công sức bỏ ra.

 

Thứ quan trọng nhất, đáng quý nhất để có được hạnh phúc là sự tự do, thời gian, và quyền lựa chọn. Có điều, để có được những thứ ấy, chúng ta đều cần tiền. Không chỉ một ít tiền vừa đủ hoặc “giật gấu vá vai” rồi nghĩ như vậy mới khiến con người chân thành, gần gũi với nhau, mà là cả một hoàn cảnh tài chính cá nhân vững vàng và đầy đủ.

 

Tiền không phải đích đến. Nhưng nếu thiếu tiền, chúng ta không có phương tiện để đến được bất cứ cái đích nào ta mong muốn.

 

Tạm kết

Đến thời điểm này, mình hoàn toàn không còn chút gì “vương vấn” với tư duy và nỗi lo sợ cũ về việc tiền đối ngược với tình cảm, hạnh phúc không thể được mua bằng tiền. Thực tế là, tiền mua cho chúng ta phương tiện quý giá nhất để hạnh phúc, đó là thời gian và sự thoải mái, yên tâm.

 

Học cách làm bạn với tiền, không còn sợ hãi, nghi hoặc, thậm chí “thù ghét” như trong quá khứ có lẽ là bước chuyển quan trọng nhất của mình trên hành trình này.

 

Tố Uyên