PHƯƠNG PHÁP ĐỌC SÁCH HIỆU QUẢ VÀ NHỚ LÂU

 

Đọc sách là một thói quen rất tốt. Tuy nhiên, bạn có hay đọc xong một cuốn sách và sau đó chẳng nhớ gì? Thật là lãng phí khi chúng ta đã dành thời gian đọc nhưng lại không thu thập được kiến thức bền vững ứng dụng cho cuộc sống. 

bí quyết khiến việc đọc sách đem đến nhiều kiến thức và giá trị lâu dài cho chính mình.

 

1. Chọn lựa sách cẩn thận trước khi đọc

Chọn sách phù hợp là bước đầu tiên và quan trọng giúp bạn đạt mục tiêu đọc sách hiệu quả. Trước khi đọc một quyển sách, bạn nên tìm hiểu kỹ để chắc chắn rằng quyển sách đó là phù hợp cho bạn.

Có một số cách để lựa chọn sách hiệu quả:

·       Đọc trước phần tóm tắt sách, thông tin tác giả, hay thậm chí là một vài chương của quyển sách trước khi quyết định mua nó

·       Tham khảo phần nội dung sách trên những trang giới thiệu và review sách như Blinkist, Goodreads, Booklist, Library Thing,...

·       Tham khảo ý kiến từ bạn bè, cộng đồng độc giả đã đọc sách để hiểu thêm về những giá trị mà quyển sách đó đem lại cho người đọc

 

2. Chọn hình thức sách phù hợp

Việc lựa chọn hình thức sách phù hợp sẽ giúp bạn cảm thấy hứng thú và đọc sách hiệu quả hơn. Với sự phát triển của công nghệ, việc đọc sách không chỉ giới hạn ở sách giấy, sách in. Có rất nhiều hình thức khác nhau mà bạn có thể lựa chọn như sách điện tử (ebook), sách nói hay podcast, tuỳ thuộc vào sở thích của bạn.

 

3. Rèn luyện kỹ năng đọc nhanh 

Với mục đích đọc để thu thập thông tin, xử lý một lượng thông tin lớn hay bạn là người không có nhiều thời gian thì đọc sách nhanh là kỹ năng rất cần thiết. Kỹ năng đọc nhanh giúp có được lượng kiến thức mới nhanh hơn và tiết kiệm thời gian. 

 

Skimming (đọc lướt) cũng là kỹ năng quan trọng giúp bạn đọc sách đúng cách. Việc đọc lướt các trang mục lục, tóm tắt, tiêu đề chương và một số phần khác sẽ giúp bạn có một bức tranh tổng thể về cuốn sách. Vì thế, khi đọc từng phần cụ thể, bạn sẽ dễ dàng hình dung và liên kết nội dung các phần lại với nhau.

 

4. Đọc sách chủ động

Việc đọc chủ động diễn ra khi người đọc chủ động tham gia vào quá trình đọc sách, tài liệu. Tuỳ thuộc vào mục đích đọc và tài liệu đọc, có nhiều cách khác nhau giúp bạn tương tác với cuốn sách, từ đó bạn sẽ không cảm thấy nhàm chán khi đọc sách và có thể hiểu sâu hơn về nội dung cuốn sách:

 

·       Đặt câu hỏi: Bạn suy nghĩ gì về ý kiến của tác giả? Có điểm nào bạn muốn tìm hiểu thêm? Thông tin mà tác giả cung cấp có thể áp dụng cho cuộc sống/ việc học tập/ công việc của bạn như thế nào?... Việc tự đặt cho mình những câu hỏi sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn và rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện

·       Đọc có trọng tâm cụ thể: Kỹ năng này đặc biệt quan trọng khi bạn nghiên cứu các loại sách chuyên ngành. Việc ghi nhớ thông tin cần tìm kiếm sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian, công sức. 

 

5. Xây dựng kỹ năng ghi chú và highlight ý chính khi đọc sách

Kỹ năng ghi chú là mấu chốt giúp bạn lấy được nhiều thông tin đáng giá nhất từ một cuốn sách non-fiction. Mỗi cuốn sách đều có cấu trúc các chương hay các mục. Trong đó, mỗi chương, mỗi mục chỉ chứa từ 3 đến 5 ý chính. Việc của bạn là tập trung tìm ra 3-5 thông điệp chính mà tác giả gửi gắm ở phần đó. 

 

Bạn nên tổng kết các ghi chú tại một nơi một cách có cấu trúc, dễ dàng tìm lại khi cần, ví dụ: sổ tay, ứng dụng Notion. Việc ghi chú, tóm tắt lại quyển sách là phương pháp rất hiệu quả giúp bạn ghi nhớ lâu hơn, thay vì chỉ đọc và để con chữ lướt qua mà không đọng lại gì.  

 

Chia sẻ những điều đã đọc được

Việc chia sẻ kiến thức và áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày sẽ giúp bạn ghi nhớ cuốn sách lâu hơn. Sau khi hoàn thành cuốn sách, bạn nên dành thời gian để đọc lại những phần ghi chú và ngẫm nghĩ xem những điều trong quyển sách có thể giúp gì cho cuộc sống của bạn. Bạn cũng có thể chia sẻ lại những điều mình đã học được thông qua cuốn sách với bạn bè, người thân hoặc cùng thảo luận về các chủ đề đó trên những diễn đàn, hội nhóm liên quan.

 

Ngoài ra, hãy tận dụng mọi cơ hội để trải nghiệm và áp dụng những điều bạn đã học được từ sách vào cuộc sống, việc học tập hay công việc của bạn.

7. Yêu thích việc đọc sách

Bí quyết cuối cùng và cũng là bí quyết quan trọng nhất giúp việc đọc sách của bạn trở nên hiệu quả hơn, đó là hãy yêu việc đọc sách. Thay vì coi đó là việc phải-hoàn-thành hay mục tiêu cần phải thực hiện, hãy coi việc đọc sách là một cách để thư giãn, giải trí.

 

Nếu bạn cảm thấy quyển sách đó không phù hợp với mình, bạn hoàn toàn có thể bỏ qua và không nhất thiết miễn cưỡng hoàn thành chúng. Thay vào đó, hãy dành thời gian cho những quyển sách mà bạn yêu thích và đem lại nhiều giá trị cho bạn.

 

Học hành ai cũng muốn học giỏi, nhưng rốt cuộc đi học để làm gì?

 HỌC HÀNH AI CŨNG MUỐN HỌC GIỎI, NHƯNG RỐT CUỘC ĐI HỌC ĐỂ LÀM GÌ?

Bàn về giáo dục là bàn về sự học. Câu hỏi "Học để làm gì?" là gốc rễ của mọi vấn đề trong giáo dục. Theo UNESCO, một người đi học có 4 mục tiêu: "Học để biết - Học để làm - Học để chung sống - Học để khẳng định mình". Trong đó, mục tiêu thứ tư là quan trọng nhất và khó nhất.

"Học để khẳng định mình" tức là học để trở thành con người mà mình muốn, định hình nhân cách, bản tính, văn hóa. Cuối cùng là học để biến mình thành phiên bản tốt hơn về mọi mặt. Hiểu đơn giản, 12 năm phổ thông học để làm người.

Còn học đại học (ĐH) để làm gì tùy thuộc vào loại ĐH. Tôi tạm chia ĐH thành 4 nhóm: ĐH tinh hoa, ĐH chất lượng cao, ĐH dạy nghề và cuối cùng là ĐH cộng đồng. Mỗi đại học có vai trò và lý tưởng khác nhau về sự học của sinh viên.

Sứ mệnh của ĐH tinh hoa sẽ dẫn dắt xã hội về tinh thần, tư tưởng, văn hóa. Nói một cách vi mô là đào tạo ra chuyên gia, trí thức, học giả ở trình độ hàng đầu. Loại ĐH này mỗi quốc gia chỉ có 1-2 trường, rất ít. Bởi lẽ, đây là nơi quy tụ những học viên là tinh hoa của dân tộc. Ở những nơi có nền ĐH vĩ đại như Mỹ và Anh, số lượng trường ĐH ở nhóm này của họ nhiều hơn các nước khác và đó được xem là ĐH tinh hoa của cả thế giới.

Vai trò của ĐH tinh hoa là đào tạo người trí thức. Thế nhưng, nếu người chỉ có "trí" - nghĩa là có sự hiểu biết cao hơn so với mặt bằng chung của xã hội là chưa đủ. Anh phải chia sẻ sự hiểu biết và dùng trí tuệ để thúc đẩy xã hội tiến bộ. Đó là vai trò, trách nhiệm xã hội của người hiểu biết.

3 loại ĐH còn lại cũng có những sứ mệnh giáo dục khác nhau. ĐH chất lượng cao sẽ đào tạo nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế. ĐH dạy nghề cung cấp những kỹ năng cần thiết để kiếm việc làm. ĐH cộng đồng để nâng cao dân trí. Loại ĐH này dành cho những ai "lỡ hẹn" với ĐH và có nhu cầu bổ sung kiến thức khi đã có công việc ổn định.

Nói tóm lại, học phổ thông để có nền tảng làm người còn học ĐH để có tầm vóc văn hóa và làm nghề ở trình độ cao.

Chúng ta nghe nói nhiều học để làm người.

Học làm người chính xác là học để định hình cách làm người của mình. Điều sâu thẳm trong "năng lực làm người" là lòng trắc ẩn. Đơn giản là chúng ta có lòng vị tha, biết buông bỏ và nhớ ơn. Lòng trắc ẩn cũng là nền tảng để khai minh. Đó là cơ sở giúp con người biết phân biệt đúng - sai, phải - trái, trắng - đen. Con người phải được dẫn dắt bởi sự khai minh thì việc làm xuất phát từ lòng trắc ẩn mới đến được đích là điều thiện.

Đi sâu hơn về "khai minh" có 2 chữ, cũng là hai điều quan trọng nhất của "làm người": Tự trọng và tôn trọng. Trong đó, "tự trọng" là biết coi trọng lương tri và phẩm giá của bản thân để từ đó tránh làm những việc ảnh hưởng tới uy tín và danh dự của mình. Trước là coi trọng bản thân, sau là tôn trọng người khác. Nếu trong cuộc đời có sự tự trọng và tôn trọng thì mọi thứ đều tốt.

Những môn học ở chương trình phổ thông không nên hướng vào ngành nghề mà nên dạy cách làm người. Học toán để nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của đời sống. Học mỹ thuật để nâng cao mỹ cảm, óc tưởng tượng để bồi đắp tâm hồn của đứa trẻ.

Chúng ta nghe nói nhiều về giáo dục khai phóng ở ĐH, vậy "chân dung" con người được tạo ra ở ĐH có khác gì so với giáo dục phổ thông.

Nếu giáo dục phổ thông và đại học là giáo dục khai phóng thì đều hướng đến việc "làm người". Con người phải có tam tính: Nhân tính, quốc tính và cá tính. Đó cũng là đích đến của giáo dục ĐH. Điều làm nên sự khác biệt giữa con người và các giống loài khác nằm ở nhân tính. Vì ta có khả năng minh định đúng - sai, chính - tà, và biết mục đích sống của bản thân.

Bất kỳ ai cũng đều có cội nguồn. Có những thứ không thể thay đổi, thứ nhất là cha mẹ, thứ hai là con cái, thứ ba là Tổ quốc. Quốc tịch có thể thay đổi nhưng Tổ quốc và nguồn gốc thì không. Quốc tính là căn tính, hồn cốt quốc gia. Người có quốc tính sẽ có tâm thức về văn hóa, lịch sử, tôn giáo, phong tục tập quán.

Cá tính được xây dựng trên nền tảng nhân tính và được bồi đắp bởi quốc tính. Nếu không, nó sẽ được gọi là quái tính.

Chúng ta đã hiểu "chân dung" con người mà giáo dục hướng đến. Vậy làm thế nào để trở thành con người như thế?

Tôi định nghĩa giáo dục khai phóng là khai minh và giải phóng. Khai là mở, minh là sáng. Đưa ánh sáng vào làm cho mình trở nên sáng ra là khai minh. Còn giải phóng là hệ quả tất yếu của khai minh. Tôi chưa thấy ai khai minh mà không tự giải phóng bản thân khỏi sự vô minh, giáo điều, chủ quan duy ý chí. 

Thêm vào đó, khai phóng còn là khai mở tâm trí và giải phóng tiềm năng. Suốt cả sự học chúng ta không ngừng khai tâm và khai trí và sau đó là giải phóng tất cả tiềm năng đang có trong công việc và cuộc sống.

Trong cuốn sách Đúng việc, có viết về câu chuyện "Rời hang" gắn với hành trình khai minh của mỗi người. Khi sống trong hang tăm tối, ta tưởng nó là cả thế giới. Cuộc đời mỗi con người, ai cũng có thể có đến mấy "cái hang". Gia đình, tổ chức, xứ sở và thậm chí cả thế giới này đều có thể là những cái hang. Trong đó, cái hang đầu tiên là chính bản thân mình. Chính vì thế ta phải liên tục khai mở để tìm ánh sáng và khai mở bản thân. Đó là hành trình trọn đời, không chỉ 1-2 năm.

Được rời khỏi hang thì đó là may mắn của bản thân. Thế nhưng, điều quan trọng là giúp những người còn lại thoát khỏi nơi tăm tối đó. Hành trình đó sẽ không dễ dàng.

Theo Giản Tư Trung 

 

 

Bạn thực sự đã biết học đúng cách?

 

BẠN THỰC SỰ ĐÃ BIẾT HỌC ĐÚNG CÁCH?

Học viên có thể sử dụng những phương pháp này để làm chủ kiến thức trong nhiều môn học, và thành tích học tập của họ sẽ được cải thiện theo mọi tiêu chuẩn đánh giá. Các phương pháp học tập tốt nhất cũng sẽ có tác dụng lâu dài trong việc nâng cao kiến thức và hiểu biết cho người học.

 

HAI PHƯƠNG PHÁP VÀNG

 

1. Phương pháp tự kiểm tra (Self-testing):

 

Tự kiểm tra là việc người học tự thực hành để kiểm tra chính mình, ở bên ngoài lớp học. Mặc dù hầu hết học sinh đều muốn làm kiểm tra ít chừng nào tốt chừng ấy, hàng trăm thí nghiệm cho thấy rằng tự kiểm tra giúp cải thiện việc học và giúp ghi nhớ được lâu.

 

Trong một nghiên cứu, các sinh viên đại học được yêu cầu ghi nhớ các cặp từ, một nửa trong số đó sau đó được tham gia một bài kiểm tra khả năng nhớ lại.

Một tuần sau, các sinh viên này nhớ được 35% các cặp từ trong bài kiểm tra, so với chỉ có 4% đối với những sinh viên không tham gia kiểm tra.

 

Trong một thí nghiệm khác, các sinh viên đại học được tiếp xúc với một bản dịch từ tiếng Swahili sang tiếng Anh. Tiếp theo, họ dùng phương pháp tự kiểm tra để học một phần văn bản, phần văn bản còn lại chỉ được họ đọc lại.

Sinh viên nhớ lại được 80% trong phần mà họ đã học bằng cách tự kiểm tra nhiều lần, so với chỉ có 36% cho phần mà họ chỉ đọc lại.

 

Giả thuyết của chúng tôi là việc tự kiểm tra thực hành sẽ giúp tạo nên quá trình tìm kiếm trong não bộ liên quan đến khả năng ghi nhớ dài hạn để kích hoạt các thông tin liên quan, qua đó hình thành nhiều lối mòn ghi nhớ, giúp truy cập thông tin dễ dàng hơn.

Bất cứ ai từ trẻ mẫu giáo đến sinh viên y khoa năm thứ tư cho đến người có tuổi trung niên đều được lợi khi sử dụng phương pháp tự kiểm tra này. Nó có thể áp dụng được cho tất cả các loại thông tin không trừu tượng, bao gồm việc học ngữ vựng, lập danh sách chính tả, và ghi nhớ các bộ phận của hoa. Thậm chí nó còn cải thiện được khả năng nhớ lâu cho những người bị bệnh Alzheimer.

Phương pháp tự kiểm tra cũng hoạt động tốt ngay cả khi thể thức của các bài kiểm tra khi thực hành khác với các bài kiểm tra chính thức. Tác dụng có lợi của phương pháp này có thể kéo dài từ nhiều tháng cho đến nhiều năm.

 

2. Phương pháp phân bố thời gian ôn tập (Distributed Practice)

 

Học sinh thường tập trung học nhồi ngay trước khi có bài thi hoặc kiểm tra. Kết quả khảo sát một nhóm học sinh đã ôn trong các phiên liên tiếp nhau, một nhóm ôn các phiên cách ngày và một phần ba số học sinh còn lại đã ôn các phiên cách nhau 30 ngày.

 

Các học sinh trong nhóm cuối nhớ bản dịch tốt nhất. Trong một phân tích 254 nghiên cứu được thực hiện liên quan đến hơn 14.000 người tham gia, sinh viên nhớ lại được nhiều hơn khi phân bổ thời gian học cách quãng (nhớ được 47% của toàn bộ) so với việc học dồn (nhớ được 37%).

Phương pháp này giúp ích được cho cả trẻ ba tuổi, lẫn sinh viên đại học và cả người lớn tuổi hơn. Việc phân phối thời gian học hợp lý có hiệu quả cao cho việc học ngữ vựng, học định nghĩa của từ, và thậm chí cả việc học các kỹ năng như toán học, âm nhạc và phẫu thuật.

Mặc dù sách giáo khoa thường gộp các bài tập lại với nhau theo chủ đề, bạn có thể ngắt chúng ra theo cách của mình. Bạn sẽ phải lên kế hoạch trước, và phải vượt qua được trở ngại chung của người học là xu hướng hay trì hoãn việc ôn bài.

Trong một nghiên cứu, khoảng cách 30 ngày cải thiện kết quả nhiều hơn so với việc ôn bài vất vả cách ngày.

Để nhớ một điều gì đó trong một tuần, các phiên học ôn nên cách nhau từ 12 đến 24 giờ đồng hồ. Để nhớ một điều gì đó trong năm năm, các phiên học nên cách nhau từ 6 đến 12 tháng.

Mặc dù không có vẻ gì là như thế, nhưng thực sự là bạn có thể ghi nhớ được thông tin ngay cả trong những khoảng thời gian dài, và bạn có thể học lại một cách nhanh chóng những gì bạn đã quên.

Khoảng cách dài giữa các lần ôn bài là lý tưởng để nhớ được các khái niệm cơ bản làm cơ sở cho kiến thức nâng cao.

 

Việc phân phối thời gian học ôn hợp lý sẽ có hiệu quả cho người học ở nhiều độ tuổi khác nhau trong việc học tập ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Nó rất dễ thực hiện và đã được sử dụng thành công trong thực tiễn.

 

Bài học rút ra

Những phương pháp học tập này không phải phương thuốc chữa bá bệnh. Chúng chỉ đem lại lợi ích cho những người học có mục tiêu, và có khả năng sử dụng chúng. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng rằng người học sẽ thu được nhiều ích lợi trong hoạt động trên lớp, trong các bài kiểm tra, và trong suốt cuộc đời họ.

 

* Bài viết này (Psychologists Identify the Best Ways to Study) đăng trên Scientific American số 29 tháng 8, 2013

Tác giả: John Dunlosky, Katherine A. Rawson, Elizabeth J. Marsh, Mitchell J. Nathan và Daniel T. Willingham.