Nồi cơm của Khổng Tử

 

NỒI CƠM CỦA KHỔNG TỬ

Một lần Khổng Tử dẫn học trò đi du thuyết từ Lỗ sang Tề. Trong đám học trò đi với Khổng Tử có Nhan Hồi và Tử Lộ là hai học trò yêu của Khổng Tử. Trong thời Đông Chu, chiến tranh liên miên, các nước chư hầu loạn lạc, dân chúng phiêu bạt điêu linh, lầm than đói khổ … Thầy trò Khổng Tử cũng lâm vào cảnh rau cháo cầm hơi và cũng có nhiều ngày phải nhịn đói, nhịn khát. Tuy vậy, không một ai kêu than, thoái chí; tất cả đều quyết tâm theo thầy đến cùng.

May mắn thay, ngày đầu tiên đến đất Tề, có một nhà hào phú từ lâu đã nghe danh Khổng Tử, nên đem biếu thầy trò một ít gạo … Khổng Tử liền phân công Tử Lộ dẫn các môn sinh vào rừng kiếm rau, còn Nhan Hồi thì đảm nhận việc thổi cơm. Tại sao Khổng Tử lại giao cho Nhan Hồi - một đệ tử đạo cao đức trọng mà Khổng Tử đã đặt nhiều kỳ vọng nhất - phần việc nấu cơm? Bởi lẽ, trong hoàn cảnh đói kém, phân công cho Nhan Hồi việc bếp núc là hợp lý nhất.

Sau khi Tử Lộ dẫn các môn sinh vào rừng kiếm rau, Nhan Hồi thổi cơm ở nhà bếp, Khổng Tử nằm đọc sách ở nhà trên, đối diện với nhà bếp, cách một cái sân nhỏ. Đang đọc sách bỗng nghe một tiếng “cộp” từ nhà bếp vọng lên, Khổng Tử ngừng đọc, liếc mắt nhìn xuống … thấy Nhan Hồi từ từ mở vung, lấy đũa xới cơm cho vào tay và nắm lại từng nắm nhỏ … Xong, Nhan Hồi đậy vung lại, liếc mắt nhìn chung quanh … rồi từ từ đưa cơm lên miệng …
Hành động của Nhan Hồi không lọt qua đôi mắt của vị thầy tôn kính. Khổng Tử thở dài … ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Học trò nhất của ta mà lại đi ăn vụng thầy, vụng bạn, đốn mạt như thế này ư? Chao ôi! Bao nhiêu kỳ vọng ta đặt vào nó thế là tan thành mây khói!”

Sau đó, Tử Lộ cùng các môn sinh khác mang rau về … Nhan Hồi lại luộc rau … Khổng Tử vẫn nằm im đau khổ … Một lát sau rau chín. Nhan Hồi và Tử Lộ dọn cơm lên nhà trên; tất cả các môn sinh chắp tay mời Khổng Tử xơi cơm. Khổng Tử ngồi dậy và nói rằng:

“Các con ơi! Chúng ta đi từ đất Lỗ sang Tề đường xa vạn dặm, thầy rất mừng vì trong hoàn cảnh loạn lạc, dãi nắng dầm mưa, đói khổ như thế này mà các con vẫn giữ được tấm lòng trong sạch, các con vẫn yêu thương đùm bọc nhau, các con vẫn một dạ theo thầy, trải qua bao nhiêu chặng đường đói cơm, khát nước …

Hôm nay, ngày đầu tiên đến đất Tề, may mắn làm sao thầy trò ta lại có được bữa cơm. Bữa cơm đầu tiên trên đất Tề làm thầy chạnh lòng nhớ đến quê hương nước Lỗ. Thầy nhớ đến cha mẹ thầy… cho nên thầy muốn xới một bát cơm để cúng cha mẹ thầy, các con bảo có nên chăng?

Trừ Nhan Hồi đứng im, còn các môn sinh đều chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nên ạ!”
Khổng Tử lại nói: “Nhưng không biết nồi cơm này có sạch hay không?”
Tất cả học trò không rõ ý Khổng Tử muốn nói gì nên ngơ ngác nhìn nhau. Lúc bấy giờ Nhan Hồi liền chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nồi cơm này không được sạch.”
Khổng Tử hỏi: “Tại sao?”
Nhan Hồi thưa: “Khi cơm chín con mở vung ra xem thử cơm đã chín đều chưa, chẳng may một cơn gió tràn vào, bồ hóng và bụi trên nhà rơi xuống làm bẩn cả nồi cơm. Con đã nhanh tay đậy vung lại nhưng không kịp. Sau đó con liền xới lớp cơm bẩn ra, định vứt đi … nhưng lại nghĩ: cơm thì ít, anh em lại đông, nếu bỏ lớp cơm bẩn này thì vô hình trung làm mất một phần ăn, anh em hẳn phải ăn ít lại. Vì thế cho nên con đã mạn phép thầy và tất cả anh em, ăn trước phần cơm bẩn ấy, còn phần cơm sạch để dâng thầy và tất cả anh em …

Thưa thầy, như vậy là hôm nay con đã ăn cơm rồi … bây giờ, con xin phép không ăn cơm nữa, con chỉ ăn phần rau. Và … thưa thầy, nồi cơm đã ăn trước thì không nên cúng nữa ạ!

Nghe Nhan Hồi nói xong, Khổng Tử ngửa mặt lên trời mà than rằng:

“Chao ôi! Thế ra trên đời này có những việc chính mắt mình trông thấy rành rành mà vẫn không hiểu được đúng sự thật! Chao ôi! Suýt tí nữa là Khổng Tử này trở thành kẻ hồ đồ!”

Nồi cơm bẩn kia của Khổng Tử đã dạy người ta một bài học thấm thía về cách nhìn người, nhìn vật. Đừng đánh giá người khác qua hành động bề ngoài, đừng nhìn nhận họ bằng con mắt thường. Muốn thấu hiểu họ, hãy nhìn bằng cái tâm.

Theo Cổ học Tinh hoa

Hai trong một - Bước chậm lại

 

HAI TRONG MỘT - BƯỚC CHẬM LẠI

Tư Duy Nhanh và Chậm

Có một lần tôi nhìn thấy chồng của người chị họ chở một cô gái thật xinh đi trên đường phố. Cô gái ngồi sau yên xe trông thật trẻ trung, dễ thương và rất thân mật với người đàn ông ấy. Hình ảnh tất bật, khổ sở của người chị họ vừa là quần áo cho chồng vừa đẩy vòng nôi ru đứa con út đang ốm sốt chợt hiện lên trong tâm trí của tôi. Tôi buồn và giận, định bụng sẽ tìm cách báo cho chị để ngăn ngừa hậu họa. May thay, tôi chưa có ‘cơ hội’ra tay nghĩa hiệp thì được biết cô gái trẻ ấy là em gái út của anh. Tôi giật mình mà tự nhủ từ nay xin chừa thói ‘mồm nhanh hơn não’.

Các bạn, và tôi trong những tình huống trên đều hành động dưới sự điều khiển của một hệ thống mà Daniel Kahneman (nhà tâm lý học đoạt giải Nobel) gọi là hệ thống tư duy nhanh của trí não.

Daniel Kahneman nêu quan điểm rằng bộ não của chúng ta lệ thuộc vào một hệ thống lõi kép để xử lý thông tin và ra quyết định. Ông gọi hệ thống thứ nhất là tự động (cảm xúc) và hệ thống thứ hai là kiểm soát (nhận thức). Hai quy trình này kết hợp với nhau để tạo thành nền tảng cho quá trình ra quyết định. Nếu hiểu cách vận hành của từng hệ thống, chúng ta có thể sử dụng kiến thức này để đưa ra những quyết định đúng đắn hơn và tác động đến những người quanh ta.

Hệ thống 1 (tư duy nhanh) có tính trực giác, tự động, và thường hoạt động dưới tầng ý thức. Đâu đó ẩn sâu trong tiềm thức của chúng ta là một biển cả mênh mông của giả định – những niềm tin của bản thân vốn không có, hoặc không đủ cơ sở xác đáng nhưng lại bám rễ thâm căn cố đế - khiến chúng ta vội vàng ‘nhảy’ ngay đến kết luận khi có một vài manh mối ban đầu. Tuy nhiên, những kết luận của cách tư duy nhanh không phải bao giờ cũng tiềm ẩn rủi ro hay gây xấu hổ như trường hợp mà bạn, hay tôi có thể hoặc đã gặp phải. Thực tế cho thấy trực giác đôi khi có sức mạnh đáng kinh ngạc, và khi tư duy của chúng ta được rèn luyện đến một mức độ cao thì hệ thống 1 sẽ được kích hoạt rất nhanh để chúng ta đi đến những kết luận chóng vánh nhưng hiệu quả. Một kỳ thủ cao cơ sau hàng nghìn giờ miệt mài luyện chước chỉ cần liếc qua bàn cờ trong nháy mắt là có thể kết thúc một cuộc đấu trí cam go.

Hệ thống 2 (tư duy chậm) có tính phân tích, cân nhắc và lý trí hơn, đòi hỏi nhiều công sức hơn,là cách thức chúng ta tư duy về thế giới. Chúng ta thường nghĩ rằng Hệ thống 2 đóng vai trò quyết định, nhưng về bản chất nó là một hệ thống ‘lười biếng’, có kiểm soát, thường xuất hiện khi các quy trình tự động của chúng ta bị gián đoạn.

Hai hệ thống này liên tục kết nối, hỗ trợ lẫn nhau. Thông thường, hệ thống 1 liên tục tạo ra các cảm xúc, các cảm nhận trực giác và dự định mà nếu được Hệ thống 2 chấp nhận thì chúng sẽ biến thành niềm tin và hành động. Nói khác đi, đây là lúc hệ thống 1 ‘tối đa hóa hành động’ và hệ thống 2 ‘tối thiểu hóa nỗ lực’. Sự tác động qua lại giữa hai hệ thống này diễn ra suôn sẻ cho đến khi chúng ta gặp phải một điều gì đó trái với hiểu biết thông thường của ta về thế giới xung quanh. Khi đó, hệ thống 1 sẽ ‘tối thiếu hóa hành động’ và kêu gọi hệ thống 2 ‘tối đa hóa nỗ lực’ để đưa ra những kết luận có sự tham gia tích cực của ý thức.

Mặc dù chúng ta thường nghĩ mình lý trí, trên thực tế chính hệ thống tư duy nhanh và tự động của chúng ta lại đóng vai trò quyết định. Hệ thống 1 dựa vào nguyên tắc tự giải quyết vấn đề theo kinh nghiệm để giảm bớt độ phức tạp của thông tin thu nhận và tăng tốc độ ra những quyết định mà đa phần là có hiệu quả. Tuy nhiên, thiếu cách tiếp cận lý trí hơn của Hệ thống 2, các quy trình tự động của chúng ta có thể lệch lạc, đặc biệt trong kỷ nguyên công nghệ số với cả thế giới nằm ở đầu ngón tay. Chúng ta đang sống rất nhanh khi các thiết bị thông minh có thể thay thế cả hai hệ thống trong một bộ não con người.

Chúng ta có thể tiếp cận một lượng thông tin khổng lồ chỉ trong đơn vị thời gian tính bằng giây và không ít chúng ta đã có những kết luận và hành động mà thế giới mạng gọi là ‘tay nhanh hơn não’.

Tư duy nhanh và chậm cho ta thấy tâm trí của mình gồm hai hệ thống. Hệ thống 1 hoạt động theo bản năng và đòi hỏi rất ít nỗ lực; Hệ thống 2 hoạt động tỉ mẩn hơn và đòi hỏi sự tập trung nhiều hơn. Những suy nghĩ và hành động của ta thay đổi tùy thuộc vào hệ thống nào đang kiểm soát bộ não vào thời điểm đó.

‘Ta nhìn sự vật không phải theo cách chúng vốn có mà theo cách của chính bản thân mình.’ Eric Butterworth

Phật dạy: Làm 2 việc sẽ tránh được chuyện xấu ngay lập tức

PHẬT DẠY: LÀM 2 VIỆC SẼ TRÁNH ĐƯỢC CHUYỆN XẤU NGAY LẬP TỨC

Chuyện kể rằng, một lần Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đang đi thuyết giảng ở Rajagaha, một thành phố ở Ấn Độ thời cổ đại, thì một người đã hỏi Ngài rằng, "Liệu có cách nào có thể giúp con người ta tránh gặp phải những chuyện xấu trong cuộc sống không?"

Trước câu hỏi của người lạ: Đức Phật kể cho họ nghe câu chuyện về một con vẹt. Chính vì nhờ làm được 1 điều nên con vẹt đã có thể tránh được cái chết tưởng như đã chắc chắn giáng xuống đầu nó.

Truyện về con vẹt được Đức Phật kể lại như sau:

Từ rất lâu rồi, có một con vẹt sống trên một ngọn núi cao quanh năm phủ đầy tuyết. Cả bố và mẹ nó đều bị mù nên không thể đi kiếm ăn, vì thế, hàng ngày con vẹt đều đi kiếm hoa quả và các loại hạt đem về cho bố mẹ.

Lúc đó, có một người nông dân đang gieo hạt lúa. Ông ta thề rằng đến mùa thu hoạch, ông sẽ chia sẻ thành quả với mọi sinh vật sống trên đời. Nghe được tin này, đến mùa gặt, con vẹt thường xuyên đến mổ những bông lúa chín vàng trên cánh đồng đem về cho bố mẹ.

Một ngày nọ, khi đang nhìn ngắm cánh đồng với vẻ hài lòng, người nông dân nhìn thấy có nhiều bông lúa đã bị mổ hết hạt, chỉ còn trơ lại thân cây. Bực mình, ông ta mới đặt bẫy, quyết tâm bắt thủ phạm.

Hôm sau, khi tới cánh đồng mổ lúa như thường lệ, con vẹt đã mắc bẫy, vùng vẫy thế nào cũng không thoát khỏi tấm lưới đã giăng sẵn trên đầu nó. Nhìn thấy người nông dân đi tới, con vẹt hét lên: "Nếu ông không hứa sẽ chia sẻ chỗ lương thực này với tất cả mọi người thì tôi cũng sẽ không dám tới đây để lấy đâu.

Vậy tại sao giờ ông lại tức giận chứ? Chẳng phải ông, với cả cánh đồng lúa, giống như một vị vua có đầy đủ khả năng để chăm lo cho các thần dân của ông ư? Là 1 trong những thần dân ấy, tôi sẽ luôn dành cho ông sự biết ơn từ chính trái tim của mình".

Người nông dân bị những lời nói của con vẹt làm cho cảm động, mới hỏi lại: "Vậy ngươi đem lúa của ta cho ai?" Con vẹt đáp lại: "Tôi lấy lúa để nuôi bố mẹ, vì bố mẹ tôi bị mù". Nghe thấy thế, người nông dân bảo con vẹt rằng: "Từ nay trở đi, ngươi cứ tới đây, lấy bao nhiêu hạt lúa tùy ý, ta sẵn lòng giúp ngươi".

Sau khi kể xong truyện, Đức Phật mới hỏi lại rằng: "Vậy các ngươi có biết có những việc gì có thể mang lại những điều tốt lành cho chúng ta không?"

Các đệ tử bối rối không biết câu trả lời.

Đức Phật nói: "Trên đời này, có 2 việc có thể ngay lập tức mang lại niềm vui và hạnh phúc, thậm chí là may mắn lớn cho chúng ta. Thứ nhất, đó là hiếu kính với cha mẹ. Thứ hai là làm những việc tốt ngay trong ngôi nhà của mình.

Tương tự như vậy, có 2 tội lỗi sẽ gây ra hậu quả xấu ngay lập tức, và chắc chắn sẽ dẫn con người ta tới địa ngục. Thứ nhất là bất hiếu với cha mẹ. Thứ hai là làm những việc xấu ngay trong ngôi nhà của mình".

Theo Kienthuc.net