NGƯỜI NHIỀU TIỀN VÀ NGƯỜI GIÀU CÓ KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

 

Người nhiều tiền và người giàu có khác nhau như thế nào?

sách "Tâm lý học về tiền" (The Psychology of Money), tác giả Morgan Housel định nghĩa về tiền không phải là một vật lưu trữ giá trị, mà là vật dẫn của những cảm xúc: hy vọng, mơ ước, nỗi sợ hãi, đau khổ, tự tin, ghen tị, hối tiếc...

 

Để chứng minh cho quan điểm ấy của mình, ông kể lại một câu chuyện có thật của mình: Một triệu phú công nghệ đưa vài nghìn USD cho một nhân viên khách sạn để mua những đồng xu vàng tại một tiệm nữ trang gần đó; tuy nhiên, vị triệu phú này sau đó đã cầm những đồng xu kia ném xuống biển với mục đích "mua vui cho mọi người" mà không hề suy nghĩ.

Ước tính, mỗi đồng xu trị giá khoảng 1000 USD. Cái kết của vị triệu phú này mà Housel viết trong cuốn sách là bị phá sản.

 

Một câu chuyện khác, tác giả Housel lấy dẫn chứng về Ronald Read, một nhà từ thiện, nhà đầu tư, người gác cổng và nhân viên trạm xăng người Mỹ.

Người ta nhìn thấy người đàn ông này là một nhân viên bơm xăng, dọn dẹp nhà vệ sinh suốt mấy chục năm nhưng không hề biết ông đầu tư từng đồng mình có vào chứng khoán.

Khi ông qua đời ở tuổi 92, vào năm 2014, ông đã để lại khối tài sản trị giá 6 triệu USD cho nhiều tổ chức từ thiện địa phương.

 

Đồng tiền có giá trị như thế nào là do cách nhìn nhận và tư duy của mỗi người. Từ những ví dụ mà Morgan Housel đưa ra trong cuốn sách của mình, tác giả đã rút ra sự khác biệt lớn giữa người có tiền và người giàu có:

 

- Người có tiền là người có thu nhập hiện tại cao.

- Người giàu có là người có quyền tự do trong cách sử dụng tiền của mình.

 

Theo Morgan Housel, nhiều người giàu có cảm thấy bản thân không giàu. Họ không quan tâm những người xung quanh nghĩ gì về bản thân mình, thay vào đó, họ tập trung vào việc sử dụng đồng tiền mình có như thế nào. Từ đó, họ quản lý thời gian của mình tốt hơn.

 

Đồng ý với quan điểm của chuyên gia tài chính Morgan Housel, doanh nhân, nhà đầu tư nổi tiếng Robert Toru Kiyosaki cũng viết suy nghĩ trong cuốn sách của mình: "Người có tiền sẽ sở hữu nhiều tiền, còn người thực sự giàu có thì không lo lắng về tiền".

 

Chẳng hạn, bạn làm một công việc mà được trả lương cao hơn mặt bằng chung; tuy nhiên, bạn phải chi trả rất nhiều cho những sinh hoạt phí hằng ngày và lại không biết tiết kiệm do những quyết định kém. Như vậy, bạn chỉ là một người có tiền.

Còn giàu có hay không phụ thuộc vào sự tự do tài chính. Tức là bạn không sống nhờ đồng lương được trả, bạn có thể nghỉ việc ngay ngày mai với số tiền đã tiết kiệm được mà không gặp bất cứ áp lực tài chính nào.

 

Robert Toru Kiyosaki khẳng định sự giàu có thực sự không đo bằng những tờ tiền, mà bằng thời gian. Sự khác biệt đơn giản giữa một người có tiền và một người giàu có nằm ở sự bền vững của giá trị tài sản mà người đó sở hữu.

Hay nói cách khác, một người giàu có sẽ luôn giàu có, còn một người có tiền có thể hết tiền bất cứ lúc nào.

 

Theo vị doanh nhân này, sự khác biệt ấy còn liên quan đến kiến thức tích luỹ của từng người, bởi người giàu có thực sự là người biết cách kiếm tiền và chính vì thế, tiền luôn không ngừng đến với họ.

 

 

GS HARVARD: QUÁ BẬN RỘN HAY QUÁ NGHÈO TRONG THỜI GIAN DÀI LÀM NGƯỜI TA THIỂN CẬN

Người quá bận rộn hoặc quá nghèo trong thời gian dài có một điểm chung, họ sẽ tập trung quá mức vào việc đuổi theo cái mà mình đang thiếu thốn, từ đó dẫn đến việc suy giảm khả năng nhận thức và khả năng phán đoán.

Giáo sư Sendhil Mullainathan của Đại học Harvard cùng với cộng sự là giáo sư Eldar Shafir từ Đại học Princeton đã đưa ra kết luận trên. Nghiên cứu từng được đăng trên tạp chí Khoa học của Mỹ. Bài nghiên cứu cũng được xuất bản trong quyển “Scarcity: Why Having Too Little Means So Much”.

 

Nghiên cứu này xuất phát từ sự khó chịu đối với thói lề mề của bản thân ông Mullainathan. Ông di dân từ Ấn Độ đến Mỹ năm 7 tuổi, sau khi tốt nghiệp Harvard, ông theo học ngành kinh tế tại MIT và nhận được giải thưởng “Thiên tài MacArthur” rồi được nhận làm giáo sư tại đại học Harvard.

Tuy rằng dường như ông có mọi thứ, nhưng ông cảm thấy điều thiếu sót duy nhất của bản thân ông chính là thời gian. Trong đầu ông luôn có rất nhiều kế hoạch, muốn tự mình làm tất cả mọi thứ, nhưng kết quả thường rơi vào tình trạng hứa mà không thể thực hiện. Sau khi nhận ra vấn đề này, Mullainathan đã kết nối vấn đề của bản thân với nghiên cứu xóa đói giảm nghèo quốc tế mà ông đang làm. Cuối cùng, ông đã phát hiện ra vấn đề mà mình đối mặt và lo ngại của người nghèo lại giống nhau đến bất ngờ.

 

Cái người nghèo thiếu thốn là tiền bạc, còn ông thiếu thời gian. Sự giống nhau của hai vấn đề nằm ở chỗ dù có cho người nghèo tiền, cho người bận rộn thời gian, thì họ cũng không thể nào vận dụng tốt nguồn tài nguyên.

Trong tình trạng thiếu thốn tài nguyên (tiền, thời gian, thông tin) lâu dài, sự tìm kiếm những cái mình thiếu thốn đã chiếm hết sự tập trung của những người này, dẫn đến việc khiến họ quên đi những nhân tố có giá trị quan trọng hơn, khiến họ có tâm lý lo ngại và khó khăn trong việc quản lý quỹ thời gian, tiền bạc.

Cũng có nghĩa là khi bạn quá nghèo hoặc quá bận rộn, khả năng suy nghĩ và phán đoán đều sẽ suy giảm, dẫn đến sự thất bại.

 

Nghiên cứu giải thích thêm, sự thiếu thốn lâu dài sẽ gây nên “tư duy khao khát”, dẫn đến việc mất đi khả năng quyết định cần thiết. Một người nghèo sẽ phải luôn tính toán để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, cuối cùng không còn đủ “khoảng trống” để suy nghĩ đến việc đầu tư và phát triển; một người quá mức bận rộn sẽ luôn chạy theo những nhiệm vụ mệt mỏi gấp gáp nhất và phải nhanh chóng hoàn thành trong thời hạn được giao, nên cũng không còn “khoảng trống” để suy nghĩ đến sự phát triển lâu dài hơn.

Đối với những người này, dù cho có thoát khỏi tình trạng thiếu thốn này thì cũng sẽ bị vướng vào “tư duy khao khát” rất lâu.

“Nói một cách khó nghe, sự nghèo khó có thể làm bạn trở nên thiển cận hơn” – GS Mullainathan

Nghiên cứu của ông Mullainathan là một gợi ý quan trọng đối với các vấn đề lý luận giai cấp xã hội và chính sách quốc gia, hình thức phát triển kỹ thuật cũng như quản lý quỹ thời gian cá nhân v.v… Dưới đây nêu ra một vài ví dụ:

 

Ví dụ 1: chính sách an sinh xã hội

Đảng Cộng hòa Mỹ cho rằng người nghèo là do không cố gắng. Đảng Dân chủ cho rằng nguồn gốc của cái nghèo là do xã hội không bình đẳng, quốc gia nên sắp xếp nguồn tài nguyên để giúp đỡ người nghèo.

 

Ông Mullainathan lại chứng minh rằng cả hai đảng đều sai. Không phải là người nghèo không cố gắng mà là bởi vì nghèo quá lâu, họ đã mất đi khả năng suy nghĩ và phán đoán về việc thoát khỏi cái nghèo.

Nếu không thay đổi tình trạng này thì dù có cố gắng cũng vô ích; mà nếu như chỉ đơn giản là phân phát tiền cho người nghèo thì “tư duy khao khát” của họ cũng sẽ dẫn đến việc họ không thể vận dụng phúc lợi được cấp cho để thoát khỏi cái nghèo.

 

Do đó, nên xây dựng một hệ thống phúc lợi xã hội cơ bản nhất, đồng thời duy trì những hình thức cạnh tranh trong xã hội, tài nguyên mở ra cho toàn xã hội để con người có thể bảo trì được tư duy bình thường, cạnh tranh công bằng.

 

Ví dụ 2: Làm sao khi không có đủ thời gian?

Nguyên tắc quản lý thời gian theo cách truyền thống là chia nhỏ từng khoảng thời gian, đồng thời xử lý nhiều nhiệm vụ hơn.

Còn nghiên cứu của ông Mullainathan lại nhận ra rằng lý do không hoàn thành được nhiệm vụ không phải là không đủ thời gian, mà là không đủ tập trung khi xử lý vấn đề. Cách giải quyết chia nhỏ thời gian và xử lý nhiều việc hơn lại sẽ tăng thêm sự lo lắng do bị phân tâm, dẫn đến việc càng không thể chú tâm xử lý nhiệm vụ chủ yếu, kéo dài sự chậm trễ.

Cách giải quyết tốt nhất cho vấn đề này là giảm bớt những nhiệm vụ không cần thiết, nhờ sự giúp đỡ từ bên ngoài, chia nhỏ các vấn đề, từ đó hóa giải sự lo lắng khi xử lý vấn đề.

 

Ví dụ 3: Chúng ta đang bị “oanh tạc” bởi thông tin?

Mỗi ngày chúng ta phải nhận lượng tin tức quá tải, có rất nhiều người cứ luôn bị những tin tức trên mạng xã hội làm phiền, vì thế vài người bắt đầu dùng cách “cắt mạng” để thoát khỏi tình trạng tin tức quá tải.

Trên thực tế không phải là do tin tức quá tải mà là hậu quả của việc “thiếu thốn tin tức hữu ích”. Vấn đề này tốt nhất nên giải quyết bằng cách thiết lập cơ chế chọn lọc tin tức để giúp bản thân chọn ra những tin tức quan trọng.

 

Tóm lại, khi bạn thấy bản thân đang phải vật lộn với tiền bạc, thời gian… hãy dành cho mình 1 chút thư giãn để nhìn lại và đặt ra mục tiêu. Và khi nhìn những người nghèo, hãy dành cho họ nhiều sự cảm thông hơn nữa vì gánh nặng cả về vật chất và tinh thần mà họ mang trên vai.

 

Minh Tuệ

 

 

 

TẠI SAO NGƯỜI XƯA PHÂN BIỆT “BẦN” VÀ “CÙNG”?

Mặc dù hai chữ “bần cùng” thường xuyên xuất hiện cạnh nhau, và cả “bần” lẫn “cùng” đều có ý thiếu tiền, thiếu của, nhưng ý nghĩa của hai chữ này không giống nhau. “Thanh bần” không đáng lo ngại, nhưng nếu lâm vào cảnh “cùng” thì đó mới là “thử thách” thực sự. 

 

Trong mắt người xưa, “thanh bần” không đáng lo. Bạn xem: Khổng Tử lo đạo không lo nghèo; Nhan Hồi dù ở trong nhà tranh rách nát, bữa cơm đạm bạc, vẫn không đổi niềm vui tự tại (“Một giỏ cơm, một bầu nước, ở trong ngõ hẻm. Người khác không chịu nổi sự lo lắng, Nhan Hồi cũng không đổi niềm vui của mình” – trích “Luận ngữ – Ung Dã”).

 

Ngược lại, giàu có mà không tu dưỡng đức hạnh, chỉ chuốc họa vào thân. Thạch Sùng đời Tây Tấn giàu có sánh ngang quốc gia, đấu của cải với người khác, vì tiền mà chuốc họa, khiến cả gia đình bị giết, mãi đến trước khi chết ông mới hối hận. “Quốc ngữ” nói: Nếu không lo tu dưỡng đức hạnh, mà chỉ lo tài sản không đủ, thì đó mới thực sự đáng buồn (Nếu không lo đức không lập, mà lo của không đủ, thì sẽ không kịp thương xót – trích “Quốc ngữ – Tấn ngữ”).

 

Vậy thì, khi ở trong cảnh “thanh bần” hay giàu có, nên đối mặt như thế nào? 

không lo nghèo; Nhan Hồi dù ở trong nhà tranh rách nát, bữa cơm đạm bạc, vẫn không đổi niềm vui tự tại.

 

Nhắc đến đệ tử giàu có nhất của Khổng Tử, ai cũng biết là Tử Cống, người được mệnh danh là thủy tổ của các Nho thương. Tử Cống, người giàu có sánh ngang quốc gia, từng suy nghĩ sâu sắc về “bần” và “phú” trong đời. Tử Cống từng hỏi Khổng Tử: “Nghèo mà không xu nịnh, có tiền mà không kiêu căng, như thế nào?”

Khổng Tử, người dạy học theo tài, đã bày tỏ sự tán thành quan điểm của Tử Cống, nhưng Khổng Tử cũng nói với Tử Cống rằng đó chưa phải là cảnh giới cao. Khổng Tử cho rằng thái độ đối với “bần” và “phú” nên là: “Tuy nghèo mà vui với đạo, tuy giàu mà khiêm tốn giữ lễ”. 

 

Nếu nói “bần” chỉ là sự thiếu thốn vật chất, thì “cùng” không chỉ có nghĩa là thiếu tiền, mà còn phải chịu đựng cả nỗi đau tinh thần. Ý nghĩa gốc của chữ “cùng” là cuối cùng, tận cùng,

“Cùng” cũng có ý nghèo khó, thiếu thốn, nhưng đó thực sự là nghèo đến tận cùng, không còn gì cả. Tuân Tử nói: “Người có nhiều thì giàu, người có ít thì nghèo, người không có gì cả thì cùng”

 

Khi Khổng Tử chu du các nước đến nước Trần, lương thực cạn kiệt, những người theo ngài đều đói lả, không thể dậy được. Tử Lộ, tính tình thẳng thắn, thấy vậy vô cùng oán giận, hỏi Khổng Tử: “Quân tử cũng có lúc khốn cùng đến nỗi không còn cách nào sao?” Khổng Tử nói với Tử Lộ rằng, tuy quân tử cũng có lúc bế tắc, nhưng sự khác biệt giữa quân tử và tiểu nhân là ở chỗ, quân tử khi khốn cùng vẫn kiên trì giữ chính đạo, còn tiểu nhân khi gặp cảnh bế tắc thì sẽ làm bậy. 

 

Lời lẽ động viên thế nhân nhất, chính là câu nói của Vương Bột trong “Đằng Vương Các Tự”: “Tuổi già mà chí khí càng cao, đâu dễ đoán lòng người tóc bạc; càng nghèo khốn thì chí lại càng vững, quyết không từ bỏ hoài bão bay cao.”  Hoàn cảnh càng khốn cùng gian nan, ý chí càng kiên cường. 

 

“Dịch Kinh – Hệ Từ” nói: “Cùng tắc biến, biến tắc thông”, sự vật phát triển đến cực điểm sẽ xảy ra biến đổi, cái gọi là “vật cực tất phản”, “bĩ cực thái lai”. Dù là “bần” hay “cùng” đi nữa, ngay cả khi gặp cảnh “sơn cùng thủy tận nghi vô lộ”, nhưng chỉ cần không thay đổi sơ tâm, kiên trì giữ chính đạo, sẽ phát hiện “liễu ám hoa minh hựu nhất thôn” (qua khỏi chỗ tối tăm, hoa lại nở rộ, lại có một làng khác). 

 

Thanh Ngọc